II SA/Rz 1171/14

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uregulowania stosunków wodnych na gruncie postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na mocy postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. Z. S. została zwolniona od wpisu od skargi w ½ części (jednocześnie odmówiono jej zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz ustanowienia adwokata). Wyrokiem tegoż Sądu z dnia 15 kwietnia 2015 r. jej skarga (wraz ze skargą M. S.) została oddalona. Po doręczeniu uzasadnienia wyroku, wskazując na zamiar wniesienia skargi kasacyjnej ("apelacji"), Z. S. wnioskiem złożonym na obowiązującym formularzu PPF ponownie zwróciła się o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną - bez prawa do zasiłku, przewlekle chorą. Utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego (nieruchomość rolna o pow. 1,92 ha). Dom o pow. 80 m² (wg oświadczenia zawilgocony i zagrzybiony) oraz budynki gospodarcze stanowią współwłasność jej i siostry M. S., z którą mimo zamieszkiwania, nie prowadzi jednak wspólnego gospodarstwa domowego. W wyniku wezwania wnioskodawczyni dodatkowo wyjaśniła, że miesięcznie na zakup żywności przeznacza ok. 150 zł, leczenie – ok. 130 zł, utrzymanie domu – ok. 100 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz – ok. 150 i 110 zł. Zakup opału to kwota 2000 zł (ok. 170 zł /m-c). Nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego od początku roku wyniosły ok. 2700 zł (grunty częściowo są wykorzystywane pod uprawę zbóż i ziemniaków, reszta jest porośnięta trawami). Nie jest możliwe wskazanie rzeczywistych osiąganych z niego dochodów, gdyż jest to powiązane z dochodem z 1 ha przeliczeniowego, "a nie jak się twierdzi, co zasiewa i co produkuje w gospodarstwie rolnym". Oprócz dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych z ARiMR nie przysługują jej inne płatności (dopłaty za 2015 r. nie były jeszcze wypłacane). Z braku środków nie opłaca składek KRUS, odnośnie należności podatkowych wnioskuje o umorzenie. Korzysta ze wsparcia GOPS. Jako załączniki skarżąca dołączyła kserokopie faktur za gaz i energię elektryczną oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres 1 luty – 21 maj 2015 r. z saldem końcowym 2,30 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie przez osobę wnioskującą, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny stanowi natomiast przesłankę do przyznania częściowego prawa pomocy (zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego). Jak wynika z powyższego, ciężar tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, która powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13). Z. S. warunku tego nie spełniła, a udzielone informacje, mimo że pośrednio wskazują na jej trudną sytuację życiową, nie przemawiają za przyznaniem prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Co do zasady odpowiadają one informacjom udzielonym przez nią dla potrzeb rozpoznania wniosku pierwotnie złożonego w niniejszej sprawie (przyznane w jego toku zwolnienie od połowy wpisu od skargi pozostaje w mocy), tj. zostały one udzielone w sposób minimalistyczny, z pominięciem szeregu istotnych okoliczności ważnych dla oceny jej rzeczywistych możliwości finansowych. Wnioskodawczyni jako główne źródło swojego utrzymania wskazuje prowadzone gospodarstwo rolne, niemniej konsekwentnie uchyla się od wskazania faktycznie uzyskiwanych z niego dochodów; w tym przedmiocie nawiązuje do dochodów ustalanych na podstawie jego powierzchni przeliczeniowej (wykorzystywanej m.in. do ustalania prawa do świadczeń z pomocy społecznej), co w analizowanej sytuacji nie jest miarodajne. Przyjmując, wg oświadczenia, prowadzenie przez skarżącą samodzielnego gospodarstwa domowego (mimo zamieszkiwania w tym samym domu wraz z siostrą – współskarżącą M. S.), występuje bowiem znacząca dysproporcja między deklarowanymi przez nią wydatkami, a dochodem liczonym na podstawie powierzchni przeliczeniowej; w 2013 r. od 1 ha gruntu było to 2869 zł, co przy powierzchni gruntów rolnych 1,92 ha daje ok. 5,5 tys. zł rocznie (wysokość wskaźnika za 2014 r. nie została jeszcze ogłoszona). Wyliczona w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy wysokość wydatków skarżącej to prawie 14 tys. zł rocznie (ok. 1150 zł /m-c), obecnie ok. 800 zł /m-c, co ewidentnie nie przystaje do jej miesięcznego dochodu liczonego wg powierzchni przeliczeniowej gospodarstwa (458 zł). Ponieważ jest to dochód teoretyczny, uzależniony tylko i wyłącznie od posiadania gruntów rolnych, a nie faktycznego prowadzenia produkcji rolnej, wnioskodawczyni została wezwana do wskazania rzeczywistej dochodowości swojego gospodarstwa, w tym szczegółowego wykazania, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości dochody ono przynosi. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że dochody te w najgorszym przypadku muszą się w przyjętym okresie rozliczeniowym bilansować z wydatkami, ale nigdy nie mogą być od nich niższe. Jeżeli taka sytuacja zachodzi i nie zostanie wyjaśniona, co ma miejsce w przypadku Z. S., rodzi to uzasadnione podejrzenie zawyżenia na potrzeby postępowania o przyznanie prawa pomocy ponoszonych wydatków, bądź zaniżenia dochodów, celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Z punktu widzenia ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa), sytuacja taka nie jest możliwa do zaakceptowania. Okoliczności decydujące o przyznaniu danej osobie prawa pomocy nie mogą bowiem budzić żadnych wątpliwości, a te które się pojawią, podlegają wyjaśnieniu. Wnioskodawczyni poprzez skierowane do niej wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji taką szansę uzyskała, niemniej – analogicznie jak w toku postępowania zakończonego przyznaniem jej zwolnienia tylko od połowy wpisu od skargi – nie skorzystała z niej. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy, o czym orzeczono na podstawie art. 246 § 1 w zw. z 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).