II SA/Rz 1174/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń i odsetek z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata J. A. z Kancelarii Adwokackiej [...] wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem skargi K. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) z dnia [...] września 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń i odsetek z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej jako k.p.a.) w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm. określanej dalej jako ustawa). Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] przyznał małoletniemu M. W. – reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego E. W. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 370 zł/m-c na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2010 r. Następnie decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] organ ten ustalił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. W. w kwocie 370 zł/m-c na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010r. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o zwrocie należności w łącznej wysokości 1 892,87 zł wypłaconych za okres od 1 października 2008r. do 30 września 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 99 zł. Natomiast decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. [...] po rozpoznaniu wniosku T. K., odmówił umorzenia zadłużenia ustalonego opisaną wyżej decyzją. Decyzja ta (z [...] lutego 2010 r.) została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2010 r. ([...]) uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W dalszej kolejności Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] maja 2010r. ([...]) ponownie odmówił T. K. umorzenia zadłużenia w łącznej kwocie 1 892,87 zł wraz z odsetkami, ustalonego decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] Prezydent Miasta [...] zobowiązał T. K. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. W., za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w łącznej wysokości 3 481,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2010 r. K. P. (w imieniu syna T. K.), a następnie pismem z dnia 14 stycznia 2011 r. T. K. zwrócili się z wnioskiem o umorzenia powyższego zadłużenia w całości wraz z odsetkami. K. P. wskazała, że jej syn T. K. od 2003 r. był wielokrotnie hospitalizowany w szpitalu psychiatrycznym. Wskazała, że jej syn został ubezwłasnowolniony całkowicie z powodu choroby psychicznej. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Prezydent Miasta [...] zawiesił postępowanie do czasu dostarczenia postanowienia Sądu o ustanowieniu K. P. opiekunem prawnym T. K. Po jego dostarczeniu postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. organ podjął zawieszone postępowanie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., znak: [...] Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu T. K. należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2 572,00 zł wraz z odsetkami w kwocie 440 zł, wypłaconych w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Na skutek złożonego przez K. P. – opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego T. K., odwołania decyzja ta została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., opisaną na wstępie, Prezydent Miasta [...] odmówił T. K., jako dłużnikowi alimentacyjnemu z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, umorzenia należności w łącznej kwocie 1 884,64 zł wraz z odsetkami w kwocie 440 zł, wypłaconych w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. W uzasadnieniu powołując się na art. 30 ust. 1 i 2 ustawy organ podniósł, że wniosek o umorzenie zobowiązań nie może zostać rozpatrzony pozytywnie, albowiem egzekucja świadczeń jest bezskuteczna. Za taką egzekucję, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, należy uznać egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Organ wskazał, że z zaświadczenia komornika o stanie egzekucji wynika, że egzekucja w stosunku do T. K. jest bezskuteczna. Nadto Sąd ustalając wysokość świadczeń alimentacyjnych na rzecz uprawnionego oceniał możliwości zarobkowe zobowiązanego. Zarówno T. K., jak i jego opiekun prawny nie występowali do Sądu o obniżenie świadczeń alimentacyjnych ze względu na zły stan zdrowia zobowiązanego. Zdaniem organu aktualna sytuacja zdrowotna i dochodowa T. K. jest trudna, jednak nie mogą one stanowić ani samodzielnej ani dodatkowej przesłanki, która zwalniałby dłużnika alimentacyjnego od nałożonego przez Sąd obowiązku alimentacyjnego. Odwołanie od tej decyzji wniosła K. P. – przedstawiciel ustawowy T. K., w którym wskazała, że jej syn nadal “leczy się psychicznie", a jej sytuacja materialna i zdrowotna (jest po zawale i operacjach dwóch kolan) jest trudna. Podkreśliła, że jest rencistką (I grupa), otrzymuje 800 złotych. Raz jeszcze zawnioskowała o umorzenia kwoty zadłużenia, bowiem nie jest w stanie jej spłacić. SKO decyzją z dnia [...] września 2011 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że decyzje organu w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego mają charakter uznaniowy. Zdaniem SKO organ I instancji przeprowadził wyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonał wnikliwej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Podtrzymując ustalenia odnośnie dokonanej przez ten organ oceny możliwości zarobkowych zobowiązanego T. K. wskazało, że Prezydent Miasta [...] rozpatrując wniosek o umorzenie należności kierował się wytycznymi określonymi w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Podstawowym kryterium stanowiło: skuteczność egzekucji i sytuacja dochodowa i rodzinna. W okolicznościach sprawy egzekucja świadczeń jest bezskuteczna, co potwierdza zaświadczenie komornika o stanie egzekucji, dołączone przez wierzyciela do wniosków o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z oświadczenia złożonego przez K. P., wynika, że syn T. K. mieszka razem z nią i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. K. P. jest osobą zamężną, lecz nie wykazała dochodu męża. Wszelkie koszty związane z eksploatacją mieszkania, zakupem leków pokrywa ona. Z informacji zawartych w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych dłużnika, wynika, że T. K. nie posiada żadnych zobowiązań z tytułu podatków, kredytów w bankach, u osób fizycznych i nie ponosi opłat za mieszkanie i leki. Funkcjonuje bez wsparcia opieki społecznej, jest w wieku aktywności zawodowej. Jest osobą niepełnosprawną i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do dnia 31 stycznia 2013 r. Oznacza to, że niezdolność do pracy jest okresowa i w przyszłości może ulec zmianie. Podkreślono, że aktualna sytuacja zdrowotna i dochodowa T. K. jest trudna, jednak sytuacja życiowa nie może stanowić samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki, która zwalniałaby dłużnika alimentacyjnego od nałożonego przez Sąd obowiązku. Zdaniem organu sytuacja zdrowotna i dochodowa T. K. nie pozwala na realizację zobowiązań w całości, lecz w części, jednak nie jest to ograniczenie trwałe, może ulec zmianie. T. K. pobiera rentę rolniczą w KRUS w wysokości 735,46 zł brutto, z czego 276,37 potrącane jest na rzecz Komornika Sądowego tytułem alimentów. Otrzymuje też świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 153 zł/mc. Łączne dochody wynoszą 517,09 zł (renta: 364,09 zł + świadczenie pielęgnacyjne: 153 zł). Zdaniem Kolegium istnieje możliwość spłaty zadłużenia. Uzyskiwane przez T. K. dochody nie kwalifikują go do wsparcia z pomocy społecznej. Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalniał zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł T. K. – działający przez opiekuna prawnego K. P. i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu powtórzono argumentację odwołania odnośnie ubezwłasnowolnienia T. K. ze względu na stan zdrowia oraz jego pobyty w szpitalu psychiatrycznym. Wskazano, że jedynym prawnym opiekunem jest K. P., która to pobiera rentę w wysokości 795 zł i nie jest w stanie spłacić zadłużenia syna. Większość renty przeznacza na leki i opłaty. SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie z przyczyn zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolowanie administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem dała podstawę do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. Nr 1, poz. 7), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa", organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie organu do orzekania w zakresie wskazanym w cyt. wyżej przepisie jest realizowane w ramach uznania administracyjnego. Wydawane na jego podstawie decyzje mają charakter uznaniowy, do swobodnego bowiem uznania organu ustawodawca pozostawił odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem nawet wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy, umorzenie należności nie jest obligatoryjne. Wydanie decyzji w tym przedmiocie wymaga jednakże wyjaśnienia okoliczności sprawy pod kątem występowania przesłanek wymienionych w cyt. wyżej przepisie – przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy – i zindywidualizowania uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji organ administracji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych, ograniczony do kontroli pod względem zgodności z prawem. Zbadania natomiast (w ramach sądowej kontroli legalności decyzji o charakterze uznania administracyjnego) wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne oraz czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2006, str. 472, uzasadnienie wyroku NSA z dnia 26.06.2009 r., I OSK 1457/08). Materiał zebrany w sprawie, jego analiza i wnioski wyciągnięte przez organy obu instancji nie dają żadnych podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez te organy granic uznania administracyjnego. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego w myśl art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że na T. K. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna M. W. Wyrokiem z dnia [...] października 2007 r. Sąd Rejonowy w P. ([...]) zasądził na rzecz małoletniego alimenty w wysokości 370 zł miesięcznie i w tej wysokości, na okres od 1.10.2009 r. do 30.09.2010 r., Prezydent Miasta [...] przyznał M. W. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (decyzją z dnia [...].10.2009 r.). Z oświadczenia K. P., będącej matką i opiekunem prawnym T.K. wynika, że T. K. mieszka razem z matką i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. K. P. jest zamężna (nie wykazuje dochodu męża), ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania, jak również koszty zakupu leków dla syna. Według kwestionariusza o możliwościach płatniczych dłużnika (wypełnionego przez K. P.) T. K. nie posiada żadnych zobowiązań z tytułu podatków, kredytów, nie ponosi żadnych opłat za mieszkanie i leki. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ważnym do 31 stycznia 2013 r. T. K. otrzymuje rentę rolniczą z KRUS w wysokości 735,46 zł miesięcznie brutto, z czego 276,37 zł potrącane jest tytułem alimentów (potrącenie komornicze) oraz otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie, czyli jego łączne dochody miesięczne wynoszą 517,09 zł netto. Tym samym przekracza kryterium dochodowe uprawniające do wsparcia ze środków z pomocy społecznej. W tych okolicznościach za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, że sytuacja zdrowotna i dochodowa T. K., jakkolwiek trudna w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności, nie pozwala na wyjątkowe potraktowanie dłużnika. Zauważono trafnie, że może ona ulec zmianie, jak również stanowić podstawę ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji (art. 138 Kriop). Słusznie też akcentowano, iż obciążenie z tytułu alimentów w wysokości 276,37 zł nie stanowi znacznego obciążenia, skoro na utrzymanie T. K. pozostaje 65,17 % łącznych dochodów (wg obliczeń organów). Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dziecka z barków rodziców dziecka na barki podatników. Wywody organów, w ocenie Sądu, są zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w konsekwencji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i w rezultacie uzasadniały odmowę umorzenia należności. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) skarga została oddalona.