II SA/Rz 1090/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego -skargę oddala- II SA/Rz 1090/18 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...], po rozpoznaniu wniosku MS (dalej: skarżący) odmówił przyznania mu na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. świadczenia wychowawczego na rzecz jego córki – AS. Organ wskazał w sentencji decyzji jako powód odmowy – niesprawowanie faktycznej opieki nad dziećmi. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że skarżący złożył wniosek o ustalenie świadczenia wychowawczego w dniu 1.04.2016 r. i w tym samym dniu odrębny wniosek w tym przedmiocie złożyła także jego żona – AS. Przeprowadzony wywiad środowiskowy pozwolił ustalić, że od lutego 2015 r. trwa postępowanie rozwodowe przez sądem powszechnym, w trakcie którego nie ustalono, który z małżonków sprawuje opiekę nad dziećmi, wobec czego – zdaniem organu – w tej sytuacji konieczne było oczekiwanie na zakończenie tego postępowania. wyrok sądu powszechnego. Prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] orzeczono rozwiązanie małżeństwa skarżącego przez rozwód oraz ustalono miejsce pobytu małoletnich dzieci przy matce. W ocenie organu okoliczności te uniemożliwiały przyjęcie, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad swoimi dziećmi, co w konsekwencji obligowało do odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia. MS wniósł odwołanie od tej decyzji, kwestionując stanowisko organu o braku sprawowania opieki nad swoimi dziećmi w okresie objętym wnioskiem. Podniósł, że od stycznia 2015 r. ponosił samodzielnie ciężar utrzymania domu, w tym opiekował się dziećmi oraz łożył na ich utrzymanie. Potwierdzeniem powyższego są rachunki przedstawione w toku postępowania, z których wynika, ze w okresie ostatnich dwóch lat wydał 40 000 zł na dom oraz opłacenie mediów. Żona nie była natomiast zainteresowana zarówno wychowaniem ich dzieci, jak i finansowaniem wydatków związanych z zapewnieniem im niezbędnego utrzymania. Skarżący podał, że w kwietniu 2016 r. udał się do organu celem złożenia wniosku o przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego, jednakże został wprowadzony w błąd przez pracownika socjalnego, który poinformował go, że wniosek musi zawierać również podpis jego żony. Gdy poinformował o tym swoją żonę, ona udała się do MOPS w [...] i ośrodek ten przyznał jej wnioskowane świadczenie. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej podstawie prawnej powołało art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 i art. 22 zd. drugie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) – dalej: "u.p.p.". Zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygnięcie Burmistrza uznać należało za prawidłowe, jednakże z innych przyczyn niż wskazane w jego uzasadnieniu. Kolegium wskazało, że w opisywanej sprawie świadczenie wnioskowane było na drugie dziecko w rodzinie, a więc prawo do świadczenia nie zależy od kryterium dochodowego. Obydwoje rodzice złożyli wnioski w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego w tym samym dniu 1 kwietnia 2016 r., a zatem w opisywanej sprawie doszło do zbiegu prawa rodziców do świadczenia, regulowanego art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) – dalej: "u.p.p.". Kolegium podniosło, że w chwili składania wniosków rodzice dziecka byli małżeństwem, zamieszkiwali pod jednym adresem, a sam odwołujący we wniosku uwzględnił swoją byłą żonę. Na podstawie wniosku możliwe zatem było przyjęcie, że rodzice równocześnie sprawują opiekę nad dziećmi i o tym, któremu z nich przyznać prawdo do świadczenia wychowawczego winno zadecydować pierwszeństwo złożenia wniosku. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził zaś, wbrew błędnie wyprowadzonym na ich podstawie wnioskom przez organ I instancji, że opiekę nad dziećmi, w dacie złożenia wniosków, sprawowali obydwoje rodzice. Wobec zaś faktu, że wnioski rodziców wpłynęły tego samego dnia, o pierwszeństwie winna decydować chwila złożenia i zarejestrowania wniosku w dzienniku. Skoro wniosek AS został zarejestrowany pod nr 413, a wniosek MS pod nr 809, to wniosek żony skarżącego winien stanowić podstawę przyznania świadczenia. Zarzuty odwołującego związane z podjętą próbą złożenia wniosku na kilka dni przed swoją żoną organ odwoławczy uznał za nie znajdujące oparcia w przepisach prawa oraz w stanie faktycznym, gdyż wnioski o świadczenie wychowawcze można było składać od 1 kwietnia 2016 r. Decyzję tę MS zaskarżył do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, nie wskazując kierunku jej weryfikacji. Zdaniem skarżącego, rozstrzygnięcie Kolegium nacechowane jest stronniczością, a stanowisko organu odwoławczego odnośnie wcześniejszego złożenia wniosku przez jego byłą żonę nie uwzględnia prawdy. Skarżący podniósł, że wniosek o sporządzenie świadczenia wychowawczego sporządził i podpisał w dniu 16 marca 2016 r. W tym samym dniu dostarczyła go do MOPS w [...] znajoma skarżącego, jednakże wniosek nie został przyjęty, gdyż jak poinformował ją pracownik organu, wniosek winien zostać opatrzony podpisem drugiego rodzica. O powyższym fakcie skarżący poinformował swoją ówczesną żonę, która samodzielnie i skutecznie złożyła wniosek o przyznanie świadczenia. Jego wniosek z kolei został antydatowany jako złożony 1 kwietnia 2016 r., podczas gdy – wbrew twierdzeniem organu odwoławczego – wnioski do MOPS w [...] można było składać od 14 marca 2016 r., przy czym rejestrowane były 1 kwietnia 2016 r. Zdaniem skarżącego, potwierdzeniem powyższego jest to, że wniosek żony został zarejestrowany pod nr 413, a jego wniosek pod nr 809. Nie jest natomiast możliwe, aby w dniu 1 kwietnia 2016 r. w MOPS w [...] ponad 800 osób złożyło wnioski. Niezależnie od powyższego skarżący powtórzył argumentację sformułowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji i podniósł, że od stycznia 2015 r. prowadzili z żoną odrębne gospodarstwa domowe, zaś nieprzyznanie mu wnioskowanego świadczenia wynika wyłącznie z niekompetencji pracowników organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., wskazując, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyeliminowanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Ustalony przez organy stan faktyczny nie budzi wątpliwości i mógł być podstawą do wydawania przez nie rozstrzygnięć. Skarżący domagał się przyznania świadczenia wychowawczego na córkę Angelikę, która jest drugim dzieckiem w jego rodzinie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z ust. 3 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - "u.p.p.", na drugie i następne dziecko w rodzinie świadczenie wychowawcze przysługuje niezależnie od dochodu rodziny. Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia (art. 4 ust. 2 i 3u.p.p.) Najistotniejsze fakty rzutujące na kwestie przyznania świadczenia wychowawczego w niniejszej sprawie to to, że skarżący jest rozwiedziony, a faktyczną opiekę nad dziećmi sprawuje wspólnie z byłą żoną, choć zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., [...] miejsce pobytu małoletnich dzieci ustalone zostało przy matce. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy) jednak niezależnie od tego, czy opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez jednego tylko czy też oboje rodziców, adresatem decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego może być tylko jedno z nich. Przesądza o tym regulacja zawarta w art. 22 u.p.p., którą prawidłowo zastosował organ II instancji. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Zaznaczenia wymaga, że "sprawowanie opieki nad dzieckiem" należy odnosić do jej faktycznego sprawowania. Podkreślić też trzeba, że w sytuacji, gdy faktyczna opiekę sprawują oboje byli małżonkowie, a dziecko mieszka z jednym z nich lub z obydwojgiem, a taki stan na dzień wydania decyzji istniał w rozpoznawanej sprawie, nie mają zastosowania specjalne regulacje ustawowe przewidziane w art. 5 ust. 2a u.p.p. dotyczące opieki naprzemiennej obydwojga rodziców, kiedy to kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Zarówno z treści art. 5 ust. 2a u.p.p., jak i orzecznictwa wynika, że pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców musi wynikać wprost z orzeczenia sądu (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 14.12.2017 r., II SA/Lu 510/17, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15.12.2017 r., V SA/Gl 678/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo zastosowały tryb z art. 22 u.p.p., włącznie z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego, który potwierdził fakt sprawowania faktycznej opieki nad córką A przez obydwoje rodziców. Taki stan, przy jednoczesnym złożeniu wniosków przez skarżącego i jego byłą żonę obligował, zgodnie z art. 22 zdanie drugie u.p.p. i do przyznania świadczenia temu, kto pierwszy złożył wniosek. W świetle ustaleń organu wniosek skarżącego został zarejestrowany pod nr 809, zaś wniosek AS pod nr 413, a zatem świadczenie wychowawcze zostało przyznane byłej żonie skarżącego. Stwierdzić również należy, że w toku postępowania administracyjnego nie został wykazany fakt wcześniejszego (przed 1.04.2017 r.) złożenia wniosku przez skarżącego, a tym samym brak było podstaw do przyjęcia innej daty i numeru wniosku, niż te, którymi został on opatrzony. Z tego też powodu nie mogły zostać uwzględnione zarzuty antydatowania wniosku czy wadliwego procedowania przy jego złożeniu. Legalności zaskarżonej decyzji nie mogły też podważyć argumenty wskazujące na ponoszenie kosztów utrzymania dzieci niemal wyłącznie przez skarżącego, ponieważ kwestie związane z wysokością kosztów utrzymania dziecka nie mają znaczenia dla przyznania świadczenia wychowawczego. Dodatkowo należy nadmienić, że w przypadku wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem w toku pobierania świadczenia wychowawczego, marnotrawienia tego świadczenia lub wydatkowania go niezgodnie z celem, stosowne działania określone w art. 15 u.p.p. może podjąć właściwy kierownik ośrodka pomocy społecznej. Z wszystkich tych przyczyn, uznając, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.