II SA/Rz 1198/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. i Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego postanawia odmówić zmiany postanowienia z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt j.w. zwalniającego wnioskodawców od kosztów sądowych w 3/5 części. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt j.w. – po rozpoznaniu wniosku H. i Z. K. – orzeczono o przyznaniu im prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w 3/5 części, odmawiając im jednocześnie zwolnienia od tych kosztów w pozostałym zakresie. W jego uzasadnieniu wskazano, że aczkolwiek analiza ich możliwości płatniczych odnoszona do osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie pozwala im bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania na opłacenie kosztów sądowych w pełnej wysokości, to jednak nie przesądza też o całkowitym braku możliwości partycypowania w nich. W dniu 19 lutego 2011 r. skarżący opłacili – z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia - kwotę 200 zł. z tytułu wpisu od skargi (pełna jego wysokość wynosiła 500 zł.). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 marca 2011 r. oraz postanowieniem Sądu (WSA w Rzeszowie) z dnia 5 maja 2011 r. sprostowano oczywistą omyłkę w sentencji powyższego postanowienia z dnia 28 stycznia 2011 r. dot. oznaczenia przedmiotu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 460/11 oddalił zażalenie skarżących na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II WSA w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2010 r. wzywające ich do solidarnego uiszczenia wpisu sądowego. Wnosząc zażalenie na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 5 maja 2011 r. H. i Z. K. zwrócili się także o "zwolnienie z nałożonej zapłaty kolejnych kosztów w związku z postanowieniem odmawiającym podania faktycznego przedmiotu skargi". Wyjaśnili, że nie są w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojego i pozostającej z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym studiującej córki, dodatkowo poddanej obecnie odpłatnemu leczeniu stomatologicznemu. Wskazali, że swoje dochody i wydatki przedstawili w urzędowym formularzu w dniu 10 stycznia 2011 r., które "na dzień dzisiejszy nie uległy znaczącym zmianom". W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując to niskimi dochodami z pobieranych emerytur, które w sposób niewystarczający pokrywają koszty utrzymania ich i studiującej córki. Od czerwca 2010 r. ponoszą dodatkowe koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego wskutek powodzi i ulewnych opadów (straty oszacowane na 38 %). Na utrzymanie córki (wynajęcie mieszkania, pomoce naukowe, przejazdy, wyżywienie, zakup odzieży i lekarstw) przeznaczają 1600 zł. miesięcznie, na przełomie maja i czerwca br. koszty jej leczenia stomatologicznego wyniosły 566 zł. Z utrzymaniem domu wiążą się opłaty za energię elektryczną – 205 zł., gaz – 185 zł., wodę – 47 zł., ścieki – 100 zł., ubezpieczenie budynków – 339 zł. Resztę dochodów przeznaczają na własne utrzymanie, leczenie, zakup odzieży i żywności. Ponadto powołali się na "niespłacone zobowiązania zaciągnięte na 20-letnie kształcenie kolejnych 6 dzieci". Jako posiadany majątek H. i Z. K. wykazali dom o pow. 90 m² wraz z nieruchomością rolną o pow. 1,46 ha, zaś jako źródło dochodów emerytury w wysokości odpowiednio 1433 i 1668 zł. brutto. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Niezbędnym warunkiem do jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Powołane wyżej postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2011 r. na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Ponieważ postanowienie to należy do kategorii orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, rozpoznanie obecnie złożonego wniosku następuje w trybie art. 165 tej ustawy, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (do zastosowania tego przepisu uprawnia regulacja art. 258 § 3 P.p.s.a. nakazująca odpowiednie stosowanie do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego przepisów dotyczących zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu). W tym kontekście należy zatem rozpatrzyć, czy od wydania postanowienia z dnia 28 stycznia 2011 r. nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby dokonanie zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia co do odmowy zwolnienia skarżących od kosztów sądowych ponad 3/5 ich wysokości. Porównanie informacji udzielonych dla potrzeb rozpoznania pierwotnego i obecnego wniosku nie daje żadnych podstaw do dokonania takiego stwierdzenia. Zmianie nie uległ stan rodzinny oraz majątkowy H. i Z. K., nieznacznie wzrosły uzyskiwane przez nich dochody (z łącznej kwoty 3012 zł. na 3102 zł. brutto). Obecnie deklarowane wydatki swym rodzajem i wysokością odpowiadają wcześniejszym; różnica sprowadza się w zasadzie do zwiększonych o 100 zł. kosztów utrzymania studiującej córki (przy dochodach powiększonych o taką samą kwotę) oraz poniesionych kosztów jej leczenia stomatologicznego. Taki stan rzeczy potwierdzili sami skarżący nawiązując obecnym wnioskiem do dochodów i wydatków przedstawionych w pierwszym złożonym przez nich w niniejszej sprawie formularzu PPF oraz oświadczając, że w stosunku do stanu obecnego praktycznie nie uległy one zmianie. Nie uwzględniono przy tym obecnego powoływania się przez nich na niespłacone zobowiązania związane z 20-letnim kształceniem dzieci; jak wynika z kontekstu tego stwierdzenia, dotyczy to ogółu poniesionych przez skarżących na przestrzeni tego okresu wydatków na edukację swoich dzieci, których wysokość w żaden sposób nie została wykazana, nie ma bezpośredniego wpływu na ich obecne możliwości płatnicze, a tym bardziej nie potwierdza jakichkolwiek niespłaconych zobowiązań finansowych (w odmiennym przypadku skarżący powinni wykazać tę okoliczność składając pierwszy z formularzy PPF). W tej sytuacji aktualne pozostają więc argumenty powołane w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 stycznia 2011 r. świadczące o tym, że H. i Z. K. jakkolwiek z uwagi na ogólną wysokość związanych z ich skargą kosztów sądowych (wymaganych w postaci wpisu od skargi i mogących potencjalnie wystąpić w przyszłości) kwalifikowali się do udzielenia im w tym zakresie wsparcia, to nie wykluczają one całkowicie ich zdolności do częściowego partycypowania w tych kosztach. Wynika to przede wszystkim z posiadania przez nich nie najniższych i do tego stałych źródeł dochodów (wobec jednorazowego charakteru kosztów sądowych), zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz gospodarstwa rolnego, z którego pożytki w znaczący sposób wpływają na zmniejszenie ich wydatków związanych z kosztami utrzymania (np. zakupem żywności), chociaż niewątpliwie ich pozyskanie wymaga także pewnych nakładów (jeżeli zgodnie z sugestią skarżących przewyższałyby one uzyskiwane z gospodarstwa pożytki, poddawałoby to w wątpliwość sens utrzymywania gospodarstwa). Dobitnym potwierdzeniem ich zdolności do wygospodarowania pewnych środków finansowych jest opłacenie tytułem wpisu od skargi kwoty 200 zł. (z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia). Wyraźnego zaznaczenia przy tym wymaga, że żadnego pokrycia w rzeczywistości nie ma uzasadnianie przez skarżących złożenia obecnego wniosku nałożeniem na nich obowiązku zapłaty kolejnych kosztów w sprawie; oprócz uiszczenia w/w kwoty 200 zł. do chwili obecnej nie byli oni wzywani do opłacenia jakichkolwiek innych kosztów sądowych związanych z toczącą się sprawą. Uznając, że wnioskodawcy nie spełniają warunków przemawiających za rozszerzeniem zakresu już przyznanego im prawa pomocy (zmianą postanowienia z dnia 28 stycznia 2011 r.) czemu sami dali wyraz oświadczeniem o braku znaczących zmian w uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach, na podstawie 165 i art. 258 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 i 4 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.