II SA/Rz 1257/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi H. Ś. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- Przedmiotem skargi H.Ś. (dalej jako: skarżąca) jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: PWIS) z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: PPIS) z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Z akt sprawy wynika, że w dniu 27 lutego 2017 r. skarżąca dokonała do PPIS w [...] zgłoszenia podejrzenia u siebie choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1367 – dalej zwanego rozporządzeniem). Na podstawie przeprowadzonej przez PPIS w [...] oceny narażenia zawodowego ustalono, że skarżąca pracowała od 02.08.1976 r. do 14.05.2010 r. w [...] S.A. kolejno na stanowiskach: ekspedient w Urzędzie Pocztowym w [...] (w okresie od 02.08.1976 r. do 31.07.1978 r.), p.o. starszy ekspedient w Urzędzie Pocztowym w [...] (od 01.08.1978 r. do 30.06.1981 r.), starszy asystent w Urzędzie Pocztowym w [...] (od 01.07.1981 r. do 30.11.1984 r.), p.o. naczelnika Urzędu Pocztowego V klasy w [...] (od 01.12.1984 r. do 31.01.1998 r.), naczelnik Urzędu Pocztowego V klasy w [...] (od 01.02.1998 r. do 31.01.1999 r.), asystent w Urzędzie Pocztowym w [...] (od 01.02.1999 r. do 14.05.2010 r.). Dodatkowo skarżąca była zatrudniona na stanowisku sprzątaczki na ½ etatu w okresie od 06.04.1978 r. do 31.05.1978 r. oraz od 15.06.1978 r. do 31.07.1978 r., a także na ¼ etatu w okresie od 01.05.1995 r. do 31.07.1995 r. Na wymienionych stanowiskach pracy zakres czynności skarżącej obejmował: przyjmowanie wpłat i dokonywanie wypłat pieniężnych w pozycji siedzącej, obsługę czytnika kodów kreskowych, drukarki, kalkulatora, małej centrali telefonicznej, a także sortowanie przesyłek i podbijanie datowników. Pod koniec pracy zawodowej skarżąca pracowała przy pomocy komputera. Od 2010 r. pobiera świadczenia rentowe. W sprawie wydane zostały dwa orzeczenia lekarskie stwierdzające brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: z Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. oraz z Instytutu Medycyny Pracy w [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. Na podstawie dokonanej oceny narażenia zawodowego oraz w/w orzeczeń lekarskich, PPIS w [...], decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], znak: [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej: K.p.a.), art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 917 z późn. zm. – dalej: k.p.), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1261 z późn. zm.) oraz § 2, § 8 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia, orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej zgłoszonej choroby zawodowej uzasadniając, że nie można było bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, iż choroba ta została spowodowana sposobem wykonywania pracy, co jest warunkiem koniecznym do uznania zawodowej etiologii schorzenia. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca podnosząc, że rodzaj pracy już od 1977 r. bezspornie przyczynił się do wystąpienia wspomnianej choroby, kiedy to wykonywała czynności rutynowe z naciskiem obu rąk, powtarzając te same ruchy. Natomiast choroby współistniejące wystąpiły w okresie późniejszym. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. znak: [...], PWIS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na wstępie organ wyjaśnił, że aby orzec istnienie choroby zawodowej organ administracji musi stwierdzić wystąpienie trzech przesłanek: ustalić, że strona była w środowisku pracy narażona na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, stwierdzić, że powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony rozpatrywaną chorobę w sensie medycznym oraz ustalić związek przyczynowy między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy a chorobą strony. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ przywołał dokonane w sprawie ustalenia biegłych, którzy nie stwierdzili występowania u skarżącej choroby zawodowej wymienionej w poz. 20 pkt 1 w wykazie chorób zawodowych, mimo rozpoznania jej w sensie medycznym. Dokonana przez nich ocena wykazała, że za powstanie choroby u skarżącej są odpowiedzialne przyczyny pozazawodowe. Za tymi przyczynami przemawia fakt wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka początkowo w lewej kończynie, natomiast jak ustalono w wywiadzie lekarskim, skarżąca jest osobą praworęczną. Według biegłych istotną rolę w rozwoju choroby mogły odegrać pozazawodowe choroby/czynniki ryzyka, między innymi: cukrzyca, zaburzenia gospodarki lipidowej, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, głównie odcinka szyjnego, a także patologiczna otyłość. Jak wskazał organ, w wywiadzie skarżąca podawała początek dolegliwości na lata 80-te, natomiast pierwsze dowody w dokumentacji medycznej znajdują się w karcie chorobowej z poradni ortopedycznej w 2016 r. Dokonana przez biegłych analiza dokumentacji pod kątem obciążenia kończyn górnych i chronometrażu wykonywania poszczególnych czynności zawodowych, nie potwierdziła - szczególnie w okresie narastania dolegliwości - wykonywania czynności o charakterze monotypii, tj. rutynowych powtarzających się szybkich i niezmiennych ruchów pod postacią ruchów rąk, zwłaszcza połączonych z dużym naciskiem i w długich przedziałach czasowych, w przymusowym tempie pracy, stwarzających warunki, w których mogło dojść do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka i długotrwałego nacisku na pień nerwu pośrodkowego i w konsekwencji do wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. Zdaniem organu odwoławczego, ustalenia te nie potwierdziły zatem narażenia zawodowego, które mogłoby spowodować w/w chorobę zawodową. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła H.Ś. Jej zdaniem chorobę cieśni nadgarstka obu rąk nabyła podczas pracy. Nie zgodziła się z ustaleniami biegłych, że za chorobę odpowiedzialne są głównie przyczyny pozazawodowe. Wyjaśniła również, że miała przeprowadzony zabieg na lewą rękę, natomiast z zabiegu na prawą rękę zrezygnowała ze względu na to, że po zabiegu lewej ręki ból nie ustępuje. Skarżąca podkreśliła, że sortowanie listów wykonuje się dwiema rękami więc nie jest istotne czy jest prawo- czy leworęczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazano na wstępie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja, którą po rozpoznaniu zgłoszenia skarżącej nie stwierdzono u niej choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej pod poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych objętego załącznikiem do rozporządzenia. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia; drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). W odniesieniu do choroby zawodowej której dotyczyło kontrolowane postępowania ten ostatni okres wynosi jeden rok po zakończeniu pracy. Jak zasadnie podkreślają organy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter bądź warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych. Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozporządzenia podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego aktu wykonawczego. Organy opierając się na orzeczeniu uprawnionych jednostek medycznych - stwierdziły, że u skarżącej zdiagnozowano zespół cieśni w obrębie nadgarstka, lecz choroba ta nie jest choroba zawodową. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że z treści normatywnej postanowień art. 235¹ k.p. wynika, że są dwa alternatywne sposoby stwierdzenia, w wyniku oceny warunków pracy, czy choroba zawodowa spowodowana jest działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ponadto, użycie w omawianym przepisie określeń "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem", wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, nieoznaczającą jednak dowolności (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2692/13). Na podstawie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego organy ustaliły, że w okresie od 2 sierpnia 1976 r. do 14 maja 2010 r. skarżąca pracowała w [...] S.A. kolejno na stanowiskach: ekspedient w Urzędzie Pocztowym w [...] (lata 1976 – 1978), p.o. starszy ekspedient w Urzędzie Pocztowym w [...] (lata 1978 – 1981), starszy asystent w Urzędzie Pocztowym w [...] (lata 1981 – 1984), p.o. Naczelnika Urzędu Pocztowego V klasy w [...] (lata 1984 – 1998), Naczelnik Urzędu Pocztowego V klasy w [...] (lata 1998 – 1999), asystent (1999 – 2010). Dodatkowo wykonywała prace zatrudniona na stanowisku sprzątaczki na ½ etatu (z przerwą) w 1978 r. (od 6.04 – 31.05 oraz 15.06 – 31.07) i na ¼ etatu (od 1.05 – 31.07.1995). Jak wynika z ustaleń organów opartych na zebranych w sprawie dowodach, w tym kartę oceny narażenia zawodowego, skarżąca w czasie wykonywania pracy w urzędach pocztowych wykonywała takie czynności jak: wzięcie do lewej ręki pliku listów (ok. 40 sztuk), pobranie z lewej ręki jednego listu prawą ręką i umieszczeniu go w sortownicy poprzez wrzucanie do poszczególnych skrytek "z rozdziałem na placówki i świat", przyjmowanie i rozkładanie dokumentów od klientów, przybijanie trzech datowników na jednej wpłacie, pobieranie gotówki, wydawanie reszty i kwitów potwierdzających wpłatę, obsługa małej ręcznej centrali telefonicznej, tj. podnoszenie słuchawki lewą ręką, wykręcanie korbką "do centrali", sporządzanie ręcznych zestawień rent i przesyłek poleconych, wydawanie listów i pieniędzy, przeliczanie pieniędzy – w ramach obsługi 3 listonoszy, w ramach przyjęcia poczty – otwarcie worka, ręczne sprawdzenie z zestawieniem przesyłek listowych zwykłych i rejestrowych, przeliczanie pieniędzy (zamówionego zasiłku), odsyłanie poczty, przesyłek rejestrowych oraz gotówki (przeliczenie, wpisanie ręczne w zestawieniu i zaplombowanie), pobieranie zwrotów od listonoszy (przesyłek, pieniędzy, dokumentów), przybijanie datownika na dokumentach dotyczących wypłaconych świadczeń, pobieranie zaliczek i ich przeliczanie, przyjęcie i rozłożenie dokumentów od klientów, pobieranie gotówki i wprowadzanie danych do komputera, wydawanie reszty i pozostałych kwitów potwierdzających wpłatę (szczegóły w protokole z dnia 11 kwietnia 2017 r. oraz karcie oceny narażenia zawodowego). W orzeczeniach lekarskich