II SA/Rz 1171/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych na gruncie postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. S. wezwana wraz z siostrą Z. S. do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (z takim samym wnioskiem wystąpiła odrębnie jej siostra). Wg uzasadnienia wniosku, zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych załączników, wnioskodawczyni: - mimo wspólnego zamieszkiwania z siostrą i swej niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i odrębne gospodarstwo rolne o pow. 2,29 ha, - pobiera rentę w wysokości 569 zł. (kwota netto), - wraz z siostrą jest współwłaścicielką (po ½ części) zajmowanego budynku mieszkalnego o pow. 80 m², zabudowań gospodarczych, nieruchomości rolnej o pow. 0,63 ha i ciągnika rolniczego, - wydatki na zakup opału – 10 000 zł./rok (zawilgocony, wymagający całorocznego ogrzewania dom) oraz opłaty za energię elektr. i gaz – odpowiednio 1305 i 1070 zł. rocznie ponosi po połowie z siostrą, z którą dzieli także pobierane wspólnie dopłaty do produkcji rolnej (4 347 zł.), obciąża je również spłata zaciągniętego razem kredytu na zakup środków do produkcji rolnej w wysokości 4 000 zł., - oprócz wyżej wymienionych, wnioskodawczynię obciążają wydatki na zakup leków i żywności – odpowiednio ok. 100 i 80 zł. miesięcznie (główne źródło pozyskania żywności stanowi gospodarstwo rolne), nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (paliwo do ciągnika, nawozy, żniwa, orki, zasiewy, sianokosy) – łącznie 5700 zł./rok, spłata pożyczki na zakup opału w wysokości 2573 zł. – z ratą 193 zł., opłaty za telefon – 29 zł. miesięcznie i związane z wynajęciem traktorzysty – ok. 200 zł./m-c, - wyciąg z rachunku bankowego M. S. na dzień 29 września 2014 r. wykazywał saldo końcowe 1,58 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza wskazanych przesłanek w kontekście udzielonych przez wnioskodawczynię informacji potwierdza jej trudną sytuację finansową, niemniej uzasadniającą tylko częściowe uwzględnienie złożonego przez nią wniosku, tj. w zakresie obejmującym koszty sądowe. Podyktowane jest to przede wszystkim jej niskimi dochodami oraz sytuacją materialno – bytową, czego wyrazem są chociażby sygnalizowane we wniosku trudności z bieżącym utrzymaniem, znajdujące odzwierciedlenie w minimalnych wydatkach na zakup żywności oraz dużych kosztach utrzymania domu (w szczególności jego ogrzewania) i prowadzenia stanowiącego podstawę utrzymania - niezależnie od pobieranej renty – gospodarstwa rolnego. Trudności finansowe w tym zakresie potwierdza zwłaszcza konieczność zaciągania kredytów /pożyczek na zakup opału i środków do produkcji rolnej. Brak możliwości ich sfinansowania z bieżących dochodów świadczy, że również poniesienie kosztów sądowych związanych z udziałem w sprawie, w tym warunkującego rozpoznanie skargi wpisu, nie mogłoby się odbyć bez potęgowania względem wnioskodawczyni zagrożenia dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych. Mimo powyższych okoliczności, nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku M. S. w pozostałym zakresie, tj. dot. ustanowienia adwokata. Wynika to z następujących przyczyn: 1. Prawo pomocy, szczególnie w zakresie całkowitym, przypisane jest do osób ubogich, pozbawionych całkowicie środków do życia. Posiadanie zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych, stałych – chociaż nawet niskich dochodów oraz gospodarstwa rolnego, z którego korzyści i pożytki w naturze znacząco przyczyniają się do zaspokojenia bieżących potrzeb i ograniczenia wydatków na zakup żywności nie spełnia kryterium do jego przyznania, jeżeli nawet osobę wnioskującą dotykają okresowe trudności finansowe, 2. Udzielone przez M. S. informacje nie jawią się jako całkowicie spójne. Wynika to przede wszystkim ze znacznych rozbieżności między wykazanymi wydatkami, których rozliczenie w ujęciu rocznym (opał – 5000 zł., energia elektr. i gaz – ok. 1690 zł., leki, żywność i telefon – 1200, 960 i 358 zł., nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa i wynajęciem traktorzysty – 5700 i 2400 zł.) znacząco, bo ponad dwukrotnie przewyższają deklarowane dochody z renty i dopłat do gruntów rolnych (ok. 6828 i 2172 zł.); daje to odpowiednio ok. 17300 zł. po stronie wydatków – bez uwzględniania spłaty kredytu na zakup środków produkcji rolnej, wobec ok. 8990 zł. dochodów. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, w jaki sposób pokrywa brakującą różnicę. Nawet przyjmując najbardziej prawdopodobne w jej przypadku uzyskiwanie dodatkowych dochodów z gospodarstwa rolnego, okoliczność ta nie może być przedmiotem domniemania, zwłaszcza że skierowane do niej wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia opiewało na informację o wskazanie sposobu wykorzystania /zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej i faktycznie uzyskiwanych z niej dochodów /pożytków. Trudna sytuacja materialno – bytowa nie zwalnia z obowiązku należytego uzasadnienia wniosku. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r. II OZ 604/08, niepełne wyjaśnienie sytuacji materialnej i majątkowej uzasadnia ocenę o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W tej sytuacji odmowa ustanowienia adwokata, odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, w żaden sposób nie ograniczy jej w dostępie do Sądu i nie pozbawi prawa do rozpoznania wniesionej skargi. Stosownie do powyższego, na podstawie 246 § 1 w związku art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.