II SA/Rz 1108/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi i B. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. J. M. wezwany wraz ze swoją żoną B. M. (współskarżącą) za pośrednictwem reprezentującego ich adwokata do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...], powołując się na swoją sytuację materialną i zdrowotną zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych (z takim samym wnioskiem który będzie podlegał odrębnemu rozpoznaniu wystąpiła B. M.). Wg zawartego we wniosku oświadczenia prowadzą oni 2-osobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości netto 1850 zł. (skarżący) i 1222 zł. (żona). Dodatkowe dochody w kwocie 2400 zł. netto przynosi im najem lokalu. Wykazany majątek obejmuje dom o pow. 110 m², nieruchomość rolną o pow. 1 ha oraz działkę o pow. 0,11 ha. Wnioskodawca jest inwalidą II grupy i pozostaje w ciągłym leczeniu. Do emerytury przysługuje mu dodatek pielęgnacyjny. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. J. M. powołując się bardzo ogólnikowo na sytuację materialną i zdrowotną warunku tego nie spełnił, w szczególności nie wykazał żadnego związku między poniesieniem przez siebie i żonę związanych ze sprawą kosztów sądowych, a uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania. Ze złożonego wniosku w żaden sposób nie wynika, że cierpią oni jakikolwiek niedostatek lub dotykają ich trudności z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, leczenie czy utrzymanie domu (pod pojęciem uszczerbku dla koniecznego utrzymania rozumiane jest zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie niezbędnych potrzeb życiowych, a nie dla wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które wymagają ograniczenia lub zaniechania celem wywiązania się przez osobę wnioskującą z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (przewiduje go art. 199 P.p.s.a., a zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody – tak stanowi m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Prawo pomocy jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej. Wg innego z postanowień NSA, z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt II FZ 240/08, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych; tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Przy w pełni zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych i jednocześnie stosunkowo wysokich dochodach jednorazowe poniesienie przez J. M. i jego żonę związanych ze sprawą kosztów sądowych należy uznać za jak najbardziej możliwe i niewiążące się dla nich nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale i z jakimkolwiek uszczerbkiem (oprócz wymaganego już na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł., do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – 250 zł.). Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że J. M. wraz z żoną działa w sprawie przez adwokata, co także wiąże się dla nich z pewnymi wydatkami, pokrywanymi z uzyskiwanych dochodów i zapewne nie odbywa się kosztem koniecznych potrzeb życiowych. Właśnie wzgląd na wysokość tych dochodów uzasadnia pozytywną ocenę zdolności płatniczych J. M. i jego żony co do całości związanych ze sprawą kosztów postępowania (kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru); suma tych dochodów to 5472 zł. netto + dodatek pielęgnacyjny wnioskodawcy do emerytury. Oceny tej nie zmienia brak informacji nt. rodzaju i wysokości ponoszonych przez nich wydatków związanych z zaspokajaniem koniecznych potrzeb życiowych; przy podanej wysokości dochodów, uwzględniając tzw. realia życiowe, dane w tym zakresie uznano za zbędne do rozpoznania złożonego wniosku, odstępując tym samym od wzywania wnioskodawcy do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia. Stosownie do postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1433/07, nie można stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia; w przypadku J. M. i jego żony okoliczność taka nie zachodzi, a odmowa zwolnienia go od kosztów sądowych - tak w całości jak i w części - nie będzie miała wpływu na pozbawienie lub ograniczenie jego prawa do sądu. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.