zarówno Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] listopada 2017 r. jak i Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w [...] wydanych w oparciu o zgromadzone dowody, ale też badania i wywiady przeprowadzone ze skarżącą wskazano, że w okresie narastania dolegliwości kończyn górnych nie wykonywała ona czynności o charakterze monotypii, tj. rutynowych powtarzających się szybkich i niezmiennych ruchów pod postacią ruchów rąk, zwłaszcza połączonych z naciskiem i w długich przedziałach czasowych, w przymusowym tempie pracy, stwarzających warunki, w których mogłoby dochodzić do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka i długotrwałego ucisku na pień nerwu pośrodkowego i w konsekwencji wystąpienia cieśni nadgarstka. Czynności wykonywane przez skarżącą w ocenie biegłych lekarzy miały zróżnicowany, zmienny w czasie charakter, dostosowany pod względem tempa do możliwości pracownika. W ich ocenie w tej sytuacji nie było podstaw do stwierdzenia zawodowej etiologii schorzenia. Dodatkowo zwracali uwagę na wiele występujących u skarżącej schorzeń; w tym cukrzycę, otyłość, zaburzenia gospodarki lipidowej, które mogą się przyczyniać do powstania zespołu cieśni nadgarstka. W ocenie Sądu brak podstaw do podważenia wiarygodności orzeczeń lekarskich. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Orzeczenia takie, wydane przez jednostki medyczne, mają jednocześnie wartość dowodową opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 K.p.a. i jako takie podlegają ocenie organu administracyjnego, który na ich podstawie wydaje decyzję administracyjną. W ocenie Sądu skarżąca w żaden sposób nie podważyła wiarygodności orzeczeń lekarskich, z których wynika, że nie można ani z pewnością, ani nawet z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić zawodowej etiologii schorzenia skarżącej – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Skarżąca na rozprawie przed Sądem okazała książeczkę – legitymację ubezpieczeniową, w której wpisy były według oceny Sądu nieprzydatne dla wyjaśnienia sprawy. Ich treść nie potwierdziła zarzutów skarżącej, że już w latach 90 – tych ujawniły się u niej objawy cieśni nadgarstka. Przedłożony zaś Sądowi odpis dokumentacji lekarskiej potwierdzony w dniu 27 września 2018 r. przez niezidentyfikowaną osobę z pieczątką [...], gabinet lekarza z okresu od 31.07.1959 r. – 28.10.2002 r. ma wątpliwa wartość dowodową. Są na nim skreślenia, dopiski, nazwiska i innych elementów (PESEL i nr dokumentu – prawdopodobnie dowodu w rubryce z wpisem 1959 r.). Niektóre karty w miejscu przeznaczonym na imię i nazwisko pacjenta zostały zakryte (k. 33) albo nie zostały wypełnione. Zapisy w tych kartach nie potwierdzają zgłoszeń dolegliwości opisanych przez skarżącą związanych z cieśnią nadgarstka już na początku lat 80 – tych, jak zarzucała skarżąca. Sąd zwrócił także uwagę, że skarżąca najpierw podczas badania w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy podawała, że pierwsze dolegliwości takie jak ból, cierpnięcie dłoni pojawiły się kilkanaście lat temu. Wówczas zgłosiła się do lekarza, który zastosował leczenie przeciwbólowe i zalecił rehabilitację. Dopiero w 2016 r. z uwagi na nasilające się dolegliwości lekarz skierował skarżącą do poradni ortopedycznej, gdzie rozpoznano zespół cieśni nadgarstka lewego. Podczas badania w Instytucie skarżąca podała zaś, że pierwsze dolegliwości pod postacią mrowienia, drętwienia i bólu palców II – V lewej i prawej ręki wystąpiły w 1980-1981 roku. Takich wpisów nawet w tej wątpliwej dowodowo dokumentacji lekarskiej w tym okresie jednak nie ma. Powyższe sprzeczności w samych twierdzeniach skarżącej dodatkowo nie uwiarygadniają jej zarzutów i nie podważają wiarygodności orzeczeń lekarskich, które zostały wydane w sprawie. W ocenie Sądu także brak podstaw do zakwestionowania ich wiarygodności w zakresie braku związku przyczynowego pomiędzy rodzajem wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach stosunku pracy a stwierdzonym schorzeniem. Biegli lekarze z zakresu medycyny pracy mają przecież wiedzę specjalistyczną związaną z tą dziedziną. Kwestionowanie przez skarżącą wyrażonego przez nich poglądu, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wskazane przez samą badaną czynności nie wywołały zespołu cieśni nadgarstka lecz bardziej prawdopodobny jest jej związek z licznymi innymi schorzeniami jest gołosłowne. Jest to po prostu niczym nie poparta polemika z wiedzą i opinią biegłych. Jeśli nie ma dowodów na zawodowe pochodzenie schorzenia skarżącej, to zasadnie organy stwierdziły brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej ujętej pod poz. 20 pkt 1 załącznika do rozporządzenia. Ani Sąd, ani organy, ani też biegli nie negują, że u skarżącej występuje zespół cieśni w obrębie nadgarstków, ale brak dowodów na to, że mają one swoją etiologię w czynnościach wykonywanych przez skarżącą w ramach stosunku pracy. Także przedłożone przez skarżąca na rozprawie kopie dokumentów nie potwierdziły zarzutów. Mając na uwadze powyższe Sąd skargę oddalił jako bezzasadną na podstawie art. 151 P.p.s.a.