II SA/Rz 1063/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę W. P. na postanowienie Starosty Powiatu [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego. Następnie, W. P. sporządził osobiście skargę kasacyjną, w której wniósł o ustanowienie adwokata. W złożonym w dalszej kolejności urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący rozszerzył swoje żądanie o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał w nim, że jest osobą "niemajętną" i nie posiada wystarczających środków, by pokryć koszty postępowania sądowego. Wszelkie środki pieniężne, którymi dysponuje przeznacza na bieżące potrzeby życiowe. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z matką, dwiema siostrami oraz małoletnim siostrzeńcem. Matka jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej i to ona uzyskuje dochód, z którego utrzymuje się cała rodzina, a mianowicie wynagrodzenie za pracę w wysokości 1800 zł. Siostry wnioskodawcy są bowiem bezrobotne. Jako stałe wydatki skarżący podał: abonament telefoniczny – 170 zł oraz raty za rowery – 300 zł. Powyższe oświadczenie o stanie rodzinnym, dochodach i majątku strony uznane zostało za niewystarczające do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku strony, a jednocześnie budzące wątpliwości. Za mało wiarygodne uznano mianowicie stwierdzenie skarżącego, że jedynym dochodem jego rodziny jest pobierane przez jego matkę wynagrodzenie za pracę w sytuacji, gdy prawie 1/3 tego świadczenia przeznaczana jest – zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy – na korzystanie z telefonu i spłatę rat za zakupione rowery. W związku z powyższym wezwano skarżącego do podania dodatkowych danych tj. wskazania, czy pobiera nadal rentę rodzinną (informacja ta wynikała z akt administracyjnych sprawy), czy podejmuje, jak też jego siostry prace dorywcze, a jeśli tak, to o podanie związanego z powyższym dochodu, wskazanie średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie rodziny, na utrzymanie mieszkania, z tytułu korzystania z Internetu, posiadanych pojazdów mechanicznych i kosztów ich utrzymania oraz, czy którakolwiek z osób tworzących wspólne z nim gospodarstwo domowe korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Wezwanie dotyczyło także nadesłania wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy, jego matki i sióstr. Zawierało ono pouczenie, że brak odpowiedzi w terminie 7 dni od daty jego doręczenia oznaczać będzie konieczność rozpoznania złożonego wniosku tylko w oparciu o dotychczas przedstawione dane. Doręczenie wskazanego wezwania adresatowi miało miejsce w dniu 22 listopada 2016 r. Do dnia 29 listopada 2016 r., jak też do chwili rozpoznawania niniejszego wniosku W. P. nie nadesłał jakichkolwiek informacji. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", stronie postępowania, na złożony przez nią wniosek, może zostać przyznane prawo pomocy. Regulacja ta stanowi wyłom od obowiązującej w postępowaniu sądowym zasady, że to strony postępowania ponoszą związane z nim koszty (art. 199 P.p.s.a.). Z uwagi więc na wyjątkowy charakter przedmiotowej instytucji, przy rozstrzyganiu wniosków o przyznanie w jej ramach określonego wsparcia, należy dokonać możliwie jak najdokładniejszej analizy możliwości płatniczych strony tak, by nie doszło do nadużycia w tym przedmiocie. Takie ukształtowanie możności udzielenia stronie dofinansowania ze środków publicznych związane jest z ograniczoną ich ilością, a w konsekwencji potrzebą rozważenia, czy rzeczywiście żądana pomoc jest potrzebna. W. P. ubiega się tak o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie adwokata. W tym pierwszym zakresie postępowanie należało umorzyć na podstawie art. 249a P.p.s.a., bowiem przedmiot skargi dotyczy postępowania administracyjnego w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej. W myśl zaś art. 239 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w tego rodzaju sprawach strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Drugie żądanie skarżącego odnosi się zaś do ustanowienia na jego rzecz zawodowego pełnomocnika. Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanką przyznania prawa pomocy w tym właśnie zakresie jest sytuacja, gdy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczenia wymaga, że ustawodawca w tym przepisie jednoznacznie wskazał, że to strona winna udowodnić, iż w tego rodzaju sytuacji się znajduje. Świadczy o tym użycie w powołanym unormowaniu zwrotu "wykaże". Na obowiązek strony przedstawienia dostatecznych informacji potrzebnych do wydania postanowienia w przedmiocie prawa pomocy wskazuje także brzmienie art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. A zatem wobec brzmienia wyżej powołanych przepisów, nie może być wątpliwości co do tego, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie jej przez Państwo pomocy spoczywa ciężar należytego wykazania swojej trudnej sytuacji finansowej, która uprawnia do uzyskania powyższego. By strona wiedziała, jakie dokładnie informacje są istotne z punktu widzenia rozpatrzenia jej wniosku, ustawodawca w art. 255 P.p.s.a. przewidział możliwość wezwania jej o podanie konkretnie wskazanych danych i przedłożenie konkretnych dokumentów. W orzecznictwie sądowym ukształtował się przy tym na gruncie tego przepisu pogląd, że jeśli strona nie dopełnieni w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych, uzasadnia to oddalenie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.01.2015 r. II OZ 58/15, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W. P. wezwany został w oparciu o art. 255 P.p.s.a. o uzupełnienie jego wniosku o prawo pomocy, jednak na wezwanie to nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie wiadomo więc, czy rzeczywiście jedynym dochodem rodziny strony jest tylko wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez jej matkę, zwłaszcza, że – jak już to wyżej zaznaczono – prawie 1/3 tego dochodu przeznaczana jest – zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy – na abonament telefoniczny i spłatę rat za rowery. Nieznane są także pozostałe wydatki skarżącego. Przedstawione we wniosku dane są więc niewystarczające do dokonania rzetelnej analizy sytuacji materialnej strony, dlatego też uznano, że nie wykazała ona, by w jej wypadku zaistniała konieczność ustanowienia zawodowego zastępcy prawnego. O odmowie przyznania prawa pomocy w tym zakresie orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.