II SA/Rz 1236/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 marca 2014 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi P.N. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] października 2013 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt: II SA/Rz 20/13, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2012r., nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie uznania P.N. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych W uzasadnieniu, Sąd wskazał, że organy niezasadnie uznały spełnienie przesłanek do uznania P.N. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przesłanka ta, zdaniem organu, polegać miała na uniemożliwianiu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącego. Sąd uchylając wydane w sprawie rozstrzygnięcia wyjaśnił, że pismem z dnia 23 lipca 2012 r. skarżący został wezwany w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. Pismo zostało skierowane na adres miejsca zatrudnienia skarżącego i doręczone jego współpracownikowi w dniu 25 lipca 2012 r. pomimo wyraźnego stwierdzenia, że nie jest uprawnionym do odbioru korespondencji skarżącego. Organ I instancji przyjął takie doręczenie wezwania za skuteczne, a niestawienie się w wyznaczonym terminie potraktował jako przesłankę określoną art. 5 ust. 3 ustawy o uniemożliwianiu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. W wyniku błędnej interpretacji przepisu art. 42 § 1 k.p.a. organ mylnie przyjął, że dokonane w dniu 25 lipca 2012 r. doręczenie ww. pisma na podany przez skarżącego adres do doręczeń było skuteczne. Doprowadziło to, do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu określonej art. 10 § 1 k.p.a., a co za tym idzie do wydania przedwcześnie zaskarżonej decyzji. Jest o tyle istotne, że podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, uznającego skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych było, jak przyjął organ, uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas gdy w świetle art. 42 § 1 k.p.a. skarżący o wezwaniu do organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego nie był skutecznie powiadomiony. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] umorzył postępowania w sprawie uznania P.N. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Na podstawie pisma Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] organ ustalił, że P.N. przebywa w Zakładzie Karnym od 1 sierpnia 2013r. (w jednostkach penitencjarnych od 2 kwietnia 2013 r.), a koniec odbywania kary pozbawienia wolności przypada w dniu 6 czerwca 2018 r., z prawem do ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie od dnia 2 października 2015r. Powyższe ustalenie stało się podstawą do wydania decyzji umarzającej postępowania w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu od ww. decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. P.N. wskazał, że organ I instancji nie dochował zaleceń WSA w Rzeszowie w zakresie oceny doręczenia przesyłki skierowanej do niego z dnia [...] lipca 2012 r. skarżący wyraził pogląd, że naruszono jego prawa a SKO winno czuwać nad prawidłowym funkcjonowaniem organów administracji. Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz.267), zwanej dalej k.p.a. , a także art. 5 ust. 3 ustawy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. Organ wyjaśnił, że problematykę będącą przedmiotem niniejszego postępowania regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przepis art. 105 § 1 k.p.a. odnosi się do sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organ wyjaśnił, że "bezprzedmiotowość postępowania oznacza powstanie sytuacji, w której sprawa administracyjna przestaje istnieć". Aby ten stan rzeczy zaistniał nastąpić musi takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowałoby, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo materialne łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Z treści poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że podstawą podjęcia przez Prezydenta Miasta [...] postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania P.N. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych był fakt niestawienia się na wezwanie. Bez wątpienia - WSA w Rzeszowie uznał, iż wezwanie to zostało stronie nieprawidłowo doręczone. Aktualnie skarżący przebywa w przymusowym odosobnieniu i nie jest możliwe stawiennictwo w MOPS w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Tym samym w ocenie składu orzekającego organ I instancji zajął prawidłowe stanowisko poprzez stwierdzenie, że nie było podstaw do wszczynania postępowania administracyjnego. W kwestii sprostowania (uzupełnienia) uzasadnienia organ II instancji wyjaśnił, że stosownie do treści art. 111 § 1 k.p.a., strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia (sprostowania) co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Ponieważ w tej części kompetencje przysługują organowi wydającemu decyzję pierwszoinstancyjną - to ten organ winien podjąć właściwe postanowienie. W skardze na wymienioną na wstępie decyzję, P.N. wniósł o jej uchylenie oraz zwrot kosztów postępowania. Streścił przebieg dotychczasowego postępowania i podniósł, że organ zamiast wydania orzeczenia merytorycznego w sprawie uznającego, że skarżący nie uchyla się od obowiązku alimentacyjno, ponownie rozpatrując skargę i umorzył postępowanie pomijając treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zdaniem skarżącego organ w uzasadnieniu decyzji uznał niezasadność twierdzeń zawartych w tym wyroku, a nadto nie rozpoznał wniosku o sprostowanie uzasadnienia wyroku. Za naganne uznał orzeczenie organu II instancji utrzymujące w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Zarzucił, że członkowie składu orzekającego SKO podlegają wyłączeniu z mocy prawa, gdyż brali udział w wydaniu wcześniejszej decyzji. Utrzymanie w mocy decyzji nieuwzględniającej wytycznych zawartych we wcześniej wydanym wyroku WSA w Rzeszowie jest przyzwoleniem na lekceważenie wyroku Sądu i marginalizację jego ustaleń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu administracyjnym odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa. Sąd uznaje, że tak ustalony stan faktyczny może być podstawą faktyczną wyrokowania. Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w zakresie wyżej przedstawionym Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że działania organów podejmowane w tej sprawie, były już przedmiotem oceny sądowej, a ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie wyrażone zostały w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 marca 2013 r. , sygn. akt II SA/Rz 20/13. W związku z powyższym dostrzec trzeba, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Wyjaśnić przyjdzie, że w pojęciu "ocena prawna" mieści się, przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. Wskazania co do dalszego postępowania zasadniczo stanowią konsekwencję oceny prawnej, określając sposób i kierunek działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje, ze determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. W przypadku rozpoznawania sprawy przez sąd oznacza ono z kolei, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a. może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, natomiast drugi z przypadku utraty mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu to zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd (wyrok NSA 11.04.2013 r. sygn. akt I OSK 1790/11 LEX nr 1336324). Okolicznością bezsporną jest, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji P.N. odbywa karę pobawienia wolności aktualnie w Zakładzie Karnym w [...], o czym świadczy korespondencja ze skarżącym kierowana do tego zakładu karnego. Z pisma Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. wynika, że P.N. w Zakładzie Karnym w [...] przebywa od 1 sierpnia 2013 r., a w jednostkach penitencjarnych od 2 kwietnia 2013 r. Koniec odbywania kar w chwili obecnej przypada w dniu 6 czerwca 2018 r. Sąd stwierdza, że zaistniała zmiana stanu faktycznego sprawy spowodowała utratę mocy wiążącej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 marca 2013 r. , sygn. akt II SA/Rz 20/13. W aktualnie zaskarżonej decyzji podstawą prawną jest art. 105 § 1 k.p.a. i rzeczą Sądu, który nie jest związany zarzutami skargi było przeprowadzenie oceny legalności zaskarżonej decyzji wydanej w postępowaniu prowadzonym w sprawie uznania P.N. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego; 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy; 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nie budzi wątpliwości, że postępowanie w tym przedmiocie w dniu 21 czerwca 2012 r. wszczął z urzędu Prezydent Miasta [...] W sytuacji, gdy skarżący P.N. odbywa karę pozbawienia wolności, to nie można zakończyć postępowania merytorycznym rozstrzygnięciem, bowiem brak jest możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a to powoduje, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W zaistniałym stanie faktycznym i prawnym organy obydwu instancji prawidłowo zastosowały przepis art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Wskazana regulacja prawna odnosi się do sytuacji, gdy postępowanie administracyjne podlega obligatoryjnemu umorzeniu. Jedyną przesłanką takiego rozstrzygnięcia jest zaś bezprzedmiotowość owego postępowania. W doktrynie przyjmuje się w związku z tym, iż bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C. H. Beck, Warszawa 2011, str. 410 - 411). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza powstanie sytuacji, w której sprawa administracyjna przestaje istnieć. Aby taki stan rzeczy zaistniał nastąpić musi takie zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowałoby, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo materialne łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Zarzuty przedstawione w skardze dotyczące lekceważenia sprawy przez organy orzekające, nieuwzględnienia wskazań WSA w poprzednio zapadłym wyroku w tej sprawie nie zasługiwały na uwzględnienie. Zaskarżone decyzje nie potwierdzają, aby organy uchylały się od wykonania WSA w Rzeszowie z dnia 27 marca 2013 r., ale wskazują, że organy dostrzegły zmianę stanu faktycznego, który miał przełożenie na treść wydanych w sprawie decyzji administracyjnych. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny oraz stan prawny sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wbrew twierdzeniom skarżącego prawa nie narusza. Z tych przyczyn skargę Sąd oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a.