II SA/Rz 1281/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. S. Z. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Jako źródło dochodów wykazał emeryturę w wysokości 998 zł, z której na utrzymanie domu przeznacza ok. 500 zł, na leczenie – 100 zł, pozostałą zaś kwotę na zakup żywności, środków czystości i odzieży. Jego majątek obejmuje niewykończony dom o pow. ok. 100 m² oraz nieruchomość rolną o pow. ok. 1 ha. W wyniku wezwania skarżący dodatkowo wyjaśnił, że pobierana emerytura stanowi jedyne jego źródło dochodu (na tę okoliczność załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lipca do 30 października 2015 r., z saldem końcowym 10 zł). Nieruchomość rolną wykorzystuje na uprawy dla potrzeb własnych. Posiada samochód m-ki Audi z 2000 r., którego koszty ubezpieczenia i paliwa oszacował na 200 zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy społecznej. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest zatem jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2014 r. I OZ 813/14, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Analiza informacji udzielonych przez S. Z. nie daje podstaw do uznania, że warunek chociażby w dostatecznym stopniu został przez niego spełniony. W dodatkowym oświadczeniu wyraźnie podkreślił, że jedynym źródłem jego utrzymania jest pobierana emerytura w wysokości 998 zł. Kwotowo odpowiadają jej co prawda wydatki wykazane pierwotnie w formularzu PPF (obejmujące koszty utrzymania domu, leczenia, zakupu żywności, środków czystości i odzieży), niemniej właśnie w tym dodatkowym oświadczeniu skarżący wykazał także koszty utrzymania samochodu (200 zł/m-c), które w tych dochodach pokrycia nie znajdują. Już zatem w tym zakresie podane przez skarżącego informacje nie zasługują na miano wiarygodnych, świadcząc bądź o zaniżeniu dochodów, bądź o zawyżeniu ponoszonych wydatków celem uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia wniosku. Kwestia ta nabiera tym większego znaczenia, że skarżący nie ustosunkował się również do żądania zawartego w skierowanym do niego wezwaniu i nie wskazał źródeł pokrycia wydatków związanych z: korzystaniem w sprawie na etapie postępowania administracyjnego (przed organem II instancji) z pomocy adwokata, sporządzeniem przez rzeczoznawcę budowlanego opinii technicznej ws. trybu i terminu opracowania projektu zabezpieczenia skarpy na działkach nr 5464/34 i 5464/36 w G. (grudzień 2014 r.) oraz pokryciem kosztów postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym [...] (zamiejscowym Wydziale Cywilnym [...]) oraz przed Sądem Okręgowym [...] o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. W tych okolicznościach nie sposób pominąć, że brak udzielenia informacji dotyczy także wskazania aktualnego sposobu wykorzystania budynku związanego z przedmiotem postępowania, zlokalizowanego w G. na działce nr 5456/34. Z oczywistych względów sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, nie jest możliwa i sam skarżący musi się z tym zgodzić. Jeżeli zatem, mimo wezwania, w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywa nie tylko nadwyżkę w wydatkach bieżących, ale i inne wydatki doraźnie występujące, skutkuje to stwierdzeniem o braku wykazania zależności pomiędzy jednorazowym poniesieniem kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla swojego koniecznego utrzymania. W tym zakresie nie jest wystarczające samo powołanie się na brak środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych (kosztów postępowania). Ciężar wykazania ustawowej przesłanki uprawniającej do przyznania prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, zatem to wnioskodawca jest zobowiązany do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej. Wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) wymaga, aby okoliczności stanowiące podstawę jego przyznawania nie budziły wątpliwości. Jeżeli takie jednak występują, nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawcy i wymagają wyjaśnienia, czemu służy m.in. przewidziana w art. 255 P.p.s.a. możliwość jego wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i/lub dokumentów źródłowych. Wnioskodawca, który w sposób nierzetelny przedstawia swoją sytuację materialną, przywołując nieprawdzie lub wykluczające się dane nt. możliwości płatniczych, nie może liczyć na korzystne załatwienie wniosku i przyznanie prawa pomocy. Prawo to - określane też mianem prawa ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, która zostanie przez nie w sposób nie budzący wątpliwości wykazana. Dodatkowo należy podkreślić, że z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego nie korzystają wszystkie normalnie ponoszone przez wnioskodawcę wydatki, lecz wyłącznie najważniejsze, służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie, jak zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszy leczenia, edukacji. Wszystkie pozostałe co do zasady z takiego pierwszeństwa nie korzystają, a z ponoszonych przez skarżącego, nie kwalifikują się do nich w szczególności koszty utrzymania samochodu. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na regulację art. 200 powołanej ustawy, zgodnie z którą w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje mu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.