II SA/Rz 1143/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat B. G. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 1143/14 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 6 maja 2014 r. J. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie kosztów opłat za zużycie wody, gazu, energii elektrycznej, wywozu śmieci oraz drobnych remontów. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182, ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia w żądanej przez nią wysokości i jednocześnie przyznał jej zasiłek celowy w wysokości 50 zł na pokrycie podanych przez nią opłat. W uzasadnieniu decyzji podał, że J. W., po unieważnieniu małżeństwa z L. W., ma zasądzone alimenty na rzecz ww. w wysokości 200 zł miesięcznie. Prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednakże faktowi temu zaprzecza L. W. Wnioskodawczyni jest bezrobotna, ale pozostaje zarejestrowana w urzędzie pracy, choć nie wykazuje żadnych starań w celu uzyskania zatrudnienia. Nie posiada żadnego źródła dochodu, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego przyznanego na okres od kwietnia do czerwca w kwocie po 275 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała jakie są faktyczne koszty utrzymania mieszkania i dlaczego wzrosły one do 250 zł. Prezydent Miasta [...] wskazał, że celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych, a nie utrzymywanie podopiecznych oraz zaspokajanie wszystkich ich potrzeb i oczekiwań. Powyższe okoliczności uzasadniały przyznanie J. W. zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat związanych z zamieszkaniem, jednakże w wysokości 50 zł. W odwołaniu od decyzji J. W. zakwestionowała wysokość przyznanego jej zasiłku podając, że poprzednio organ przyznał jej zasiłek w kwocie 100 zł, podczas gdy wnioskowała ona jedynie o 200 zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podał, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, nie ma charakteru obowiązkowego, lecz fakultatywny, zależny od szeregu okoliczności sprawy. Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych potrzebujących. W rozstrzyganej sprawie organu I instancji rozważył wszystkie te okoliczności. Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się J. W., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której nie sformułowała zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiona w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej – adwokat B. G. w piśmie procesowym z 27.01.2015 r. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie kosztów pomocy prawnej. Zarzuciła naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.") – przede wszystkim dotyczących postępowania dowodowego – art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 136 k.p.a., polegających na nieuwzględnieniu potrzeb strony, pomimo tego, że mieszczą się w celach pomocy społecznej, a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niepełne uzasadnienie decyzji oparte na ogólnych stwierdzeniach. Pełnomocnik skarżącej wskazała również, że wydane w sprawie decyzje naruszają art.. 106 pkt 4 (chodzi prawdopodobnie o ust. 4) ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje wydanie decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, a w niniejszej sprawie jednym rozstrzygnięciem orzeczono i o przyznaniu i o odmowie przyznania zasiłku, nie wiadomo więc jaki był rzeczywisty zamiar organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak również postępowanie poprzedzające jej wydanie takich wad i uchybień nie zawierają. Materialną podstawę decyzji stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności – w myśl art. 39 ust. 2 – zasiłek taki może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Świadczenie to przysługuje po spełnieniu ogólnych przesłanek korzystania z pomocy społecznej, w postaci kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 ustawy), jednakże rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.11.2009 r., II SA/Po 307/09, System Orzecznictwa LEX Nr 531606). Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.05.2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677, wyrok NSA z dnia 16.01.2009 r., I OSK 343/08, LEX Nr 528050). Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone. W przypadku skarżącej J. W. spełnione zostało kryterium dochodowe, gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej wynosi 275 zł, czyli jest równy kwocie pobieranego zasiłku okresowego i nie przekracza kwoty 542 zł, określonej w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Należy podkreślić, że skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu byłego męża L. W., który, jak wynika z wywiadu środowiskowego, reguluje opłaty za mieszkanie, zaś skarżąca, jak podała w oświadczeniu, "pokrywa za siebie opłaty za media". Istotnym jest fakt, że skarżąca często korzysta ze świadczeń pomocy społecznej - pobiera zasiłek okresowy i liczne zasiłki celowe. Jednocześnie z decyzją objętą kontrolą Sądu w niniejszym postępowaniu wydana została decyzja o przyznaniu J. W. zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 248 zł miesięcznie. Okoliczności te wskazują, że pomoc społeczna pokrywa znaczną część potrzeb materialnych skarżącej, a ona sama, jak słusznie podkreśla organ, domaga się zaspokojenia wszystkich tych potrzeb. Należy podkreślić, że zasiłek celowy został przewidziany dla osób (rodzin), którym pomoc Państwa powinna być udzielona w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tzn. w takich okolicznościach, gdy sam zainteresowany – bez udziału własnej winy – utracił wszelką możliwość czynienia starań o poprawę własnego bytu, narażając się na zagrożenie dla własnej egzystencji. W orzecznictwie podkreśla się, że jednym z czynników decydującym o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. cyt. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r., wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.01.2009 r., II SA/Gd 797/08, LEX Nr 481492). Skarżąca takiego zaangażowania nie wykazała. Trudności w uzyskaniu pracy zarobkowej stanowią powszechny problem., a fakt bezrobocia czy choroby nie oznacza automatycznego przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Raz jeszcze należy podkreślić, że rolą pomocy społecznej jest pomoc i wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych a nie wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu takich sytuacji. Wszystkie te okoliczności wskazują, że ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie prowadząca do przyznania zasiłku celowego w kwocie 50 zł dokonana została w sposób prawidłowy. Słusznie natomiast zauważa pełnomocnik skarżącej uchybienie zawarte w konstrukcji decyzji pierwszoinstancyjnej, która w pkt 1) odmawia przyznania zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie kosztów opłat takich jak: gazu, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda, drobne remonty, a w pkt 2) przyznaje zasiłek celowy w kwocie 50 zł na pokrycie ww. opłat. W świetle art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie ulega wątpliwości, że decyzja administracyjna winna jednoznacznie rozstrzygać o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, a ewentualne rozważania co do jego wysokości powinny być zamieszczone w uzasadnieniu. W rozpoznawanej sprawie to uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, bowiem z treści decyzji wynika wyraźnie, że J. W. przyznano zasiłek celowy w wysokości 50 zł, a uzasadnienie decyzji usuwa wszelkie wątpliwości w tym zakresie. Uznając zatem, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 i uchylenia decyzji, Sad w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej w ramach udzielonej pomocy prawnej Sąd przyznał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.