II SA/Rz 1102/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 5 lutego 2021 r. AW (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym babką – ZS. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2010 r. ZS została na stałe zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jak wynika ze wskazanego orzeczenia, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność u babki skarżącej, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 kwietnia 2010 r., tj. od 79 roku życia. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego organ I instancji podał, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż ZS ma syna oraz siostrę, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny syna oraz siostry niepełnosprawnej wyprzedza tym samym obowiązek alimentacyjny skarżącej, będącej wnuczką niepełnosprawnej. Krąg osób zobowiązanych do alimentacji określa art. 129 § 1 i art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 z późn. zm.) – dalej: "K.r.o.". W ocenie organu I instancji, w pierwszej kolejności do alimentacji zobowiązany jest syn niepełnosprawnej i dopiero w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających sprawowanie opieki, obowiązek ten mógłby objąć wnuczkę, a tego rodzaju sytuacja nie zachodzi w opisywanej sprawie. Wynika to bowiem wprost z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ponadto Wójt wskazał, że skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babką. Skarżąca złożyła oświadczenie, ze nie zrezygnuje z ww. zasiłku przed przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż stanowi to jej jedyny dochód. Wobec powyższego względem skarżącej zachodzi również negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że syn i siostra niepełnosprawnej, z uwagi na stan zdrowia oraz znaczna odległość od miejsca och zamieszkania, nie są obiektywnie w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną. Wobec powyższego skarżąca jest jedyną osobą, która może podjąć się sprawowania opieki. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...]. Kolegium podało, że w świetle wskazanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego, niespełnienie przesłanki daty powstania niepełnosprawności, wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może być wyłączną podstawą do odmowy przyznania skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego. Niemniej skoro syn ZS – JS żyję i nie posiada statusu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za odpowiadającą prawu. W sprawie nie zachodzą bowiem okoliczności prawne, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babki przez obowiązkiem alimentacyjnym córki niepełnosprawnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, AW wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka winna być sprawowana przez syna niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej, wykładnia funkcjonalna wskazanych regulacji winna prowadzić do stwierdzenia, że organy winny przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) – dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji administracyjnej, w tym zastosowanych przepisów prawa. Słusznie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, stanowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Sąd podziela również stanowisko organu odwoławczego odnośnie braku prawnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak zaistnienia okoliczności, które pozwalałyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babki przed obowiązkiem alimentacyjnym dziecka osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobami, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128-133), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei krewnymi w linii prostej, zgodnie z art. 617 § 1 K.r.o., są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Natomiast z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (art. 618 § 1 K.r.o.). Art. 128 K.r.o. jednoznacznie wskazuje więc, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz na rodzeństwie. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wymaga podkreślenia, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lipca 2020 r. II SA/Op 126/20; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe rozważania do realiów opisywanej sprawy stwierdzić należy, że skoro syn ZS żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej, będącej wnuczką osoby wymagającej opieki. Nie negując, że zstępny niepełnosprawnej może obiektywnie – chociażby z uwagi na stan zdrowia – nie dawać gwarancji należytego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to jednocześnie nie są to okoliczności prawne, które mogły podważyć zasadność stanowiska wyrażonego przez organ odwoławczy. Ani organy administracji, ani Sąd nie są bowiem powołane do określenia okoliczności faktycznych związanych z możliwością bądź nie sprawowania opieki, związanych ze stanem zdrowia osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej. Przesłanki prawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. określa bowiem art. 17a ust. 1 tej ustawy, w myśl którego osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że ZS posiada syna – JS, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie został spełniony warunek określony art. 17a ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Powyższe oznacza, że w pierwszej kolejności do alimentacji ZS zobowiązany jej syn i dopiero w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających sprawowanie opieki, obowiązek ten mógłby objąć wnuczkę. Tego rodzaju okolicznościami przenoszącymi legitymację do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego byłby brak osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osoba wymagającą opieki lub legitymowanie się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wynika to wprost z art. 17a ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Czym innym jest bowiem spełnienie ustawowych przesłanek do przyznania świadczeń rodzinnych, a czym innym obiektywna możliwość wywiązania się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Pominięcie osób zobowiązanych do alimentacji z powodów niewskazanych wprost w ustawie nie jest w ocenie Sądu działaniem właściwym i nie stanowi o dokonaniu wykładni celowościowej lub funkcjonalnej przepisów u.ś.r. Organy nie są także władne do oceny stanu zdrowia stron i dokonywania własnej oceny w przedmiocie tego, czy stan zdrowia osób zobowiązanych do alimentacji wypełnia hipotezę do uznania ich za osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podobne rozwiązanie ustawodawca przyjął w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., określającym negatywne przesłanki do przyznania świadczenia We wskazanej regulacji przyjęto, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga podkreślenia, że jest to rozwiązane całościowo spójne, gdyż w obrębie jednej jednostki redakcyjnej (art. 17 u.ś.r.) określa osoby wyłączone z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.