II SA/Rz 1077/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Magdalena Józefczyk /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji -skargę oddala- Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...]o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...]o przeniesieniu prawa własności działki nr ewid. 803 o pow. 0,10 ha położonej w K.. W podstawie prawnej powołano art.61a art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) dalej zwana w skrócie K.p.a. Z uzasadnienia postanowienia i akt sprawy wynika, że S. S. występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji wskazał, że na skutek zwrotu działki nieuprawnionym właścicielom doszło do "kradzieży" 0,0200 ha powierzchni jego działki nr 802, w związku z błędną synchronizacją parcel gruntowych katastralnych, niezgodnie z dokumentami źródłowymi do nieruchomości określonymi w § 12 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów, w związku z przerobieniem oryginałów dokumentów- wykaz zmian gruntowych i mapy sytuacyjnej L.ks.zam.[...] z dnia 10 grudnia 1981 r. Odmawiając wszczęcia postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że S. S. nie ma przymiotu strony. Organ wyjaśnił, że krąg podmiotów korzystających w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin ( (Dz. U. nr 10, poz. 53) stanowią właściciele budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. Na podstawie tego przepisu roszczenie przysługuje każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to, kiedy i jak je nabył, o ile tylko budynki te znajdują się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. W związku z tym, że S. S. nie był stroną w postępowaniu zwykłym organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Jednocześnie pouczył wnioskodawcę o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania postanowienia, lub o wniesieniu skargi bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w terminie 30 dni od dnia jego otrzymania. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania postanowienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 140 K.p.a. utrzymało w mocy własne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Kolegium uznało, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono w terminie. Przyznając nieprawidłowość pouczenia, wskazało, że strona zwolniona jest od obowiązku złożenia wniosku o przywrócenie terminu, gdy błędne pouczenie polegało na wskazaniu stronie innego (dłuższego) terminu niż ustawa wyznacza dla danego środka zaskarżenia. W takiej sytuacji należy uznać wniesienie środka zaskarżenia po termie za skuteczne z mocy prawa – art 112 K.p.a. Odnosząc się do postawionych w odwołaniu zarzutów, Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. oraz postanowienia z dnia [...] lipca 2017 r. Zaskarżonym postanowieniom zarzucił naruszenie art 6, 7, 8 w zw. z art 77 § 1 K.p.a. i art 76 § 1K.p.a. w zw. z art 28 K.p.a. poprzez naruszenie słusznego interesu strony oraz nie uwzględnienie wniosków dowodowych. W uzasadnieniu wskazał, że Starosta w decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. błędnie ustalił stan faktyczny oraz stan prawny nieruchomości przejętych w 1981 r. na rzecz Skarbu Państwa za świadczenie emerytalne po M.C.. Posłużył się sfałszowaną dokumentacją geodezyjno prawną dla nieruchomości objętych Księgą Wieczystą nr [...]Skarbu Państwa, bez uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wskazał, że: "w związku ze śmiercią M.C. oraz spaleniem budynku na działce nr 2837 dnia 24 kwietnia 2003 r. wygasła służebność budynkowa na cudzym gruncie, a w związku z tym spadkobiercy M.C. nie powinni zostać stroną w sprawie zwrotu działki zajętej pod budynkiem na cudzym gruncie. Właścicielem nieruchomości gruntowej pozostali spadkobiercy A. i H. S. na mocy aktu notarialnego z 18 kwietnia 1952 r. oraz S. S. spadkobierca K. W. w związku z oszustwem dokonanym na zlecenie rodziny S. podczas uwłaszczenia na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych". Wyjaśnił, że na podstawie przepisów art 6 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości jego rodzice A. i H. S. zakupili działkę ewidencyjną nr 150 o powierzchni 0,55 ha z Państwowego Funduszu Ziemi, z gospodarstwa rolnego przekazanego przez M. C. na rzecz Skarbu Państwa. Na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] grudnia 1981 r. nr [...]aktem notarialnym nr rep. [...] jego rodzice założyli księgę wieczystą nr 47063 dla działki nr 150, dla której była sfałszowana dokumentacja geodezyjna zalegająca w Księdze Wieczystej Skarbu Państwa, KW nr [...], która powodowała i powoduje nadal komplikacje prawne. Starosta błędnie przyjął, że M. C. była właścicielką działek nr 155/3 i 2837 przejętych przez Państwo w zamian za świadczenie emerytalne, podczas gdy działki te wydzielone zostały w wyniku bezprawnego i błędnego podziału działki budowlanej nr 13 i działki gruntowej nr 155 nabytej w trakcie przekazania gospodarstwa rolnego aktem notarialnym z dnia 18 kwietnia 1952 r. i weszły do majątku wspólnego państwa S. "uwłaszczone w wyniku oszustwa na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych na rzecz K. W. przy sprzedaży działki nr 156/1 na rzecz rodziny S.". Zatem jako spadkobierca A. i H. S. jest uprawniony do roszczeń związanych z nieruchomością nr 803. Podniósł także, że nieprzesłuchano spadkobierców A. i H. S. - współwłaścicieli sąsiedniej działki nr 802, co w jego ocenie stanowi istotną wadę przeprowadzonego postępowania, która miała istotny wpływ na treść decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie, którym odmówiono wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], mocą której przeniesiono własność działki nr 803 o pow. 0,10ha położonej w K. stanowiącej własność Skarbu Państwa na rzecz P. C., E. C., i M. C. w po 1/3 części dla każdego z wniosku z dnia 6 czerwca 2017 r. Na wstępie Sąd za zasadne uznaje, że Kolegium uznało, że wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy należało rozpatrzyć ze względu na treść art. 112 k.p.a. Stosownie do art. art. 61a § 1 K.p.a., który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści cytowanego przepisu wynika, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wydaje się wtedy, gdy spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej, 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn. W doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się, że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 K.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także nie prowadzi postępowania administracyjnego przed wydaniem postanowienia, prowadzącego do wyjaśnienia sprawy. W wyroku z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt. II OSK 999/14, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, w związku z czym, w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym. Oznacza to, że zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone, co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Mając na względzie powyższe uwagi, Sąd stwierdził, że Kolegium prawidłowo odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji podmiotowi, któremu nie przysługuje status strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. Interes prawny, o którym mowa w art. 28 K.p.a. dotyczy wyłącznie podmiotu, dla którego z przepisów prawa materialnego wynikają konkretne uprawnienia lub obowiązki powiązane z konkretną sprawą administracyjną. Interes prawny musi być własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny. Od interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym dany podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego dającego podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący podejmował działania tak przed organami administracji publicznej jak i sądem powszechnym, które miały doprowadzić do wykazania jego interesu prawnego, który stara się wywieść z przysługującego mu prawa własności do nieruchomości nr 803 położonej w K.. Dowodzi tego wyrok Sądu Rejonowego z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt [...], wyrok Sądu Okręgowego z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt [.....], który oddalił apelację Powoda S. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt [...] (obydwa dołączone do skargi) oraz pismo Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia[...]listopada 2013 r. nr [...] (dołączone do wniosku o stwierdzenie nieważności z dnia 6 czerwca 2017 r.). Podjęte działania przez skarżącego nie spowodowały uzyskania jakiegokolwiek tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości nr 803 uzasadniające wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności. Z tego też względu Sąd uznał, że istniała przeszkoda natury podmiotowej, jako jedna z przesłanek warunkujących wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.p.a. Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i w oparciu o art. 151 P.ps.a. skargę oddalił. Z uwagi na fakt, że w rozpoznawanej sprawie nie było de facto prowadzone postępowanie (odmówiono jego wszczęcia) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], Sąd nie mógł się odnieść do zarzutów skargi kwestionujących legalność tej decyzji.