II SA/Rz 1261/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Maria Piórkowska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję - Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania K. K. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyliło ją w całości, umarzając postępowanie przed organem I instancji. Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] października 2011 r. Burmistrz [...] odmówił K. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujkiem F. K., zaliczonym do pierwszej grupy inwalidów. W uzasadnieniu organ podniósł, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu lub innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Tymczasem wnioskodawca nie zalicza się do kręgu tych osób. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył K. K. podnosząc, że jest opiekunem prawnym wujka F. K. Zaznaczył, iż siostra tego ostatniego jest osobą niepełnosprawną i w podeszłym wieku. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło kwestionowane rozstrzygnięcie w całości i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji. W motywach zwróciło uwagę, że art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ogranicza krąg podmiotów, którym przysługuje status strony postępowania, wyłącznie do matki, ojca oraz innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 15 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten - polegający na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania - obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. K. K. jest wprawdzie osobą spokrewnioną z wujkiem F. K., przy czym jest to pokrewieństwo III stopnia w linii bocznej. W związku z powyższym wnioskodawca nie mieści się w kręgu podmiotów uprawnionych do żądania zaspokojenia roszczenia. Następnie Kolegium powołało art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną postępowania może być każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wskazało, iż kryterium interesu prawnego, od którego kodeks postępowania administracyjnego uzależnia kwalifikacje podmiotu jako strony postępowania administracyjnego może odnosić się wyłącznie do podmiotu określonego przez prawo materialne, jako potencjalnego adresata decyzji administracyjnej. Konkludując Kolegium podniosło, że w będącej przedmiotem rozpoznania sprawie wniosek pochodzi od podmiotu, który nie ma materialnego uprawnienia do żądania wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia. W konsekwencji w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z przyczyn natury podmiotowej. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. złożył K. K. wskazując, że jako na opiekunie prawnym wujka F. K. spoczywają na nim wszelkie obowiązki ze sprawowaniem tej opieki związane i wobec tego decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dla niego krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z argumentacją jak w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 powoływanej dalej jako P.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności w przypadku zaistnienia przyczyn określonych w art. 156 KPA (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje więc podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 tej ustawy. W ust. 1 stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanek podmiotowych dotyczy też art. 17 ust. 1 a), który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 . Jak już wyżej wspomniano Sąd rozstrzygając sprawę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje więc podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Rozpoznając odwołanie organ II instancji w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że odwołującemu się K. K. w sprawie o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na wujka F. K. - w świetle art. 28 k.p.a. - nie przysługuje przymiot strony, bowiem nie mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji F. K. Organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie przed organem I instancji, jeżeli postępowanie przed organem I instancji stało się z jakichkolwiek przyczyn bezprzedmiotowe. Przedmiot postępowania zostaje określony w żądaniu strony wszczęcia postępowania oraz w zawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania z urzędu (art. 61 § 1 i § 3 k.p.a.). Zadaniem organu administracji jest załatwienie określonej w ten sposób sprawy administracyjnej. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego jest efektem bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej, która miała być rozstrzygana w danym postępowaniu. Bezprzedmiotowość postępowania wynika z braku któregoś z elementu materialnego stosunku prawnego i dlatego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Należy zwrócić uwagę na różnicę między bezprzedmiotowością postępowania, a brakiem przesłanek do uwzględnienie żądania strony. Organ stwierdzając bezzasadność żądania strony nie może umorzyć postępowania i uchylić się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W kontrolowanej sprawie postępowanie zostało wszczęte na wniosek K. K. z dnia 30.09.2011 r. W związku ze złożeniem wniosku K. K. stał się stroną postępowania. Organ I instancji dokonał merytorycznej oceny złożonego wniosku pod kątem jego zasadności w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) i uznał, że nie spełnia on przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest obciążenie go obowiązkiem alimentacji - w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w stosunku do F. K. Organ II instancji badając przesłankę obciążenia skarżącego obowiązkiem alimentacyjnym uznał, że nie przysługuje mu w sprawie przymiot strony z uwagi, że we wspomnianym kręgu wnioskodawca się nie mieści. W sytuacji niniejszej sprawy nie można mówić o braku przymiotu strony w postępowaniu po stronie skarżącego, a rozważenia wymaga istnienie przesłanek do uwzględnienia jego wniosku. Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 kpa, lecz oznaczać może ewentualnie bezzasadność żądania strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpozna na nowo odwołanie K. K. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uwzględni w wydanej decyzji zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu w zakresie posiadania przez K. K. przymiotu strony . Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.