II SA/Rz 126/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r.nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2021 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 7 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.1383.2021, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia z dnia 26 października 2021 r. nr GOPS.000930/SP/10/2021 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 26 sierpnia 2021 r. MW (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – ZW. Decyzją z dnia 26 października 2021 r. nr GOPS.000930/SP/10/2021 Wójt Gminy [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], ZW została na stałe zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z powyższego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność matki skarżącego istnieje od maja 2005 r., tj. 67 roku życia. Skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego organ I instancji wskazał, że skarżący nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ istnieją inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny ZW nie wskazując jednak konkretnie o jakie "inne osoby" chodzi. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że skoro sprawuje stała opiekę nad niepełnosprawną matką, to wniosek winien zostać uwzględniony. Podniósł, że pobiera zasiłek dla opiekuna, jednakże aktualnie wnioskuje o świadczenie pielęgnacyjne czyli świadczenie kwotowo wyższe. Decyzją z dnia 7 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.1383.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...]. Kolegium podało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, niespełnienie przesłanki daty powstania niepełnosprawności, wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może być wyłączną podstawą do odmowy przyznania skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego. W realiach opisywanej sprawy nie można było jednak przyznać skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego matką, gdyż siostra skarżącego – MW ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – EW. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji wynika z kolei, że skarżący, jego rodzice oraz siostra zamieszkują wspólnie w miejscowości [...]. Wobec powyższego skoro MW sprawuje stała opiekę nad ojcem, to zdaniem Kolegium nic nie stoi na przeszkodzie, aby w ramach obowiązku alimentacyjnego zapewniła opiekę także swojej matce. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MW wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący podniósł, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez jego siostrę sprawującą opiekę nad ojcem, nie może stanowić podstawy prawnej do odmowy przyganiania skarżącemu takiego świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad drugim rodzicem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że ZW, matka skarżącego została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności decyzją Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r. i stwierdzono, że niepełnosprawność jak i stopień niepełnosprawności istnieje od 2005 r. Ponadto skarżący , podał, że pobiera z tytułu sprawowanej opieki nad matką zasiłek dla opiekuna. Do skargi dołączył też odpis skróconego aktu zgonu ojca EW, co miało miejsce 11 grudnia 2021r. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi, to Sąd stwierdza, że zasadnie Kolegium zakwestionowało przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na datę powstania niepełnosprawności, gdyż ta nie powstałą przed 18 lub 25 rokiem życia o czym stanowi art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organ I instancji pominął skutki wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. W prowadzonym postępowaniu należy uwzględnić treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, Nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK - co ma miejsce po dziś dzień - jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 5 lutego 2020 r., II SA/Gl 1373/19 dostępny w cbosa). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że skarżącemu nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, gdyż jego siostra MW ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca EW. Mając na uwadze to, że opieka nad ojcem musi być stała i całodobowa, to brak jest przeszkód, aby w ramach obowiązku alimentacyjnego zapewniała opiekę także matce. Sąd wskazuje, że pogląd wyrażony przez Kolegium w zaskarżonej decyzji nie znajduje potwierdzenia w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1)osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, (vide: wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17) b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) (uchylony); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z dniem 1 stycznia 2017 r. ( art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; Dz. U. z 2016 r. poz. 972) został uchylony pkt 4 ust 5 art. 17, który stanowił negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę miał ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Sąd ponadto zwraca uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. SK 7/11 (Dz. U. z 2014r, poz. 1652) stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie wskazanego wyżej wyroku TK w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. nie może mieć zastosowania do sytuacji, w której jeden z rodziców ma już przyznane świadczenie pielęgnacyjne na inne dziecko niepełnosprawne niż to, nad którym sprawuje opiekę drugi rodzic (por.m.in. wyroki WSA w Rzeszowie z 25.10.2016 r. II SA/Rz 131/16, z 13.09.2016 r. II SA/Rz 1719/15 i z 21.03.2017 r. II SA/Rz 1255/16). Z uwagi na treść ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą z niepełnosprawnością powstałą po 18 lub 25 roku życia, a to nie ma przeszkód, do stosowania reguły, że w przypadku, gdy rodzice są niepełnosprawni w stopniu znacznym przyznać świadczenie pielęgnacyjne dwojgu ich dzieciom, gdy spełniają przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodać należy też, że tylko w okresie od sierpnia do grudnia 2021 r. istniała sytuacja gdzie dwa świadczenia pielęgnacyjne dotyczące rodziców skarżącego pobierałby skarżący z tytułu opieki nad matką, a jego siostrą z tytułu opieki nad ojcem. Z podanych względów Sąd stwierdzając naruszenie prawa materialnego - poprzez jego niewłaściwą wykładnię - które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 134 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Tym samym organ ponownie rozpatrujący sprawę będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawną wraz z jej uzasadnieniem.