II SA/Rz 1274/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. W. – zastępowanego przez fachowego pełnomocnika adw. I. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stanu technicznego zbiornika - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2018 r. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r., starszy referendarz sądowy odmówił E. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stanu technicznego zbiornika. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie powyższego postanowienie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił błąd w ustalenia faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wyjaśnił, że jest osobą, która ze względu na brak odpowiednich środków nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Jak wyjaśnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał przykładowe koszty miesięcznego utrzymania siebie i rodziny oraz przykładowe koszty utrzymania jakie ponosi w ciągu roku. Wyliczenia te wskazują, że wraz z małżonką wydają większość kwot emerytur na bieżące potrzeby życia codziennego. Te kwoty dotyczą wyłącznie udokumentowanych i podstawowych potrzeb. Dochodzą do nich i inne, takie jak prywatne wizyty lekarskie, opieka dentystyczna, zakup odzieży i obuwia, wydatki związane z takimi zdarzeniami jak życie rodzinne, kościół, sfera duchowa, życie towarzyskie, na które nie posiada rachunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową osoby wnioskującej oraz zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów postępowania. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. II FZ 185/10 i 27 maja 2010 r., sygn. II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w postanowieniu z 15 stycznia 2018 r., że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Świadczy o tym przede wszystkim dokonane przez referendarza zestawienie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony, które przekraczają wysokość ponoszonych przez rodzinę wydatków. Zestawiając wysokość osiąganych dochodów z tytułu otrzymywanych emerytur – kwota ok. 2 788 zł, z niezbędnymi i udokumentowanymi wydatkami (wyżywienie – 1000 zł, woda – 30 zł, energia elektryczna – 100-150 zł, środki czystości i higieny – 100 zł, gaz – 50 zł, leczenie – 260-400 zł, utrzymanie samochodu – ok. 200-600 kwartalnie, telefon – 100zł, zakup węgla – ok. 3000 zł/rok, drewna – 800 zł/rok, ubezpieczenie samochodu – 369 zł/rok, podatek rolny i od nieruchomości – 271 zł/rok, jednorazowa dopłata do aparatu słuchowego, co miało miejsce w miesiącu sierpniu 2017 r.) oraz przy uwzględnieniu, że część z nich ma charakter okresowy czy też ich wysokość jest zmienna, Sąd uznał, że skarżący jest w stanie pokryć potencjalną wysokością kosztów sądowych w sprawie, wśród których w pierwszej kolejności zajmuje wpis sądowy od skargi, w wysokości 500 zł. Zdaniem Sądu skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto w polemikę z ustaleniami starszego referendarza sądowego, opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jednakże do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego (odnośnie dodatkowych kosztów związanych z leczeniem czy opieką dentystyczną). Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W związku z powyższym nie może zyskać akceptacji Sądu argumentacja wnioskodawcy, zgodnie z którą nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, a zwłaszcza wpisu sądowego od skargi. Wskazać nadto należy, że podawane przez skarżących wydatki związane z takimi zdarzeniami jak "życie rodzinne, kościół, sfera duchowa, życie towarzyskie, okresy świąteczne" nie korzystają z pierwszeństwa w ich zaspokajaniu, a tym samym ich ponoszenie nie może być przerzucane na ogół społeczeństwa. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy finansowane jest ze środków publicznych, ma charakter wyjątkowy i nie może być nadużywane. W ocenie Sądu, referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącego i w konsekwencji trafnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wykazując brak ziszczenia się przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia