II SA/Rz 1261/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr 010070/684/9647717/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia aktywni rodzice w pracy uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 maja 2025 r. nr 010070/684/9647717/2024. Przedmiotem skargi M. K. (dalej: Skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, Organ odwoławczy lub Organ II instancji) z dnia 18 sierpnia 2025 r. o nr. 010070/684/9647717/2024, wydana w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 8 października 2024 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: ZUS) o przyznanie prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko: M. K. Zgodnie z informacją ZUS z 27 stycznia 2025 r. przedmiotowe świadczenie zostało Skarżącemu przyznane na okres od 1 października 2024 r. do 31 marca 2026 r., Następnie jednak decyzją z 5 maja 2025r. znak [...] ZUS wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania świadczenia i uchylił Skarżącemu prawo do tego świadczenia od daty jego przyznania. Organ I instancji wskazał, że nie zostały spełnione warunki przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, określone w art. 7 pkt 2 lit c ustawy z dnia 12 czerwca 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – Aktywny rodzic (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 858 ze zm.; dalej: ustawa o wspieraniu rodziców bądź o.w.r.). Organ wskazał, że zgodnie z tym przepisem aktywność zawodowa oznacza podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w myśl art. 66 ust.1 pkt. 4-15 i art. 36 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.. Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.; dalej: u.ś.o.z.). względem osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem ZUS. Organ stwierdził, że żona Wnioskodawcy jako funkcjonariusz [...], podlega wprawdzie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, ale zgłoszenie funkcjonariuszy tej służby do ubezpieczenia dokonuje się bezpośrednio do Narodowego Funduszu Zdrowia, czyli bez pośrednictwa ZUS. Taki stan faktyczny nie odpowiada zatem hipotezie wspomnianej normy prawnej i nie uprawniał Skarżącego do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, organ odwoławczy opisaną na wstępie decyzją z 18 sierpnia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji potwierdzając, że żona wnioskodawcy nie spełnia warunku aktywności zawodowej określonego przepisem art. w 7 pkt 2 a- d o.w.r. Jako funkcjonariuszka [...] podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, ale jej zgłoszenie do NFZ odbywa się bez pośrednictwa ZUS. W związku z tym nie spełnia przesłanki aktywności zawodowej, o których mowa w art. 7 pkt 2c o.w.r. W rezultacie, Skarżący będący małżonkiem funkcjonariuszki [...] nie ma prawa do wspomnianego świadczenia, ponieważ funkcjonariusze [...] nie należą do grupy osób uprawnionych. W ocenie organu odwoławczego decyzja o uchyleniu Skarżącemu prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" została wydana prawidłowo. W treści skargi Skarżący podkreślił, że jego małżonka jest zatrudniona w [...] nieprzerwanie od 5 listopada 2018 r. podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zgodnie z art. 77 ust 1a u.ś.o.z., z tą jedynie różnicą, że zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego kierowane jest wprost do centrali funduszu, a nie jak ma to miejsce w przypadku funkcjonariuszy pozostałych służb specjalnych - za pośrednictwem ZUS. W ocenie Skarżącego niedopuszczalnym jest jednak, aby czynnik techniczny był kluczowy i przesądzający o spełnieniu przesłanek przyznania wnioskowanego w sprawie oświadczenia, w sytuacji gdy funkcjonariusze CBA są tak samo aktywni zawodowo, jak funkcjonariusze policji czy innych służb specjalnych. Skarżący odwołał się do celu ustawy o wspieraniu rodziców, jakim jest ułatwienie rodzicom pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową argumentując, że w jego przypadku cele ustawy pozostają spełnione. Podkreślił również, że Prezes ZUS w innych sprawach dotyczących wnioskowanego świadczenia wydawał decyzje pozytywne dla funkcjonariuszy [...], będących w identycznej sytuacji prawnej i rodzinnej. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przyjmując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd skarga okazała się uzasadniona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy", przyznanego Skarżącemu na podstawie przepisów ustawy o wspieraniu rodziców. Celem tej ustawy – jak słusznie wskazał Skarżący – jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie, pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową – art. 2 ust. 2 o.w.r. Podstawową przesłanką przyznania omawianego świadczenia jest, ogólnie rzecz ujmując, pozostawanie obojga rodziców w aktywności zawodowej. Przepisem definiującym pojęcie aktywności zawodowej na gruncie omawianej ustawy jest art. 7 pkt 2 lit. c o.w.r., zgodnie z którym aktywnością zawodową jest m.in. podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4-15 i 36 u.ś.o.z. - w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem ZUS. Warto uzupełnić, że w art. 66 ust. 1 pkt 4-15 u.ś.o.z., do którego odsyła prawodawca treścią art. 7 pkt 2 lit. c o.w.r., jako osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wymieniono obok m.in. żołnierzy zawodowych, policjantów, funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, funkcjonariuszy Agencji Wywiadu, sędziów, prokuratorów, także funkcjonariuszy CBA. Na tą grupę funkcjonariuszy wskazuje wyraźnie art. 66 ust. 1 pkt 8c u.ś.o.z. Przytoczone wyżej pojęcie ustawowe "aktywności zawodowej" ma kluczowe znaczenie dla przyznania świadczenia "aktywni rodzice w pracy", bowiem w myśl art. 9 ust. 1 o.w.r., świadczenie o jakim mowa przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo 3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743). Wnioskując z celu i kształtu przedmiotowej ustawy poza katalogiem podmiotów uprawnionych do świadczenia ustawodawca zamierzał pozostawić rodziców, którzy nie są aktywni zawodowo W niniejszej sprawie, Organy obu instancji opierając się na literalnej wykładni art. 7 pkt 2 lit. c o.w.r. stwierdziły, że funkcjonariusze [...] nie mają prawa do tego świadczenia, pomimo że podlegają oni obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 8c u.ś.o.z. Kluczowy dla przedmiotowej wykładni stał się fragment przepisu art. 7 pkt 2 lit. c o.w.r. wskazujący na zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego dokonywane za pośrednictwem ZUS. W przypadku funkcjonariuszy [...] zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego dokonuje się bezpośrednio do Narodowego Funduszu Zdrowia, a więc bez pośrednictwa ZUS, co wynika z art. 77 ust. 1a u.ś.o.z. Treść tego przepisu w odróżnieniu od art. 77 ust. 1 u.ś.o.z., stanowi, że zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz zgłoszenia o wyrejestrowaniu z ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 8a, oraz członków ich rodzin kierowane są do centrali Funduszu. Tymczasem w świetle art. 77 ust. 1 u.ś.o.z. zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz zgłoszenia o wyrejestrowaniu z ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 74-76a, są kierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych albo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Bezspornym zatem jest, że z przyczyn systemowych, w przypadku funkcjonariuszy [...] zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz zgłoszenia o wyrejestrowaniu z ubezpieczenia zdrowotnego kierowane są do centrali Funduszu, bez pośrednictwa ZUS-u. W tym stanie faktycznym, Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w wyrokach: WSA w Łodzi z 28 maja 2025r. II SA/Łd 227/25 oraz WSA w Rzeszowie z 5 sierpnia 2025r. w sprawie II SA/Rz 484/25, w których - w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym – uznano, że zastosowana przez ZUS wykładnia przepisów ustawy o wspieraniu rodziców nie jest prawidłowa. Przyjęta bowiem interpretacja, koncentrująca się na formule zgłoszenia osoby podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia za pośrednictwem ZUS, nie tylko nie odpowiada jasno wyrażonej intencji ustawodawcy w art. 3 o.w.r., ale co istotniejsze narusza konstytucyjną zasadę równości, stanowiącą mocą reguł wykładni systemowej wzorzec interpretacyjny powszechnie obowiązujących przepisów prawa, regulujących sytuację podmiotów znajdujących się tożsamych okolicznościach. Konsekwencją przyjęcia wykładni zaakceptowanej przez Prezesa ZUS byłaby sytuacja, w której funkcjonariusze [...] i ich rodziny - w odróżnieniu od pozostałych osób, podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i znajdujących się, podobnie jak funkcjonariusze [...] w stosunku służbowym - nie otrzymają świadczenia aktywni rodzice. Przy czym wyłączną przyczyną tego rozróżnienia