II SA/Rz 1085/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Ewa Partyka SO del. Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 27.05.2013 r. Pani A. K. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnyjnego w związku z opieką nad siostrą A. K. Decyzją z dnia [...].06.2013 r. Nr [...] Wójt Gminy [...] opierając się na uregulowaniach zawartych w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jednolity tekst Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) odmówił Pani A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w/w nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. la ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jej matka żyje i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności pobierając emeryturę z ZUS. Z powyższą decyzją nie zgodziła się Pani K. A. i w ustawowym terminie złożyła od niej odwołanie. Odwołująca podkreśliła, że jest opiekunem prawnym i faktycznym niepełnosprawnej w znacznym stopniu siostry A. Sprawowanie opieki nad siostrą A. daje podstawę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, które jest niezbędne nie tylko ze względu na dobro A. K. ale również zapewnia jej prawo do ubezpieczenia zdrowotnego. W konkluzji zainteresowana wniosła o pozytywne rozpatrzenie złożonego odwołania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą odmownej decyzji co do przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego była treść art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż spokrewniona w I stopniu z osoba wymagająca opieki w sytuacji, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W badanej sprawie tylko jeden rodzic A. K. - nie żyje, drugi - matka żyje i utrzymuje się z emerytury. W związku z tym organ przyjął, że odwołująca się jako siostra A. K. nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego gdyż ich matka żyje a A. K. nie przedkłada orzeczenia o jej niepełnosprawności. Skargę od powyższej decyzji wniosła A. K., zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art.. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie ustalenie okoliczności faktycznych, na podstawie których należało wydać decyzję, naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż nie zachodzą przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określone w w/w przepisie, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż w świetle cytowanych w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego przepisów, brak jest podstaw do wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z cytowanych przepisów w kontekście niniejszego stanu faktycznego nie mają zastosowania negatywne przesłanki uregulowane w tych przepisach, uzasadniające odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a na które to przepisy powołuje się organ wydający decyzję. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania oraz zasądzenie na moją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zwolnienie z opłaty sądowej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania, wskazując równocześnie wytyczne oraz kierunek i sposób rozstrzygnięcia, zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przedstawiła szczegółową argumentacje podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanego aktu (decyzji, czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jego wydania. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną przez nią opiekę nad niepełnosprawną siostrą A. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą", w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), zmieniającą tę ustawę. Powyższe wynikało z faktu, że wniosek o przyznanie świadczenia A. K. złożyła w dniu 27 maja 2013 r., czyli już po wejściu w życie tej ustawy. Dokonana tym aktem zmiana stanu prawnego doprowadziła do ustawowej rekonstrukcji świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, z dniem [...] r. dodane zostało nowe świadczenie nazwane "specjalnym zasiłkiem opiekuńczym", uregulowane szczegółowo w dodanym, na mocy art. 1 pkt 4 powołanej ustawy zmieniającej, art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku powołanej nowelizacji doszło też do istotnej zmiany kryteriów przyznawania dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do stanu prawnego, który obowiązywał do dnia 31 grudnia 2012 r. Dodatkowo nowe brzmienie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy porządkuje grupy osób uprawnionych do świadczenia. W świetle art. 17 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W art. 17 ust. 1a ustawy wskazano, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły świadczenia pielęgnacyjnego A. K., nie prowadząc postępowania wyjaśniającego odnośnie spełnienia wszystkich przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie badały więc okoliczności dotyczących faktycznie sprawowanej opieki nad A. K., tj. czy i kto ją sprawuje, ale też czy matka A. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy nie. SKO wprost stwierdziło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że A. K. "nie przedkłada orzeczenia o niepełnosprawności matki", ale z akt nie wynika, aby o takie orzeczenie była wzywana. Fakt pobierania emerytury z ZUS przez matkę A. K. nie wyklucza możliwości posiadania takiego orzeczenia. Organ nie badał także czy na A. K. ciąży obowiązek alimentacyjny, czy nie względem A. K., a to w związku z tym, że jest zobowiązana do alimentacji w drugiej kolejności, za matką (art. 128 kro). Wreszcie organy nie badały czy skarżąca spełnia pozostałe przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy nie zachodzą udokumentowane przeszkody do jego przyznania wynikające z tegoż przepisu. Reasumując, stan faktyczny sprawy został ustalony z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy. Wobec braku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, formułowanie wiążących ocen co do wykładni prawa materialnego w sprawie byłoby przedwczesne. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy przeprowadzą postępowanie wyjaśniające, wezwą skarżącą w razie potrzeby o konieczne dokumenty, ustalą wszystkie wymagane treścią art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki i dopiero na takiej podstawie orzekną merytorycznie w sprawie.