II SA/Rz 1118/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 8 lutego 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 1118/10 U z a s a d n i e n i e Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]) z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia z formie zasiłku celowego z tytułu zdarzenia losowego, jakim była powódź z czerwca 2010 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) i art. 40 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175,poz. 1362 ze zm., zwanej dalej "Ups"). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że M. B. otrzymała już pomoc w postaci zasiłku celowego w związku ze zdarzeniem losowym w wysokości do 6 000 zł (z czego otrzymała kwotę 1 600 zł), na mocy odrębnej, ostatecznej decyzji, wydanej na wniosek jej teścia – K. B. Zasiłek ten przyznano rodzinie M. B. na odtworzenie gospodarstwa domowego utraconego wskutek powodzi. Nieporozumienia, jakie zachodzą na tle faktycznego podziału i wykorzystania kwoty zasiłku pomiędzy członkami uprawnionej rodziny (M. B., jej męża, dzieci i teścia), nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do ponownego przyznania takiego świadczenia. Z decyzją nie zgodziła się M. B., składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze stwierdziła, że czuje się pokrzywdzona zaskarżoną decyzją Kolegium. Jej teść (K. B.), który faktycznie wykorzystał udzieloną poprzednio pomoc w postaci zasiłku celowego dla rodziny w związku z powodzią, prowadzi odrębne od niej gospodarstwo domowe. Wprawdzie w chwili udzielania pomocy wspólnie zamieszkiwali, lecz nie stanowią jednej rodziny. Nie zasługuje zatem na aprobatę stanowisko organu, że poprzedni zasiłek został przyznany "jeden na dom", skoro teść samodzielnie wykorzystał go na własne potrzeby bytowe. Obecnie skarżąca wraz z trojgiem dziećmi z konieczności wynajmuje mieszkanie, jest w trakcie rozwodu. Do domu teścia "nie może wrócić". Jej dochody wynoszą zaledwie 1000 zł; nie otrzymuje alimentów na dzieci. Powódź spowodowała utratę mebli, odzieży i sprzętów codziennego użytku. Kolejna pomoc w postaci zasiłku celowego do 6000 zł znacznie poprawiłaby jej sytuację życiową, a przede wszystkim – pomogłaby odtworzyć gospodarstwo. Jej bieżące potrzeby obejmują konieczność zakupu kuchenki gazowej, odkurzacza, krzeseł i naczyń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga nie jest uzasadniona, albowiem nie dowodzi tego typu naruszeń prawa, które uzasadniałyby wzruszenie zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej i poprzedzającej ja decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (Ups). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 Ups); pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 Ups). W myśl art. 3 ust. 3 Ups "Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy", zaś ust. 4 cyt. przepisu stanowi, że "Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Zgodnie z art. 7 Ups pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej (pkt 14); klęski żywiołowej lub ekologicznej (pkt 15). W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 14 Ups). Pomoc społeczna polega w szczególności na: 1) przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń (art. 15 pkt 1 Ups); świadczeniami z pomocy społecznej są m.in. świadczenia pieniężne, wśród nich zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c Ups). Zasiłek taki może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 Ups), zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 Ups). Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 Ups). Przywołany przez orzekające w sprawie organy art. 40 Ups stanowi, że: "1. Zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego; 2. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej; 3. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi". W literaturze wskazuje się, że art. 40 cyt. ustawy normuje szczególne zasady przyznania zasiłku celowego. Zasiłek ten, w wyjątkowych przypadkach, mogą otrzymać osoby lub rodziny przekraczające wymienione w ustawie kryteria dochodowe, jeśli poniosły one stratę w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Świadczenie to jest niezależne od dochodów poszkodowanych osób i rodzin i może być przyznane bezzwrotnie. Ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku oraz zastrzeżenie jego zwrotu (częściowego lub całkowitego) pozostawiono swobodnej ocenie organu (por. I. Sierpowska, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II). Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, jak również z zalegającej w aktach dokumentacji wynika, że M. B. przed powodzią w maju 2010 r. zamieszkiwała z mężem, dziećmi oraz teściem – K. B., w domu tego ostatniego w T. W czasie drugiej fali powodziowej strona zamieszkiwała już w internacie szkolnym, otrzymując częściowe dofinansowanie wydatków żywnościowych w kwocie 300 zł. Niesporne jest, że na wniosek K. B. decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał zasiłek celowy w kwocie 6.000 zł na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego w wyniku powodzi. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż uwzględniając ten wniosek brano pod uwagę wspólne zamieszkiwanie wnioskodawcy z synem, synową (skarżącą) oraz wnukami. Skarżąca nie kwestionuje, że z tej kwoty otrzymała 1.600 zł (dowód: wniosek M. B. o przyznanie zasiłku). W ocenie organu I instancji rodzina, jaką tworzyła skarżąca wraz z dziećmi, mężem i teściem uzyskała stosowną pomoc doraźną w postaci zasiłku celowego w kwocie 6.000 zł, nadto rozpatrywaniu podlegał będzie wniosek K. B. o przyznanie pomocy na remont domu. Skarżąca w odwołaniu nie kwestionuje faktu uzyskania zasiłku celowego na potrzeby bytowe w kwocie 300 zł oraz zasiłku na opłacenie najmu lokalu (także w kwocie 300 zł), wywodzi jednak, że uzyskiwane przez nią środki obecnie nie wystarczają na pokrycie niezbędnych wydatków rodziny, nie pozwalając na odkupienie przedmiotów urządzenia domowego, ponadto nie ma zamiaru powracać do domu teścia. W ocenie Sądu decyzja o odmowie przyznania skarżącej zasiłku z tytułu powodzi w 2010 r. utrzymana w mocy decyzją organu II instancji, jako wydana w granicach tzw. uznania administracyjnego, nie dowodzi naruszeń prawa. Bezsporne jest, abstrahując prawidłowe uznanie faktycznej podstawy orzekania w przedmiocie zasiłku (czy powódź jest "zdarzeniem losowym", czy "klęską żywiołową"), to niewątpliwie w momencie wystąpienia tej powodzi skarżąca tworzyła wraz z mężem i teściem "rodzinę" w rozumieniu przepisów Ups. Pod pojęciem rodziny Ups w art. 6 pkt 14 rozumie osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Pojęcie to musi jednak uwzględniać fakt, że w wyniku klęski żywiołowej i niemożności zamieszkiwania w zalanym domu, członkowie rodziny korzystali z zamieszkania w internacie szkolnym. Skarżąca nie kwestionuje tego, że zalany w wyniku powodzi dom należy do jej teścia, że w nim mieszkała przed powodzią. Pomoc doraźna w postaci zasiłku celowego, jaki został przyznany po rozpoznaniu wniosku K. B. przeznaczony był na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zalania domu mieszkalnego oraz budynku gospodarczego. Z akt sprawy wynika, że zalaniu uległa kotłownia, piec c.o., stolarka okienna oraz wyposażenie tego budynku (pralka, lodówka, wersalki). Skoro skarżąca postanowiła nie wracać do tego domu to jest to jej decyzja, nie można jednak w ten sposób dyskwalifikować faktu, iż organ pomocy społecznej udzielił rodzinie pomocy doraźnej, jak wynika z oceny sytuacji pracownika socjalnego, w maksymalnej wysokości. Skarżąca nie kwestionowała, że partycypowała w wykorzystaniu kwoty zasiłku. Niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącej jest trudna, dochód rodziny jest niski, trzeba jednak wziąć pod uwagę i to, że zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel – stratę, która musi być szczegółowo wykazana przez wnioskodawcę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2005 r., I SA/Wa 1298/04, LEX nr 191791), nadto kontrola uznaniowych decyzji administracyjnych wydawanych z zakresu pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2010 r., I OSK 116/10, LEX nr 594935). Skoro organy przyznały rodzinie skarżącej zasiłek z tytułu strat poniesionych w wyniku powodzi w kwocie maksymalnej, przewidzianej dla danej rodziny, sama skarżąca z części tej kwoty skorzystała, to domaganie się, aby wobec podjęcia przez nią decyzji o nie powracaniu do domu, w którym zamieszkiwała przed klęską powodzi, przyznać jej zasiłek z tego samego tytułu i w tej wysokości, jaki przyznawano innym rodzinom dotkniętym klęska powodzi, nie może, w ocenie Sądu, prowadzić do tego, aby decyzję odmowną organu pomocy społecznej uznać za sprzeczną z prawem. Ta decyzja nie stoi na przeszkodzie, aby ubiegać się o pomoc rzeczową oraz zasiłki celowe na bieżące potrzeby bytowe. Skarżąca powinna wykorzystać także inne możliwości uzyskania środków na utrzymanie rodziny – skoro mąż nie płaci dobrowolnie alimentów powinna wystąpić do komornika o ich ściągnięcie, brak skuteczności takich działań uprawniać będzie o zwrócenie się do organu właściwego wierzyciela o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Z tych względów skargę oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa.