II SA/Rz 1271/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 22 lipca 2025 r. nr SKO.4111.121.743.2025 w przedmiocie wydłużenia okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego we wznowionym postępowaniu - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 22 lipca 2025 r., nr SKO.4111.121.743.2025 (dalej: SKO, Kolegium, Organ II instancji lub Organ odwoławczy) - po rozpatrzeniu odwołania R. S. (dalej: Skarżąca) od decyzji Burmistrza [...] (dalej: Burmistrz lub Organ I instancji) z 24 kwietnia 2025 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia, we wznowionym postępowaniu, decyzji o wydłużeniu okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego (pkt 1) oraz o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku ( pkt 2) - uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie odmówiło wydłużenia okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oraz utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Organ I instancji decyzją z 1 grudnia 2021 r. nr [...] przyznał na wniosek Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla syna J S. - pierwotnie na okres do 31 października 2023r. Podstawą do przyznania zasiłku było orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącej, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 11 października 2021 r. z terminem obowiązywania do 31 października 2023 r. W treści orzeczenia stwierdzono, że dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a także wymaga konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na mocy kolejnej decyzji (dec. SKO z 26 marca 2024r. [...]) okres przysługiwania zasiłku został przedłużony do 30 września 2024r. a następnie decyzją z 28 października 2024 r. nr [...] od 1 października 2024 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym zostanie wydane kolejne ostateczne orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż do dnia 31 marca 2025 r. 17 stycznia 2025 r. profesjonalny pełnomocnik Skarżącej przedłożył organowi kopie dokumentów dotyczących niepełnosprawności dziecka Skarżącej : - orzeczenia Powiatowego Zespołu z 22 listopada 2023 r., stwierdzającego że syn Skarżącej wymaga stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, ale nie wymaga już stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu z 13 lutego 2024 r. o utrzymaniu w mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu; - wyroku Sądu Rejonowego w [....] z 18 grudnia 2024 r. sygn. akt [...] o oddaleniu odwołania Skarżącej od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji wznowieniu z urzędu postępowanie w sprawie zmiany decyzji własnej z 1 grudnia 2021r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny dla J. S., a następnie działając na podstawie art. 104, art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: K.p.a.), opisaną na wstępie decyzją z 24 kwietnia 2025 r., w pkt 1 uchylił w całości decyzję własną z 28 października 2024 r., wydłużającą okres przyznania zasiłku pielęgnacyjnego od 1 października 2024 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym zostanie wydane kolejne ostateczne orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, nie dłużej jednak niż do 31 marca 2025 r., w pkt 2 umorzył postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Organ I instancji podkreślił, że w sprawie ujawniły się istotne nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania wcześniejszej decyzji, lecz nieznane organowi, który ją wydał, co stanowiło podstawę do wznowienia postępowania. W sprawie ustalono, że wydanie w dniu 13 lutego 2024 r. kolejnego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności syna Skarżącej miało wpływ na wcześniejszą decyzję, uniemożliwiając jej prawidłowe wydanie w oparciu o art. 6bb ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną postępowanie wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, lecz nieznane organowi. Podkreślił również, że zgodnie z art. 6bb ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( Dz. U. z 2024r. poz. 44 – dalej: ustawa o rehabilitacji), orzeczenie o niepełnosprawności zachowuje ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca szóstego miesiąca następującego po dacie kończącej jego ważność. Po rozpatrzeniu wniesionego przez Skarżącą odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, SKO uchyliło decyzję w części dotyczącej pkt 2 i orzekło o odmowie wydłużenia okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, utrzymując decyzje organu I instancji w pozostałej części. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawą wznowienia postępowania była przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. ujawnienie nowych okoliczności, w tym faktu wydania przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nowego ostatecznego orzeczenia z 13 lutego 2024 r. w przedmiocie niepełnoprawności dziecka Skarżącej, o którym organ I instancji nie miał informacji w chwili wydania decyzji z 28 października 2024 r. Wobec treści przedmiotowego orzeczenia, w dacie wydania decyzji o wydłużeniu okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, nie istniały podstawy prawne do jej wydania. Decyzja wydana bez podstawy prawnej podlegała zatem wyeliminowaniu z obrotu prawnego w ramach wznowionego postępowania. Orzeczenia organu I instancji o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego SKO uznało za niewłaściwe, zastępując je orzeczeniem o odmowie wydłużenia okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Kolegium uznało podniesione w odwołaniu zarzuty Skarżącej za bezpodstawne, podkreślając że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu z 13 lutego 2024r. jest orzeczeniem ostatecznym, gdyż nie przysługuje od niego odwołanie w toku postępowania administracyjnego, a Skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. W skardze do WSA w Rzeszowie, Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego i procedury administracyjnej, wskazując, że Organ II instancji błędnie zinterpretował art. 6bb ust. 1 ustawy o rehabilitacji, uznając za ostateczne orzeczenie o niepełnosprawności decyzję Wojewódzkiego Zespołu, podczas gdy zdaniem Skarżącej ostateczność następuje dopiero po uprawomocnieniu się wyroku sądu powszechnego. Ponadto zarzucono błędne przyjęcie przesłanek wznowienia postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 5 K.p.a., kwestionując istnienie nowych okoliczności faktycznych lub dowodów nieznanych organowi w dniu wydania decyzji. Dodatkowo Skarżąca podniosła, że Organ II instancji naruszył art. 138 §1 pkt 2 w zw. z art. 145 §1 pkt 5 i art. 151 §1 pkt 2 K.p.a., wydając decyzję utrzymującą w mocy decyzję Organu I instancji, a jednocześnie odmówił wydłużenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, mimo braku podstaw do uchylenia decyzji pierwotnej. W zarzutach zawarto także twierdzenia o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, 7a §1, 8 §1, 77 §1 i 107 §3 K.p.a., polegającym na braku uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony, niewłaściwej ocenie materiału dowodowego, błędnym uzasadnieniu decyzji oraz niedopełnieniu obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Organu II instancji oraz decyzji Organu I instancji w całości, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu I instancji wykazała, że akty te nie naruszają prawa. W rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem wydanych decyzji jest ustalenie czy organy prawidłowo uznały, że ujawnienie 17 stycznia 2025r. faktu uprzedniego rozstrzygnięcia o niepełnosprawności dziecka Skarżącej – orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu z 13 lutego 2024r. – jest okolicznością rzutującą na kwestię przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a także czy wyczerpuje przesłankę do wznowienia postępowania. W rozpoznawanej sprawie postępowanie nadzwyczajne zostało zainicjowane przez organ z urzędu z powołaniem się na podstawę wznowienia przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoli faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Dla zastosowania przedmiotowej przesłanki koniecznym jest ustalenie, że ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe, że owe nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej, oraz że okoliczności te nie były znane organowi, który wydał decyzję. Przy ocenie wymienionych przesłanek najistotniejszym warunkiem jest istnienie tych okoliczności i dowodów w dacie podejmowania decyzji ostatecznej. Jeżeli okoliczności te i dowody powstały po dacie wydania ostatecznej decyzji, nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia, lecz mogą stanowić podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt III OSK 284/24). Nadto, dla wznowienia postępowania istotne jest nie tylko ujawnienie się nowych dowodów i okoliczności faktycznych, ale takich nowych okoliczności które są istotne dla sprawy, a zatem takich które mogłyby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, czyli mogłyby spowodować, że we wznowionym postępowaniu zapadłaby co do swej istoty decyzja odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego (zob. wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 883/19 i przywołane tam orzecznictwo). Nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przedstawiają określony stan faktyczny, który istniał w chwili wydania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nie był organowi znany z niezależnych od tego organu przyczyn, mających wpływ na status prawny strony, tj. zakres jej praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1633/18). Przepis art. 16 ust. 1-3 u.ś.r. stanowi zaś, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. niepełnosprawnemu dziecku, na rzecz którego w postępowaniu działa reprezentujący go rodzic. Zestawienie treści art. 16 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. z art. 23 ust. 1 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, że chociaż zasiłek pielęgnacyjny przysługuje podmiotom enumeratywnie wymienionym w treści art. 23 ust. 1 u.ś.r. to w istocie świadczenie to ma służyć częściowemu pokryciu wydatków osoby niepełnosprawnej wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji( por. wyrok WSA z 6 września 2022 r. IV SA/Wr 119/22). Przesłanką przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jest zatem wiek oraz niepełnosprawność uprawnionego. Tym samym orzeczenie w przedmiocie istnienia niepełnosprawności ma zasadnicze znaczenie dla ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 6 ustawy o rehabilitacji o niepełnosprawności orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Odnosząc powyższe uwagi ogólne do okoliczności przedmiotowej sprawy należy wskazać, że kwestia niepełnosprawności dziecka Skarżącej jest okolicznością warunkującą możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie. Wiedza organu I instancji o stwierdzonej przez inny organ niepełnosprawności dziecka, a także o ewentualnie nowowydanym orzeczeniu o niepełnosprawności jest zatem niezbędna w procesie wydawania decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Jest to bowiem okoliczność istotna z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Skoro organ orzekający w sprawie nie miał wiedzy o zaistniałych w tej kwestii faktach i dostępnych dowodach, które istniały w czasie wydawania decyzji, jednakże nie zostały organowi przedstawione, to ziściła się tym samym przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W sprawie jest bezsporne, że 13 lutego 2024 r. wydane zostało orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu z o utrzymaniu w mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu z 22 listopada 2023 r.- mocą którego stwierdzono, że syn Skarżącej nie wymaga już stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odwołanie Skarżącej od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z 18 grudnia 2024 r. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu weszło do obrotu prawnego, wobec doręczenia go Skarżącej i jest ostateczne. W odpowiedzi na postulowane w treści skargi nadanie waloru przesądzającego w sprawie, dopiero prawomocnemu orzeczeniu sądu w przedmiocie niepełnosprawności – nie zaś orzeczeniu Wojewódzkiego Zespołu – należy podkreślić że prawo administracyjne odróżnia pojęcie ostateczności decyzji od jej prawomocności. Ostatecznym orzeczeniem o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności jest orzeczenie, od którego nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji (art. 16 § 1 K.p.a. stosowany odpowiednio). Orzeczenie prawomocne to orzeczenie ostateczne, którego nie można zaskarżyć do sądu (art. 16 § 3 K.p.a. stosowany odpowiednio). Wobec tego orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności może być ostateczne, ale jeszcze nieprawomocne. Od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu nie służy żaden środek zaskarżenia w toku postępowania administracyjnego, a zatem jest ono ostateczne. Nie ma jednak waloru prawomocności, jeśli strona odwoła się od niego do sądu powszechnego. W przedmiotowej sprawie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznane zostało do końca miesiąca, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Utrata prawa do ww. świadczenia została zatem powiązana z ostatecznością kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, a nie z prawomocnością tego orzeczenia. Skoro w stosunku do syna Skarżącej wydano nowe ostateczne orzeczenie o niepełnosprawności, to okoliczność ta powoduje ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na poprzednio ustalonych zasadach. Fakt, że orzeczenie to nie było prawomocne nie ma znaczenia w sprawie. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu stało się ostatecznie z dniem jego wydania tj. 13 lutego 2024r. Wobec tego w dacie wydawania decyzji z 28 października 2024r. o przedłużeniu okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla J. S., nie było już podstawy do orzekania w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności z 11 października 2021r., gdyż wobec wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności – orzeczenie uprzednio wydane utraciło ważność. Odnosząc się do argumentów skargi należy podkreślić, że porównywanie regulacji z art. 24a ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm. dalej: u.ś.r.), z przepisem art. 1 ustawy z 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2023r. poz. 2768 – dalej: specustawa) oraz art. 6 bb ustawy o rehabilitacji nie jest zasadne. Czym innym jest bowiem możliwość urzeczywistnienia uprawnień materialnoprawnych strony – w terminie ustawą zakreślonym – w sytuacji gdy to dopiero orzeczenie sądu powszechnego stanowi dla strony podstawę do ubiegania się o określone świadczenie tj. w sytuacji gdy to dopiero z treści orzeczenia sądu wynika, że strona spełnia przesłanki do ubiegania się o stosowne świadczenie, a czym innym przedłużenie ważności samego orzeczenia o niepełnosprawności w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy tj. wobec przeciwnych rozstrzygnięć organów obu instancji i potwierdzającego słuszność owych rozstrzygnięć wyroku sadu powszechnego, a także wobec wyraźnie odmiennego literalnego brzmienia regulujących te kwestię przepisów. Zarówno bowiem art. 1 specustawy jak i art. 6bb ustawy o rehabilitacji odwołują się do waloru ostateczności orzeczenia o niepełnosprawności, a nie do jego prawomocności. Wobec tego wnioski płynące z orzecznictwa sądów administracyjnych w odniesieniu do art. 24a u.ś.r. nie dają się przełożyć na stan faktyczny przedmiotowej sprawy i nie oznaczają przesłanki do uznania, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 6bb ustawy o rehabilitacji oraz wbrew generalnej zasadzie wykonalności orzeczeń organów II instancji - orzeczenie o niepełnosprawności, dla wywołania skutków prawnych w nim wyrażonych, musi być orzeczeniem prawomocnym. Z tego względu Sąd, podzielając ocenie organu odwoławczego w spornej kwestii, uznał zarzuty skargi za pozbawione zasadności. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.