II SA/Rz 1078/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2024 r. nr SKO.4111/355/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Decyzją z 25 czerwca 2024 r., nr SKO.4111/355/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: SKO, Kolegium lub organ odwoławczy), po rozpoznaniu odwołania B. P. (dalej: Skarżący), utrzymało w mocy wydaną przez Burmistrza [...] (dalej: Burmistrz lub organ I instancji) decyzję z 26 marca 2024 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką – P. P. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. B. P. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką P. P. Organ I instancji decyzją z 16 listopada 2023 r. odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W wyniku wniesionego odwołania SKO decyzją z 1 lutego 2024 r. nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę organ I instancji ustalił, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27 grudnia 2021 r. wobec P. P. została ustalona niepełnosprawność w stopniu znacznym do 31 grudnia 2026r. z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wskazał, że córka zamieszkuje wspólnie z nim i żoną. Podkreślił, że od czerwca 2023 r. nie pracuje gdyż zrezygnował z zatrudnienia aby opiekować się córką – pomaga jej w higienie osobistej, przygotowuje posiłki, robi zakupy, podaje leki, umawia wizyty lekarskie, odprowadza i przyprowadza córkę z zajęć w [...] (w godzinach 8:00 – 13:00) – dalej: ŚDS. B. P. – matka P. P. pracuje w miejscowym przedszkolu od 6:30 do 12:00 lub od 12:00 do 16:30 - wspomaga męża w opiece nad córką poza godzinami pracy. Opisaną na wstępie decyzją z 26 marca 2024 r. organ I instancji odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką, podając jako uzasadnienie wydanej decyzji fakt uczęszczania osoby wymagającej opieki na zorganizowane zajęcia w [...]. W ocenie organu skoro P. P. uczestniczy w zajęciach ŚDS, wyklucza to przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podkreślił przy tym, że czynności dnia codziennego, jakie wnioskodawca wykonuje w czasie pobytu córki w ww. placówce nie stanowią przeszkody, do podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze, ponieważ niczym nie odbiegają od czynności osób aktywnych zawodowo. W związku z powyższym organ uznał, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy potrzebą sprawowania opieki nad córką a okolicznością braku wykonywania pracy zawodowej. W odwołaniu od przedmiotowej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 - dalej: u.ś.r.), poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że przebywanie podopiecznej w [...] przez około 5 godzin dziennie od poniedziałku do piątku stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji SKO przychyliło się do oceny i argumentów tego organu. W ocenie Kolegium zakres czynności opiekuńczych świadczonych przez Skarżącego względem córki nie uzasadnia przyjęcia, że jest to opieka stała i długoterminowa. Zdecydowana większość wykonywanych przez Skarżącego czynności to czynności wykonywane standardowo przez osoby pracujące, w czasie wolnym od pracy. Do takich czynności należy pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych. Te czynności wnioskodawca musiałaby wykonywać także wyłącznie dla siebie i małżonki, bez względu na opiekę sprawowaną nad córką. Z kolei wspólne spędzanie czasu, spacery, wyjście do kościoła, czy też zabawy oraz wspólne ćwiczenie pisania i czytania leżą w sferze zwykłych relacji rodzinnych albo czynności realizowanych także np. przez rodziców dzieci małoletnich, nie legitymujących się orzeczeniem niepełnosprawności. Do czynności typowo opiekuńczych należy natomiast podawanie leków, pomoc w ubieraniu oraz czynnościach higienicznych. W ocenie organu odwoławczego, czynności te nie zajmują jednak wnioskodawcy znacznej części dnia, a ponadto - jak już wyżej nakreślono - w opiece nad córką uczestniczy także jej matka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024, poz. 752 ze zm. – dalej: K.p.a.) poprzez: - brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, - przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, - niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, - nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres i rozmiar sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości połączenia tej opieki z podjęciem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a. ), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 P.p.s.a. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona tylko w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). W tak zakreślonych granicach kontroli sądowej skargę wniesioną w przedmiotowej sprawie należało oddalić, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że Skarżący jako ojciec jest osobą uprawnioną do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką, a także fakt, że córka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydanym na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które z mocy art. 3 ust. 21 pkt b u.ś.r. jest równoważne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest to, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez Skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób rzeczywisty uniemożliwia mu podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem wynagrodzenie za opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz swoista rekompensata za brak możliwości podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej, w związku z zakresem opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Tym samym, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Dlatego też, w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22). Ocena taka musi być ponadto zobiektywizowana, a nie wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania opiekuna czy jego pełnomocnika. W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, opisany powyżej związek przyczynowo-skutkowy, będący warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Analiza akt sprawy prowadzi bowiem do wniosku, że czynności opiekuńcze sprawowane przez Skarżącego nad córką nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Niewątpliwie córka Skarżącego, jako osoba niepełnosprawna, mimo iż jest już dorosła (25 lat) wymaga wciąż pomocy ze strony rodziców, jednakże opieka sprawowana przez Skarżącego – jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń przez niego składanych – nie jest opieką o zakresie, który można uznać za wykraczający poza zakres opieki zwyczajowo sprawowany nad dziećmi i domownikami. Robienie zakupów, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie domu, pranie i przygotowanie odzieży to zajęcia niewątpliwie związane z opieką nad domownikami, których nie można jednak uznać za uniemożliwiające podjęcie pracy zarobkowej. Przeciwnie, jak zauważył organ odwoławczy, są to czynności typowe dla prowadzenia gospodarstwa domowego, wykonywane powszechnie przez wszystkich pracujących. Samo zatem przejęcie przez Skarżącego obowiązku prowadzenia gospodarstwa domowego nie może stanowić podstawy do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo, ze stanu faktycznego sprawy wynika, że Skarżący w wykonywaniu przedmiotowych czynności nie jest sam – w gospodarstwie domowym mieszka również żona Skarżącego, zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy, sprawująca również opiekę nad swoją córką. Córka Skarżącego jest w dużym zakresie osobą samodzielną. Porusza się bez pomocy i samodzielnie spożywa przygotowane jej posiłki, wymaga pomocy przy kąpieli i czesaniu włosów, ale samodzielnie korzysta z toalety. Ma zapewnione od poniedziałku do piątku codzienne zajęcia aktywizujące w [...], przez pięć godzin dziennie. Skarżący dodatkowo dba aby córka wychodziła na spacery oraz towarzyszy jej w wyjściach do kościoła, a także aktywizuje ją poprzez codzienne gry i zabawy, mające wspomóc rozwój i rehabilitację córki. W opiece nad córka Skarżącego wspiera matka dziecka. W ocenie Sądu powyższe wskazuje na to, że przesłanki przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie są w przedmiotowej sprawie spełnione. Sam fakt, że córka Skarżącego ma zapewnioną pełną opiekę przez pięć godzin dziennie powoduje, że Skarżący może podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Fakt, że zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu prawy nie jest łatwe do znalezienia, co podkreślił Skarżący podczas wywiadu środowiskowego, nie ma znaczenia w kontekście przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo uwagę w sprawie zwraca fakt, że Skarżący odwołuje się do 3-miesięcznego okresu zatrudnienia poza granicami RP (od 20 marca 2023r. do 21 czerwca 2023r.) w czasie kiedy jego dorosła niepełnosprawna córka korzystała już z codziennego pobytu w ośrodku samopomocy. Skarżący deklaruje, że zrezygnował z przedmiotowego zatrudnienia po to, aby zająć się opieką nad córką, jednakże nie wspomina nawet o żadnych zmianach w stanie zdrowia córki, czy też sposobie organizowania opieki nad nią, które by uzasadniały deklarowaną obecnie konieczność znacznego zintensyfikowania opieki. Skoro bowiem Skarżący zdecydował się opuścić kraj w celach zarobkowych, przez co nie uczestniczył w sprawowaniu opieki nad córką w jakimkolwiek zakresie, to logicznym jest wniosek, że opieka sparowana nad córką przez drugiego z rodziców była w tym czasie wystarczająca. Wobec tego, obecne zapewnienia Skarżącego o konieczności zapewnienia córce opieki, w tak szerokim zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, jawią się jako nieuzasadnione. Słusznie zatem organ odwoławczy, zwrócił uwagę na fakt, że realne przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez Skarżącego leżą poza sferą związku przyczynowo- skutkowego wymaganego przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu w świetle stwierdzonego zakresu samodzielności córki Skarżącego oraz otrzymywanej przez nią pomocy z ŚDS, nie można stwierdzić że konieczny zakres opieki na niepełnosprawną jest na tyle szeroki, aby uniemożliwiał Skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto, z dokonanych ustaleń nie wynika, aby zakres i rozmiar czynności rzeczywiście wykonywanych przez Skarżącego w związku z opieką nad córką faktycznie uniemożliwiały podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Niezbędne czynności wykonywane przez Skarżącego w związku z opieką nad córką nie są bowiem na tyle absorbujące, aby wymagały ciągłej obecności w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. Reasumując, opieka bieżąca stanowiąca pomoc w gospodarstwie domowym (zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, itp.), a także wykonywanie innych czynności wobec bliskiej osoby czy sporadycznie załatwianie spraw niepełnosprawnej osoby (organizacja wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych), czy też towarzyszenie w spacerach, grach i zabawach – w zestawieniu ze stanem córki Skarżącego oraz faktem, że korzysta ona z codziennych zajęć aktywizacyjnych w ŚDS - nie stanowią okoliczność uniemożliwiających Skarżącemu podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Dlatego też w świetle okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, orzekające organy prawidłowo stwierdziły, że nie zachodzi związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej córce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności. Z uwagi na powyższe, jednocześnie nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej córce przez Skarżącego, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie orzekających w sprawie organów, że jej zakres nie usprawiedliwia całkowitej bierności zawodowej Skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. w związku z wnioskiem Skarżącego zawartym w skardze i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez organ.