II SA/Rz 1078/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. i M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. II SA/Rz 1078/10 U Z A S A D N I E N I E Skarżące M. P. oraz M. P. działając poprzez swego przedstawiciela ustawowego - ojca T. P. zwróciły się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych w całości oraz na ustanowieniu adwokata. Postanowieniem z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1078/10 wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 11 kwietnia 2011 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) T. P. - działając jako przedstawiciel ustawowy skarżących wniósł sprzeciw wyrażając swoje niezadowolenie z postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Podniósł, że zgromadzona na koncie kwota przeznaczona jest na studia córki M., która w tej chwili przygotowuje się do matury. Ponieważ M. P. w dniu 4 marca 2011 r. stała się osobą pełnoletnią, w związku z tym Sąd wezwał T. P. o przedłożenie stosownego pełnomocnictwa do złożenia sprzeciwu w niniejszej sprawie w imieniu pełnoletniej córki. Z oświadczenia M. P. z dnia 13 maja 2011 r. wynika, że udzieliła ona pełnomocnictwa ojcu T. P. w dniu uzyskania pełnoletniości. Jednocześnie potwierdziła ona skuteczność wszelkich działań ojca jakie miały miejsce przed uzyskaniem przez nią pełnoletniości jak i po jej uzyskaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd uznał, że w niniejszej sprawie T. P. działa w imieniu małoletniej córki M. P. - jako jej przedstawiciel ustawowy, a dodatkowo aktualnie działa on w imieniu pełnoletniej córki M. P. - jako jej pełnomocnik. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia nawet w części. Informacje podane przez skarżące nie potwierdziły, że nie są one w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd ustalił, że małoletnie skarżące pozostają w pięcioosobowym gospodarstwie domowym. Na utrzymanie rodziny składają się następujące dochody: zasiłek opiekuńczy – 520 zł, działalność gospodarcza - prowadzona przez matkę ze stratą, stypendium studenckie – 330 zł, oraz zasiłek rodzinny pobierany na M. P. oraz M. P. w łącznej wysokości 182 zł. Oprócz tych stałych dochodów, majątek rodziny powiększa czynsz z wynajmu mieszkania w wysokości 450 zł miesięcznie. Bieżące koszty utrzymania domu wynoszą łącznie 461 zł plus opłaty za telefon i Internet w wysokości około 70 zł. W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż rodzina posiada samochód, którego miesięczny koszt utrzymania wynosi 70 zł. K. P. prowadzi działalność gospodarczą nie przynoszącą dochodu i bez wykorzystania składników majątkowych. Z treści wyciągu z rachunku bankowego K. P. i T. P. wynika, że na dzień 21 marca 2011 r. saldo było dodatnie i wynosiło 2526,23 zł, zaś z treści wyciągu z rachunku bankowego K. P. związanego z prowadzeniem przedsiębiorstwa V. wynika, że na dzień 19 marca 2011 r., osoba ta dysponowała kwotą 365 zł. Należy dodać, że rodzina zamieszkuje w domu o pow. 144,90 m² oraz dysponuje mieszkaniem o pow. 47 m². Matka skarżących prowadzi działalność gospodarczą, przynoszącą straty, które są pokrywane z budżetu rodziny. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżących ani w całości, ani także w części, gdyż wskazane przez nie informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim składające sprzeciw tego oczekują. Fakt posiadania przez skarżących domu, mieszkania oraz samochodu, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w całości (a nawet w części), co powoduje, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżących wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Podnieść należy, że skarżące uiściły już wpis sądowy od skargi w kwocie 200 złotych. Dlatego, też ewentualne koszty postępowania w razie oddalenia skargi obejmować mogą opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych – w przypadku jej wnoszenia oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (100 zł) oraz koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika z tytułu sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia kończącego postępowanie przed sądem pierwszej instancji. W sytuacji, gdy jak wynika z oświadczenia (k. 59) rodzina z budżetu domowego pokrywa stratę z prowadzonej przez matkę skarżących działalności gospodarczej, nie wydaje się zasadnym przyjęcie, że to ewentualne poniesienie przez nie dalszych kosztów postępowania sądowego będzie miało wpływ na powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Kwestia zaś utrzymania skarżącej na studiach może zostać rozwiązana w formie odpowiednich stypendiów, jeśli będą istniały ku temu podstawy. Fakt dysponowania przez rodzinę kwotą, która z założenia miała zostać przeznaczona na określony cel, wobec tego, że jest to cel przyszły, niepewny i niedookreślony bliżej (na jakie konkretnie wydatki) stanowi dodatkowy argument przeciwko przyznaniu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.