II SA/Rz 1198/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. i Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego postanawia I. Zwolnić wnioskodawców od kosztów sądowych w 3/5 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. H. i Z. K. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nich skargi, w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika z niego, że: - wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, zamieszkując w domu o pow. 90 m²; oprócz niego wykazali posiadanie gospodarstwa rolnego z działką rolną o pow. 1,46 ha, - osiągane dochody pochodzą z pobieranych przez H. i Z. K. emerytur w wysokości odpowiednio 1391 i 1620 zł. brutto; pokrywają z nich koszty utrzymania swojego i studiującej córki – ok. 1500 zł./m-c, domu oraz gospodarstwa rolnego, które wymaga dodatkowych nakładów w wyniku poniesionych w 2010 r. przez powódź i podtopienia strat w płodach rolnych, oszacowanych na 38 %. Jako załączniki do wniosku zostały dołączone kserokopie formularzy opłat za pokój w domu studenckim córki (610 zł./m-c), faktur za energię elektryczną (na kwotę 178 i 214 zł.), gaz (na kwotę 156 i 168 zł.), wodę (41 zł.), zakup węgla (1141 zł.), ubezpieczenie OC rolników (339 zł.) oraz decyzji MOPS w M. z dnia 13 października 2010 r. orzekającej o odmowie przyznania jednorazowej pomocy w formie zasiłku celowego w ramach pomocy dla rodzin rolniczych dotkniętych skutkami powodzi. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Stosownie do powyższego przyznanie prawa pomocy podyktowane jest przede wszystkim oceną możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywanej z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz dochodów i wydatków jej oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym kontekście, mimo braku bezpośredniego wykazania przez H. i Z. K. potrzeb życiowych swoich i córki których zaspokojenie mogłoby być zagrożone w związku z wymogiem opłacenia przez nich kosztów sądowych, uznano, że ich wniosek o przyznanie w sprawie objętej skargą zwolnienia od nich zasługuje na uwzględnienie w znaczącej części. Wynika to przede wszystkim z analizy ich możliwości płatniczych odnoszonych do osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a także do wysokości kosztów sądowych których płatność już jest wymagalna (wpis od skargi) i które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji w wysokości połowy wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 250 zł.). Z racji szkód jakie w 2010 r. wystąpiły w prowadzonym przez skarżących gospodarstwie rolnym, za główne źródło ich utrzymania należy uznać pobierane przez nich emerytury w łącznej wysokości 3012 zł. brutto (w ujęciu netto będzie to ok. 2,5 tys. zł.). Z kwotą tą należy zestawić ponoszone przez nich wydatki; rozliczenie w stosunku miesięcznym wydatków na tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda) daje kwotę ok. 200 zł., w tych granicach oscyluje też zakup opału i opłacenie ubezpieczenia. Po odjęciu więc tych wydatków i kosztów utrzymania studiującej córki (razem ok. 1900 zł./m-c) od wykazanych dochodów, skarżącym na pokrycie pozostałych potrzeb życiowych (w tym przede wszystkim zakup żywności) pozostaje kwota ok. 600 zł. Przyrównanie jej zwłaszcza do wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi prowadzi do wniosku, że jego opłacenie w pełnej wysokości w stosunkowo krótkim okresie czasu nie mogłoby się odbyć bez powodowania zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania, stanowiąc nadmierny ciężar finansowy dla domowego budżetu. Z drugiej strony, posiadanie w pełni zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych dochodów nie dyskwalifikuje całkowicie skarżących jako podmiotów ustawowo zobowiązanych do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Także mimo poniesionych w gospodarstwie rolnym strat (poziom szkód oscylując w granicach 38 % nie był całkowity), nie można zupełnie wykluczyć jego dochodowości, która nawet jeżeli nie ma wymiaru finansowego, to poprzez pozyskiwane w naturze produkty rolne z pewnością przyczynia się do ograniczenia innych wydatków. Odmienne założenie stałoby w sprzeczności z sygnalizowaną w uzasadnieniu wniosku PPF celowością czynienia na niego nakładów z pobieranych emerytur, niwelujących skutki powodzi. Ustalając poziom, do którego skarżący bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu będą mogli partycypować w kosztach sądowych, za zasadne uznano zwolnienie H. i Z. K. od nich w 3/5 części; w przypadku wpisu od skargi do uiszczenia pozostanie zatem kwota 200 zł., opłaty kancelaryjnej 40 zł., zaś wpisu od skargi kasacyjnej 100 zł. Względem wskazanych dochodów skarżących nie są to kwoty rażąco wysokie, których jednorazowe opłacenie rozłożone zresztą w czasie przekraczałoby ich możliwości finansowe, narażając ich i córkę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Powyższe jest wyrazem kompromisu między ich możliwościami płatniczymi a generalnym obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych (kosztów postępowania) przez wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Warunek ten wnioskodawcy niewątpliwie spełniają. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 października 2009 r. II OZ 853/09, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę; od 1 stycznia 2011 r. wynosi ono 1386 zł., a dochody każdego ze skarżących są porównywalne z tą kwotą. Również posiadanie nieruchomości znacznej wartości /domu, gospodarstwa rolnego/ wyklucza możliwość uznania skarżącego za osobę ubogą, nie mogącą ponieść niezbędnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. II FZ 157/09). O możliwości wygospodarowania przez H. i Z. K. pewnych środków finansowych mimo ponoszonych kosztów utrzymania siebie i córki świadczy też sygnalizowane powyżej i wskazywane przez nich w uzasadnieniu wniosku pokrywanie części kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego z pobieranych emerytur. Odnosząc to do w/w przesłanki przyznawania prawa pomocy w zakresie częściowym należy także wyraźnie podkreślić, że osoba zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych (kosztów postępowania) w celu wygospodarowania niezbędnych środków ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum wszystkie swoje wydatki przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania), zaś z pozostałych nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego – zrezygnować. W przypadku skarżących znamienne jest również to, że niniejsza sprawa o sygn. II SA/Rz 1198/10 jest kolejną z kilku już wniesionych przez nich do Sądu skarg; stosownie do postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2009 r. I OZ 304/09 skarżący wszczynając dużą liczbę postępowań musi liczyć się z tym, że prowadzona przez niego działalność będzie wymagała ponoszenia związanych z tym wydatków. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżących na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie przysługiwał im od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.