II SA/Rz 1114/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Ewa Wojtyna po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2012 roku w Rzeszowie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011r. znak: [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę Przedmiot skargi to decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (PWIS) z dnia [...] września 2011r. znak: [...] utrzymująca w mocy po rozpoznaniu odwołania E. G. decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2011r. znak: [...] w przedmiocie nie stwierdzenia u wyżej wymienionej choroby zawodowej. W podstawie prawnej skarżonej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz § 8 ust. 1 w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwanego następnie również rozporządzeniem. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest następujący. Po otrzymaniu stosownej dokumentacji z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia u E. G. choroby zawodowej – obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wymienionej pod pozycją 21 wykazu chorób zawodowych zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. Ze sporządzonej w toku postępowania karty oceny narażenia zawodowego wynika, że E. G. od około 10 roku życia do 1992r. pracowała w indywidualnym gospodarstwie rolnym o tzw. samowystarczalnym mieszanym rodzaju działalności, początkowo o powierzchni 5,20 ha potem 4,60 ha. Wykonywała następujące czynności: pasienie krów dwa razy dziennie, prace przy sianie, zbożach, warzywach przy użyciu narzędzi typu motyka, widły, sierp, cepy, żarna, zgrzebła, zbieranie stonki, opylanie ziemniaków, wapnowanie łąk, ręczne sianie zbóż, ręczne rozsiewanie nawozów, prace przy zwierzętach hodowlanych w oborze, (usuwanie obornika, czyszczenie bydła), przygotowywanie paszy dla zwierząt (ręczna praca sieczkarnią, żarnami, śrutownikiem), prace przy omłotach, mycie i dezynfekcja baniek na mleko. E. G. pracowała wiosną, latem i jesienią przy traktorze emitującym hałas, który pojawił się w gospodarstwie w 1985r. (ilość godzin zależna od wielkości zbiorów siana, słomy, zboża, ziemniaków). Wiosną, jesienią i zimą mieliła zboże, rozdrabniała ziemniaki, buraki, siano i kukurydzę w śrutowniku wielofunkcyjnym (codziennie po około 2 godziny). Pracowała przy dmuchawie do siana w czasie sianokosów dwa razy w roku około 3 razy w tygodniu po około 7 godzin dziennie. Wyżej wymieniona pracowała również przy młocarni w czasie żniw i omłotów (we własnym gospodarstwie rolnym i na tzw. odrobku) po około 12 godzin dziennie. E. G. była narażona na hałas emitowany przez pracujące w gospodarstwie wymienione wyżej maszyny. Z uwagi na dyskomfort słuchu pierwsze badania audiometryczne miała przeprowadzone około 2005r. i wówczas lekarz zapisał jej aparat słuchowy. W badaniach wykonanych w 2009r. stwierdzono pogorszenie słuchu o około 70-80% w stosunku do roku 2005. Obecnie E. G. nie pracuje; pozostając od 1992r. na rencie z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W dniu 16 kwietnia 2010r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) wydał orzeczenie lekarskie nr [...], w którym stwierdził brak podstaw do rozpoznania u E. G. choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słyszenia o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, wskazanej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. W orzeczeniu tym zwrócono uwagę, że w dokumentacji brakuje danych odnośnie do wielkości narażenia, brak też kart badań profilaktycznych, które prawdopodobnie nie były wykonywane. Jedyny natomiast dostępny wynik badania audiometrycznego słuchu z 2008r. wykazuje znacznego stopnia ubytek słuchu o charakterze mieszanym z przewagą komponenty przewodzeniowej. Rodzaj tego niedosłuchu koresponduje z danymi wywiadu, bowiem wyraźne pogorszenie słuchu strona zauważyła przed 3 laty po przemarznięciu. W ocenie WOMP, brak danych o wielkości i czasokresie narażenia na hałas, jak też uszkodzenie słuchu o charakterze nietypowym dla przewlekłego urazu akustycznego nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych. E. G. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania, jednak nie doszło do wydania orzeczenia przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, bowiem wyżej wymieniona nie stawiła się we wskazanej placówce tzn. w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. celem wykonania stosownych badań. Jak wynika to z licznej korespondencji strony z organem domagała się ona przeprowadzenia badania w innej niż wskazana wyżej placówce medycznej tzn. położonej bliżej jej miejsca zamieszkania np. w Instytucie Medycyny Wsi w L. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w piśmie z dnia 29 marca 2011r. znak: [...] poinformował organ pierwszej instancji, iż jako jednostka orzecznicza I stopnia nie realizuje badań diagnostycznych przeprowadzanych w trybie odwoławczym w zakresie chorób zawodowych. Jednostkami uprawnionymi do świadczenia tego typu zadań są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy tzn. Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które stanowią jednostki orzecznicze II stopnia. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej orzeczenie lekarskie, jak też wyniki postępowania w zakresie oceny narażenia zawodowego E. G. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. nie stwierdził u wyżej wymienionej choroby zawodowej w postaci obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słyszenia o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, wskazanej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Odwołanie od tej decyzji złożyła E. G. wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zarzucając przedwczesność powyższego rozstrzygnięcia, brak obiektywizmu, oparcie go na niepełnym materiale dowodowym, w szczególności podjęcie merytorycznej decyzji pomimo niezakończenia zainicjowanego przez nią postępowania odwoławczego związanego z kwestionowaniem orzeczenia lekarskiego nr [...]. Podkreśliła, że nie stawiła się na badania wyznaczone w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z przyczyn od niej niezależnych, wynikających wyłącznie ze złego stanu zdrowia uniemożliwiającego transport normalnymi, dostępnymi środkami lokomocji. Wyraziła zdziwienie negowaniem przez organy uprawnień Instytutu Medycyny Wsi w L. do orzekania jako jednostka orzecznicza II stopnia w sprawie chorób zawodowych. Podniosła, iż w treści rozporządzenia z 30 czerwca 2009r. nie ma tak bezpośredniego jak i pośredniego wskazania na istnienie ogólnie dostępnego wykazu jednostek uprawnionych do orzekania w trybie odwoławczym w tego rodzaju sprawach. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpoznaniu powyższego odwołania uznał, iż nie zasługuje ono na uwzględnienie i wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2011r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ podniósł, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym i aby stwierdzić jej istnienie organ winien ustalić wystąpienie trzech przesłanek tj. narażenie strony w środowisku pracy na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, istnienie choroby w sensie medycznym (ustalonej przez biegłych) oraz związek przyczynowy między narażeniem a chorobą strony. W ocenie PWIS, w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości występowanie pierwszej w wymienionych przesłanek tj. narażenia zawodowego strony. Brak jest natomiast spełnienia przesłanki drugiej i trzeciej. Z uzyskanego orzeczenia lekarskiego wynika wprost, iż stwierdzone u składającej odwołanie dolegliwości nie stanowią choroby wymienionej pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych. Orzeczenie to jest przy tym zgodne w rozpoznaniu, logiczne i wyczerpujące. PWIS stwierdził w oparciu o treść tego orzeczenia oraz ocenę narażenia zawodowego brak związku typu przyczyna – skutek między narażeniem na czynniki chorobotwórcze w środowisku pracy odwołującej się a jej dolegliwościami. Organ odwoławczy wskazał także na niemożliwość zrealizowania żądania strony przeprowadzenia badania w Instytucie Medycyny Wsi w L. z uwagi na brak stosownej kadry lekarskiej. Podkreślił, że wymagane badania mogą zostać przeprowadzone jedynie w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. lub w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2011r. E. G. wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W motywach ponowiła argumentację odwołania od rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie z powodów przedstawionych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie wady i uchybienia określone w powołanym wyżej art. 145 § 1 P.p.s.a. nie wystąpiły, dlatego też Sąd oddalił skargę. Dotyczy ona decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymującej w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o braku podstaw do stwierdzenia u E. G. choroby zawodowej wymienionej pod poz. 21 wykazu chorób zawodowych. Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Przy czym stosownie do art. 2352 Kodeksu pracy, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. W świetle § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) wydanego w oparciu o delegację zawartą w art. 237 § 1 Kodeksu pracy, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Natomiast w myśl § 6 ust. 1 tego aktu lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Sprawa niniejsza dotyczy choroby zawodowej z poz. 21 wykazu zawartego w przedmiotowym rozporządzeniu. Jest nią obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz. Stwierdzenie choroby zawodowej uwarunkowane jest rozpoznaniem u danej osoby schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych wywołanego narażeniem zawodowym, z tym że związek przyczynowy między powyższymi elementami tj. schorzeniem a narażeniem powinien być stwierdzony bezspornie lub z dużym prawdopodobieństwem a nadto udokumentowane objawy chorobowe muszą wystąpić w czasie istnienia narażenia zawodowego bądź też w okresie nie dłuższym niż 2 lata (w przypadku jednostki chorobowej, której dotyczy niniejsza sprawa). W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt narażenia zawodowego a zatem narażenia w środowisku pracy na czynniki mogące potencjalnie wywołać chorobę zawodową, której sprawa dotyczy. E. G. pracując we własnym gospodarstwie rolnym przez około 40 lat narażona była m. in. na hałas pochodzący od maszyn działających w tym gospodarstwie. Brak jest jednakże spełnienia przesłanki w postaci stwierdzenia istnienia u strony choroby w sensie medycznym. Jak bowiem wynika z wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy nr [...] u E. G. stwierdzono wprawdzie występowanie znacznego stopnia ubytku słuchu o charakterze mieszanym z przewagą komponenty przewodzeniowej, jednakże uszkodzenie to o charakterze nietypowym dla przewlekłego urazu akustycznego nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej pod poz. 21 wykazu tych chorób. Powyższe – jak stwierdzono w orzeczeniu – koresponduje z danymi uzyskanymi w trakcie wywiadu, z których wynika że wyraźne pogorszenie słuchu wystąpiło u strony przed 3 laty w związku z przemarznięciem. Nadto przedmiotowe orzeczenie zwraca uwagę na brak danych o wielkości oraz czasokresie narażenia na hałas. Podkreślić w tym miejscu należy, iż orzeczenie lekarskie wydawane w trakcie postępowania prowadzonego w sprawie choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. a zatem jak każdy dowód podlega ocenie zgodnie z regułami dowodowymi zawartymi w art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie słusznie – zdaniem Sądu – organy uznały, iż orzeczenie lekarskie nr [...] jest wiarygodne. Jego uzasadnienie jest wprawdzie krótkie, lecz czytelne i wystarczające do oparcia ustaleń w sprawie na jego podstawie. Organy nie dysponując bowiem przeciwdowodami, które orzeczenie to mogłyby podważyć nie mogą samodzielnie przyjąć, iż stan zdrowia strony kształtuje się odmiennie od tego ustalonego przez specjalistyczną placówkę medyczną uprawnioną do rozpoznawania chorób zawodowych. Nadto w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo uznały, iż brak jest występowania związku typu przyczyna - skutek między dolegliwościami strony a narażeniem. Jak już bowiem zaznaczono istnienie takiego związku w odniesieniu do choroby, której dotyczy sprawa można stwierdzić tylko w razie wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie narażenia bądź w okresie nie dłuższym niż 2 lata. Tymczasem w sprawie niniejszej brak jest danych o wielkości i czasokresie narażenia, kart badań profilaktycznych, które prawdopodobnie nie były wykonywane. Jedyne zaś dostępne badanie wskazuje wprawdzie na ubytek słuchu, jednak o charakterze nietypowym dla przewlekłego urazu akustycznego. Powyższe uzasadnia, w ocenie Sądu, stanowisko organów o braku podstaw do stwierdzenia u E. G. choroby zawodowej. Odnosząc się natomiast do zarzutów skarżącej dotyczących przedwczesności podjętych rozstrzygnięć wobec zainicjowania postępowania odwoławczego w związku z kwestionowaniem orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Sąd wskazuje, iż są one nieuzasadnione. Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. Z mocy ust. 3 powołanego przepisu jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w ust. 2, są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy. Zatem uprawnionym do wydania wiążącego organy inspekcji sanitarnej orzeczenia lekarskiego nie jest dowolnie wybrany przez strony postępowania lekarz, a określony podmiot spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, którymi są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy jako placówki II stopnia. Aktualnie status taki posiadają jedynie dwie jednostki tj. Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Tym samym tylko one uprawnione są do orzekania w zakresie chorób zawodowych. Wskazywany przez skarżącą Instytut Medycyny Wsi w L. spełnia wprawdzie formalnie (jak wynika z pisma Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy z dnia 19.07.2011r. znak: [...]) przesłanki do uznania za jednostkę badawczo-rozwojową, o której mowa w § 5 ust. 3 rozporządzenia, jednakże wobec braku wystarczającej kadry lekarskiej nie jest faktycznie w stanie wykonać koniecznych badań. Odnośnie natomiast do zarzutu dotyczącego braku zapewnienia środka transportu sanitarnego należy podnieść, że kwestia ta pozostaje poza zakresem kompetencji rozstrzygających sprawę organów, dlatego też nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. Z podniesionych wyżej powodów Sąd oddalił skargę E. G., działając w oparciu o art. 151 P.p.s.a.