wykluczającego, byłoby ustalenie, że w istniejącym systemie prawa zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego nie dokonuje się za pośrednictwem ZUS. W świetle przyjętego za podstawę normatywną decyzji stanu prawnego jest to jedyny powód, który zdaniem Organu, miałby przekonywać za odejściem od zasady nakazującej równe traktowanie podmiotów prawa, ubiegających się o ten sam rodzaj świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. W ocenie Sądu, tego rodzaju przyczyna rozróżnienia sytuacji prawnej dwóch podmiotów nie uzasadnia tego rozróżnienia, w sposób dający się pogodzić z konstytucyjną zasadą równości, a zatem nie może przesądzać o ograniczeniu się do wykładni językowej ustawowej definicji aktywności zawodowej. Istnienia takich motywów nie można doszukać się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ani w odpowiedzi na skargę. Sąd stwierdza, mając na uwadze zasadę sprawiedliwości społecznej, obligującą organy władzy publicznej do urzeczywistniania sprawiedliwego porządku społecznego, a więc także równego traktowania podmiotów prawa, a także jasno ustalone cele ustawy aktywny rodzic i zawarte w jej art. 7 pkt 2 lit. c wyrażenie : w stosunku do osób, których zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jest dokonywane za pośrednictwem ZUS, nie może mieć znaczenia dyspozycyjnego, rozumianego jako wykluczające funkcjonariuszy [...] z uprawnienia do świadczeń przewidzianych w ustawie o wspieraniu rodziców. Sąd sprzeciwia się zatem temu, aby kwestie techniczne o charakterze systemowym tj. sposób przekazywania środków na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, istniejący tylko w przypadku tej grupy funkcjonariuszy, był okolicznością przesądzająca o istocie regulacji, definiującej aktywność zawodową rodziców będących funkcjonariuszami [...], na gruncie omawianej ustawy. Fakt pominięcia ZUS w procedurze zgłoszenia funkcjonariusza [...] do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego nie oznacza, że funkcjonariusz tej służby, nie wykazuje aktywności uniemożliwiającej mu bieżące sprawowanie opieki nad dzieckiem w wieku od roku do trzech lat. Charakter stosunku służbowego w [...], podobnie jak w przypadku policjantów czy podobnych służb mundurowych, opierający się na pozostawaniu w ciągłej dyspozycji wobec zwierzchników służbowych, pozwala z przekonaniem stwierdzić, że tak jak w przypadku pozostałych grup osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 4-15 u.ś.o.z., funkcjonariusze [...] oznaczają się relewantną dla założeń ustawodawcy cechą aktywności zawodowej. W rezultacie, zaakceptowanie interpretacji Prezesa ZUS i przyjętego przez niego wyniku sprawy oznaczałoby zgodę na nieuprawnione w kontekście art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zróżnicowanie funkcjonariuszy [...], względem funkcjonariuszy pozostałych służb państwa, co do których zgłoszenia następują w zgodzie z formułą gramatyczną art. 7 pkt 2 lit. c ustawy aktywny rodzic (WSA w Łodzi w wyroku z 28 maja 2025 r., sygn. II SA/Łd 227/25, oraz WSA w Rzeszowie w wyroku z 5 sierpnia 2025r. w sprawie II SA/Rz 484/25). Wobec tego, norma art. 7 pkt 2 lit. c o.w.r. w odniesieniu do funkcjonariuszy CBA, będzie pozostawać w zgodzie z zasadą równości i zasadą niedyskryminowania obywateli w życiu społecznym, o ile będzie interpretowana jako niewymagająca do uznania za aktywną zawodowo osobę, co do której zgłoszenie do ubezpieczenia następuje za pośrednictwem ZUS. Udział ZUS w procedurze zgłoszenia z powodów zakotwiczonych w wartościach konstytucyjnych oraz logice i doświadczeniu życiowym, nie może bowiem świadczyć o tym, że funkcjonariusz CBA nie jest aktywny zawodowo w rozumieniu przepisów ustawy o wspieraniu rodziców. Wobec tych ustaleń zaskarżona do WSA decyzja Prezesa ZUS oraz decyzja ją poprzedzająca, na skutek błędu w wykładni art. 7 pkt 2 lit. c, art. 9 ust. 1 o.w.r. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 8c i art. 77 ust. 1a u.ś.o.z. oraz art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, doprowadziła do nieodpowiadającego prawu wyniku sprawy w postaci uchylenia – przyznanego uprzednio na rzecz Skarżącego - świadczenia aktywny rodzic. Mając na uwadze taką ocenę działań Prezesa ZUS, Sąd uznał wniesioną skargę za w pełni zasadną i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji, uznając iż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności.