II SA/Rz 1162/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej - skargę oddala - Przedmiotem kontroli jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PWIS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PPIS" lub "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u SK (dalej: "skarżącego") - obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, 3 kHz - poz.21 wykazu chorób zawodowych. Organ I instancji podał, że w dniu 11 lutego 2019 r. skarżący zgłosił podejrzenie choroby zawodowej z poz. 21 wykazu chorób zawodowych. W toku oceny narażenia zawodowego ustalono, że skarżący pracował: 1. od [...] r. jako nauczyciel w Szkole Podstawowej w [...]. Według oświadczenia zainteresowanego liczebność klasy była duża z powodu łączenia dwóch roczników (na 70 dzieci pracowało tylko dwóch nauczycieli). Praca wymagała głośnego mówienia, powodowała nadmierny wysiłek. Skarżący pełnił dyżury na przerwach międzylekcyjnych, podczas których było bardzo głośno. Praca w tygodniu trwała około 30 godzin (6 godzin dziennie). 2. od [...]. jako nauczyciel w Szkole Podstawowej w [...]. Według oświadczenia zainteresowanego nauczał historii w wymiarze 30 godzin tygodniowo oraz pełnił dyżury na przerwach międzylekcyjnych. Zajęcia lekcyjne dla około 100 dzieci odbywały się w dwóch salach lekcyjnych w szkole podstawowej oraz w domu ludowym. Skarżący zorganizował również szkołę wieczorowa dla dorosłych, którzy nie mieli wykształcenia podstawowego. 3. od [...] r. jako kierownik szkoły i nauczyciel historii w Szkole Podstawowej w [....]. Według oświadczenia zainteresowanego praca odbywała się w złych warunkach (tj. zajęcia odbywały się w barakach ogrzewanych piecami kaflowymi). Klasy liczyły 25 osób. Praca w tygodniu trwała około 30 godzin. 4. od [...] r. jako kierownik szkoły i nauczyciel historii w Szkole Podstawowej w [...]. Według oświadczenia zainteresowanego lekcje odbywały się w szkole, domu ludowym oraz tzw. [...] (sali lekcyjnej znajdującej się w starym dworze), budynki te oddalone były od siebie około 500 m. Skarżący pracował w wymiarze 10 godzin tygodniowo, pełnił dyżury na przerwach międzylekcyjnych oraz czuwał nad bezpieczeństwem dzieci w czasie przemieszczania się pomiędzy oddalonymi od siebie pomieszczeniami, w których odbywały się lekcje. Skarżący organizował również szkołę wieczorowa dla dorosłych, którzy nie mieli wykształcenia podstawowego. Zainteresowany był jednym wykładowcą w prowadzonym przez około [...] lat Uniwersytecie Powszechnym w miejscowości [...]. Uniwersytet został zorganizowany w postaci wykładów, na różne tematy społeczne. 5. od [...] r. jako dyrektor w Szkole Podstawowej w [...]. Według oświadczenia zainteresowanego skarżący nauczał również historii w wymiarze 8 godzin tygodniowo oraz pełnił dyżury na przerwach międzylekcyjnych. Liczebność klas wynosiła ok 20-25 uczniów. 6. od [...] r. jako dyrektor w Szkole Podstawowej w [...]. Według oświadczenia zainteresowanego skarżący nauczał również historii w wymiarze 8 godzin tygodniowo, pełnił dyżury na przerwach międzylekcyjnych oraz przeprowadzał hospitalizacje na zajęciach prowadzonych przez innych nauczycieli. 7. od [...] r. pełnił funkcję [...] sekretarza [...]. Według oświadczenia zainteresowanego funkcja ta wymagała kontaktu z petentami oraz powodowała nadmierny wysiłek głosowy. 8. od [...] r. na stanowisku [...] w gminie w [...]. Skarżący prowadziła spotkania, narady oraz miał ciągły kontakt z petentami. Narażony był na nadmierny wysiłek głosowy. [...]. 9. w latach szkolnych 81/82 do 86/87 skarżący nauczał historii w Szkole Podstawowej w [...] w wymiarze 6 godzin tygodniowo. Ponadto ustalono skarżący zatrudniony był w Zespole Szkół [...] (obecnie Zespół Szkół [...]), w okresach: – [...]. na stanowisku pedagoga w wymiarze 19/20 etatu, – [...] na stanowisku pedagoga w wymiarze 19/20 etatu, – [...] na stanowisku pedagoga w wymiarze 19/20 etatu, – [...] na stanowisku pedagoga w wymiarze 10/20 etatu, – [...] na stanowisku nauczyciela-wychowawcy w wymiarze 20/30 etatu, – [...] na stanowisku wychowawca w wymiarze 15/30 etatu, – [...] na stanowisku wychowawca w wymiarze 15/30 etatu. Zgodnie z zakresem czynności zawartym w aktach osobowych skarżącego, do obowiązków zawodowych pedagoga należało m.in.: dokonywanie okresowej analizy sytuacji wychowawczej w szkole, współudział w opracowywaniu planu dydaktyczno- wychowawczego szkoły, udzielanie pomocy wychowawcom klas i rodzicom celem wspólnego rozwiązywania trudności wychowawczych, ustalanie wraz z wychowawcami listy osób sprawiających trudności wychowawcze lub zagrożonych demoralizacją, kontrola stancji uczniowskich, świetlic dworcowych, współpraca z wychowawcami internatu, udział w akcji "wagary" - kontrola kin, kawiarni i parków, organizowanie różnych form terapii zajęciowej dla uczniów z objawami niedostosowania społecznego, itp. Organ wskazał, że dane opierają się na dokumentacji dotyczącej zatrudnienia przedstawionej przez zainteresowanego oraz jego zeznaniach. Obecnie brak jest osób, które mogłyby udzielić informacji o zakresie czynności skarżącego, a także brak dokumentacji medycznej (zaświadczeń z badań profilaktycznych dla pracowników). Skarżący przedłożył do akt sprawy orzeczenie z dnia [...] stycznia 2014 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zgodnie z którym od dnia 27 sierpnia 2012 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z powodu chorób narządu wzroku, chorób narządu ruchu oraz układów oddechowego i krążenia. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez zainteresowanego, pierwsze objawy chorobowe pojawiły się w 1985 r. a okres narażenia zawodowego trwał 43 lata. Skarżący oświadczył, że podczas pracy w ww. placówkach uczestniczył w naradach, szkoleniach a także przekazywał wytyczne, wiedzę oraz polecenia nauczycielom oraz rodzicom. Zajmował się także innymi sprawami jak budowy szkół, dróg, wodociągów i kanalizacji. Po przeprowadzonym dochodzeniu epidemiologicznym sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, którą przesłano w dniu 11 lutego 2019 r. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...]. Orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] biegli stwierdzili, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego. WOMP stwierdził, że ocena dostępnej dokumentacji medycznej nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej aktualnie obowiązującego wykazu chorób zawodowych. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia, biegli z jednostki orzeczniczej przeprowadzili postępowanie diagnostyczno-orzecznicze, które obejmowało badania audiometrii tonalnej progowej, konsultacje specjalistyczne w dziedzinie otorynolaryngologii, audiologii i foniatrii oraz analizę dokumentacji medycznej zgromadzonej w przedmiotowej sprawie. Skarżący odwołał się od powyższego orzeczenia, niemniej wobec braku osobistego stawiennictwa na badania, w piśmie z dnia [...] października 2020 r. Instytutu Medycyny Pracy [...] zawiadomił, że w całość dokumentacji zostanie przesłana z powrotem do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] bez wydania orzeczenia lekarskiego w trybie odwoławczym. Wobec powyższego, skoro jednostka medyczna I instancji stwierdziła, że brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, a wydane orzeczenie stało się ostateczne, to organ I instancji był zobligowany do wydania decyzji odmownej. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący zwrócił się z prośbą o podjęcie interwencji aby WOMP w [...] wydał obiektywną, zdatną opinię w sprawie choroby. Ponadto wskazał, że w orzeczeniu lekarskim nr [....] nie podano, że w uchu prawym operowanym zostały zniszczone narządy słuchowe. Skarżący podniósł, że praca w fatalnych warunkach przyczyniła się do choroby utraty słuchu, cukrzycy, zawału serca, choroby serca i naczyń krwionośnych oraz miażdżycy. Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...]. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji PWIS wskazał dodatkowo, że Organy Inspekcji Sanitarnej nie są kompetentne do wnikania w sposób i tryb badań orzeczniczych przeprowadzanych przez uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostki służby zdrowia. Mają jedynie obowiązek kontrolować, czy wydana przez jednostkę orzeczniczą opinia wyjaśnia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy jest rzeczowo i przekonująco uzasadniona. Gdy opinia odpowiada tym warunkom, co ma miejsce w opisywanej sprawie, stanowi podstawę do wydania decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący zakończył pracę w [...] r., natomiast dostępna dokumentacja medyczna z Poradni Otorynolaryngologicznej zawierającej badanie audiometrii tonalnej progowej dla przewodnictwa powietrznego i kostnego pochodzi z dnia [...] grudnia 2013 r., to jest po 18 latach od zakończenia aktywności zawodowej. Jednostka orzecznicza negatywne rozstrzygnięcie tłumaczy brakiem dokumentacji potwierdzającej narażenie zawodowe na ponadnormatywny hałas w środowisku pracy, brakiem dokumentacji medycznej z przeprowadzonych badań profilaktycznych co uniemożliwia retrospektywną ocenę narządu słuchu w okresie aktywności zawodowej. Wskazuje również, że zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej przez stronę nastąpiło po wskazanym ustawowo terminie. Wobec powyższego nie został zachowany okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, który w przypadku choroby zawodowej z pozycji 21 wynosi 2 lata. Tym samym decyzję organu I instancji uznać należało za odpowiadająca prawu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, SK wniósł o poddanie kontroli Sądu zaskarżonej decyzji. Zanegował twierdzenie organów, że nie chciał poddać się badaniom w Instytucie Medycyny Pracy [...]. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest niezasadna. Wbrew twierdzeniom skarżącego stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo. Słusznie PWIS stwierdził, że Organy Inspekcji Sanitarnej nie są kompetentne do wnikania w sposób i tryb badań orzeczniczych przeprowadzanych przez uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednostki służby zdrowia. Na etapie wydawania orzeczenia lekarskiego dokumenty medyczne gromadzone są przez lekarza orzecznika, to on jako biegły przyjmuje co jest istotne, a co nie jest, w rozstrzygnięciu sprawy. Organy Inspekcji Sanitarnej mają jedynie obowiązek kontrolować, czy wydana przez jednostkę orzeczniczą opinia wyjaśnia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy jest rzeczowa i przekonująco uzasadniona. Gdy opinia odpowiada tym warunkom, co ma miejsce w' tej sprawie, stanowi podstawę do wydania decyzji. z zebranych w sprawie dowodów wynika, że strona zakończyła pracę w 1995 r. natomiast dostępna dokumentacja medyczna z Poradni Otorynolaryngologicznej zawierająca badanie audiometrii tonalnej progowej dla przewodnictwa powietrznego i kostnego pochodzi z dnia 16.12.2013 r., to jest po 18 latach od zakończenia aktywności zawodowej. Skarżący zarzucając niewydanie opinii przez Instytut Medycyny Pracy [...] w trybie odwoławczym, pomija fakt, że stało się tak z uwagi na jego niestawiennictwo w Instytucie. W piśmie z 22.02.2021 r. (k. 57) wyjaśnił on, że wbrew jego woli skierowano sprawę do Instytutu w [...]. Podał, że w piśmie z 20.03.2020 r. (k. 571) wskazał, że "na kolejnych wizytach kontrolnych trudno mu być obecnym ze względu na stan zdrowia i wiek". Jak słusznie zauważył organ w aktach sprawy zalega także pismo z dnia [...].10.2020 r., znak [...], z treści którego jednoznacznie wynika, ze SK wystosował do Instytutu pismo z dnia 15.10.2020 r., w którym poinformował biegłych, że nie może stawić się w IMP [...]. W odpowiedzi na ww. pismo biegli poinformowali, że orzeczenie lekarskie o braku bądź istnieniu podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, kończące postępowanie diagnostyczno-orzecznicze prowadzone w trybie odwoławczym, wydawane jest przede wszystkim na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego, a nie tylko na podstawie dokumentacji medycznej. Stwierdzili również, że obecność strony w IMP [...] jest niezbędna do wydania ostatecznego orzeczenia. Zdaniem Sądu ww okoliczności wskazują, że niestawiennictwo skarżącego w Instytucie Medycyny Pracy w [...] i w efekcie niewydanie przez ten Instytut opinii o stanie zdrowia skarżącego było jego decyzją, a nie skutkiem niedającej się usunąć przeszkody. Sam skarżący zrezygnował z możliwości uzyskania opinii jednostki oceniającej II stopnia. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym. Aby orzec istnienie choroby zawodowej organ administracji stwierdzić musi wystąpienie trzech przesłanek. Po pierwsze musi ustalić, że strona była w środowisku pracy narażona na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową. Po drugie musi stwierdzić, że powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony rozpatrywaną chorobę w sensie medycznym. Po trzecie musi ustalić związek przyczynowy między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, a chorobą strony. Jedynie spełnienie wszystkich powyższych przesłanek pozwala organowi administracyjnemu na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy, brak którejkolwiek z przesłanek obliguje organ do wydania decyzji nie stwierdzającej choroby zawodowej. W razie ustalenia przez właściwego lekarza medycyny pracy - biegłego, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. W rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd podziela ponadto stanowisko PWIS, że przywoływane przez stronę okoliczności wskazujące na aktualne schorzenie słuchu są nieistotne z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie nie został zachowany okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W myśl art. 2352 k.p. "Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych". W przypadku choroby zawodowej z pozycji 21, o którą ubiega się skarżący okres ten wynosi 2 lata. Jak wyżej podano, w przypadku skarżącego wyniósł on 18 lat (por. Załącznik - Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367). Jak wyjaśnił słusznie NSA w wyroku z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1845/16 pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym. Chorobę zawodową wywołuje sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego też powodu choroby zawodowe są przewidywalne. Właśnie z uwagi na przewidywalność chorób zawodowych prawodawca w ich wykazie określił ten okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym - w sposób zróżnicowany, właściwy dla każdej choroby, wskazując też w stosunku do niektórych chorób, że nie można określić tego okresu lub należy go określić indywidualnie zależnie od określonych czynników. W przypadku choroby zawodowej, określonej w poz. 21 wykazu tych chorób, brak jest dodatkowych wskazań. Niezależnie zatem od osobniczej wrażliwości chorego, ujawnienie się tej choroby po upływie 2 lat, stanowi nieusuwalną przeszkodę do rozpoznania choroby zawodowej. Reasumując Sąd uznał tym samym, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej - w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, a w szczególności na podstawie danych zawartych w orzeczeniu jednostki medycyny pracy, w której nie stwierdzono podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej - prawidłowo odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej. Wobec ich związania wskazanym orzeczeniem w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do odmiennego rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku skarżącego działanie organów orzekających w niniejszej sprawie spełnia standardy przewidziane w przepisach K.p.a. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie podważył skutecznie legalności decyzji organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Wbrew jego twierdzeniom, organy te zgromadziły materiał dowodowy zgodnie z przepisami K.p.a. i rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz na jego podstawie zasadnie uznały, że brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej określonej pod poz. 19 pkt 5 wykazu chorób zawodowych. W okolicznościach niniejszej sprawy przepis art. 2351 k.p. został zastosowany właściwie. W konsekwencji stwierdzić należy, iż podstawy, na których oparta została skarga w niniejszej sprawie, nie mogą być uznane za usprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako bezzasadną.