II SA/Rz 1219/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Burmistrza z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...]. Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] września 2017 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. W podstawie prawnej organ powołał art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. Z uzasadnienia postanowienia i akt administracyjnych wynika, że Burmistrza [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] przyznał Z. K. zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad K. K. (siostra), w wysokości 520 zł bezterminowo, począwszy od [...] czerwca 2014 r. Na podstawie tej decyzji wnioskodawcy wypłacono zasiłek dla opiekuna za okres od [...] maja 2014 r. do [...] lipca 2017 r. W dniu [...] czerwca 2017 r. Z. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą – K. K., natomiast w dniu [...] czerwca 2017 r. o uchylenie decyzji przyznającej mu prawo do zasiłku dla opiekuna. Po rozpatrzeniu wniosku z [...] czerwca 2017 r. Burmistrz [...] postanowieniem z [...] lipca 2017 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna. Powołując się na art. 61a § 1 K.p.a. wskazał, że postępowanie administracyjne dotyczące uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna nie może być wszczęte, gdyż Z. K. nie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad K. K. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Z. K. Wyjaśnił, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 i zmianie stanu prawnego, złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z ubieganiem się o przyznanie ww. prawa złożył wniosek o uchylenie, z dniem kiedy otrzyma świadczenie pielęgnacyjne, decyzji przyznającej mu prawo do zasiłku dla opiekuna. Powyższe powodowane jest okolicznością, że na mocy art. 17 ust. 5 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych stronie nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego jeśli ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. W wyniku rozpoznania powyższego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Kolegium wskazało, że art. 61a § 1 K.p.a. dotyczący odmowy wszczęcia postepowania zawiera dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, którymi są: wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną oraz istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Zauważyło, że podstawę odmowy wszczęcia postępowania może stanowić m. in. bezprzedmiotowość złożonego wniosku. Odnosząc się do wniosku Z. K. o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. SKO zauważyło, że jego podstawą była okoliczność ubiegania się przez niego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przysługujący mu zasiłek dla opiekuna stanowi bowiem negatywną przesłankę przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyło jednakże, że w sytuacji gdy organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy przyznania tego świadczenia z uwagi na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1518 ze zm. – zwana dalej "u.ś.r.), to wniosek o uchylenie decyzji z dnia 1 lipca 2014 r. przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna stał się bezprzedmiotowy. W ocenie Kolegium słusznie organ I instancji skorzystał z dyspozycji art. 61a § 1 K.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania. Podało, że w konfiguracji procesowej i wobec ustalenia przez organ I instancji spełnienia przesłanek przyznania zasiłku dla opiekuna powoływanie się przez stronę na art. 155 K.p.a. nie znajduje uzasadnienia. Ponadto w jego ocenie uchyleniu decyzji z [...] lipca 2014 r. sprzeciwia się szeroko rozumiany interes wnioskodawcy. Skargę na to postanowienie złożył Z. K. nie precyzując kierunku jego weryfikacji. W obszernym uzasadnieniu skarżący odniósł się do decyzji Kolegium dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (uwaga Sądu: sprawa zarejestrowana i prowadzona pod sygn. II SA/Rz 1226/17). Podkreślił, że w wyniku bezprawnego działania władzy ustawodawczej (co potwierdził wyrok TK z 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13), pozbawiony został prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lipca 2013 r. Na mocy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne została wygaszona. Skarżący wskazał, na dwa wyroki TK z 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13 oraz z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 orzekające o niezgodności zapisów ww. ustawy zmieniającej z Konstytucją RP. Powyższe powodowało, że złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz oświadczenie o woli rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. Organ tymczasem wydał decyzję odmowną a także odmówił wszczęcia postępowania o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Zwrócił się o ponowne przeanalizowanie sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie z dnia 14 listopada 2017 r. Z. K wskazał, że od lat jego sytuacja nie zmienia się i zmuszony jest żyć poniżej progu ubóstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." stanowiąc, że sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach sprawowanej kontroli Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że przy jego wydaniu doszło do naruszenia prawa, co skutkować musiało jego usunięciem z obrotu prawnego. Zaskarżonym postanowieniem zostało utrzymane w mocy postanowienie Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2017 r., którym wymieniony ostatnio organ odmówił wnioskowanemu przez Z. K., na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji przyznającej mu prawo do zasiłku dla opiekuna (z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]) w związku z opieką nad siostrą K. K. Z uzasadnienia postanowienia wydanego w pierwszej instancji wynika, że postępowanie administracyjne w w/w sprawie nie może być wszczęte, ponieważ Z. K. nie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad K. K. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyakcentowano, że podstawą wniosku skarżącego o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. był fakt ubiegania się przez niego o świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji, gdy organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania tego świadczenia z uwagi na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna stał się bezprzedmiotowy i słusznym było skorzystania z dyspozycji art. 61a § 1 K.p.a. Nadto uchyleniu w/w decyzji sprzeciwia się szeroko rozumiany interes wnioskodawcy. W ocenie Sądu, stanowisko organów obu instancji nie zasługuje na akceptację. Otóż nie jest kwestyjne w rozpoznawanej sprawie, że podstawą wniosku o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. złożonego przez skarżącego, był fakt ubiegania się przez niego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. We wniosku o przyznanie tegoż świadczenia skarżący wskazał, iż nie jest jego wolą pobieranie dwóch świadczeń, lecz "wybiera świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy" i jednocześnie wyraził zgodę na uchylenie – z dniem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego – decyzji przyznającej mu zasiłek dla opiekuna (z dnia [...] lipca 2014 r.). Kontrolowana przez tut. Sąd decyzja z dnia [...] września 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2017 r. ([...]) o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została wraz ze wspomnianą wyżej decyzją pierwszoinstancyjną, została uchylona – wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1226/17. Nie powtarzając argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego wyroku, wskazać jednak należy, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o czym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności z mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 październik 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. i w tym dniu wszedł w życie. Konsekwencją powyższego jest niedopuszczalność wydania po tej dacie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – a także rozstrzygnięcia Sądu – w takiej sprawie w oparciu o tę część przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną z Konstytucją RP. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie wniosku skarżącego o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. – jak i wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nastąpiło przy dokonaniu przez organy obu instancji wadliwej wykładni przepisów. Stąd też odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie czyni jego wniosku o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. bezprzedmiotowym, nie może być zatem przeszkodą do wszczęcia postępowania na wniosek w/w, w myśl art. 61a § 1 K.p.a. i jego merytorycznego rozpoznania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.