II SA/Rz 1301/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 1301/15 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 4 marca 2015 r. J.W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na pokrycie rachunków za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz na drobne remonty. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Prezydent Miasta [...] przyznał skarżącej zasiłek celowy w wysokości 50 zł z przeznaczeniem na pokrycie wymienionych we wniosku opłat, jednakże na skutek odwołania J.W. rozstrzygnięcie to zostało uchylone, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.), przyznał J.W. zasiłek celowy w wysokości 50 zł z przeznaczeniem "na pokrycie kosztów opłat jak: gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda i drobne remonty". Podał, że zasiłek został przyznany na podstawie udokumentowanej w wywiadzie rodzinnym sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni. W odwołaniu od decyzji J.W. wskazała, że spełnia wszelkie przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej, a zatem winna otrzymać zasiłek we wnioskowanej wysokości 250 zł. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, nie ma charakteru obowiązkowego, lecz fakultatywny, zależny od szeregu okoliczności sprawy. Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Zarówno sam fakt przyznania świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych potrzebujących. Przeprowadzony w sprawie wywiad pozwolił ustalić, że wnioskodawczyni nie posiada żadnego źródła dochodu, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego przyznanego w kwocie po 275 zł miesięcznie. Mieszka u byłego męża, który ponosi koszty opłat mieszkaniowych, jednak wnioskodawczyni je współfinansuje. MOPS w [...] dotychczas pozytywnie rozpatrywał jej wnioski o przyznanie pomocy w formie zasiłków celowych, zarówno comiesięcznych zasiłków z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych, jak i przeznaczonych na zakup odzieży, obuwia, leków, okularów, dofinansowanie do sanatorium. Odwołująca nie wykazuje jednakże żadnych starań w kierunku poprawy sytuacji finansowej, w jakiej się znajduje. Zdaniem organu powyższe okoliczności uzasadniały przyznanie J.W.zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat związanych z zamieszkaniem w wysokości 50 zł. J.W. złożyła skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie formułując konkretnych zarzutów, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem WSA w Rzeszowie z dnia 22 października 2015 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak również postępowanie poprzedzające jej wydanie takich wad i uchybień nie zawierają. Materialną podstawę decyzji stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności – w myśl art. 39 ust. 2 – zasiłek taki może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Świadczenie to przysługuje po spełnieniu ogólnych przesłanek korzystania z pomocy społecznej, w postaci kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 ustawy), jednakże rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem za zadanie umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.11.2009 r., II SA/Po 307/09, System Orzecznictwa LEX Nr 531606). Treść przepisów ustawy o pomocy społecznej (w szczególności art. 2) wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia z trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.05.2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677, wyrok NSA z dnia 16.01.2009 r., I OSK 343/08, LEX Nr 528050). Jak słusznie podkreśla organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone. W przypadku skarżącej J.W. spełnione zostało kryterium dochodowe, gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej wynosi 275 zł, czyli jest równy kwocie pobieranego zasiłku okresowego i nie przekracza kwoty 542 zł, określonej w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Należy podkreślić, że skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu byłego męża L.W., który, jak wynika z wywiadu środowiskowego, reguluje opłaty za mieszkanie. Wysokości tych opłat nie ustalono, ponieważ L.W. odmówił udzielenia takich informacji pracownikowi MOPS, nie podała ich także skarżąca, jak również nie wykazała jaką cześć tych opat i w jakiej wysokości ponosi w rzeczywistości. W rozpoznawanej sprawie nie sposób pominąć faktu, że skarżąca często korzysta ze świadczeń pomocy społecznej - pobiera zasiłek okresowy i liczne zasiłki celowe, co wynika zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i znane jest Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania licznych skarg J.W. na decyzje dotyczące zasiłków celowych. Okoliczności te wskazują, że pomoc społeczna pokrywa znaczną część potrzeb materialnych skarżącej, a ona sama, jak słusznie podkreśla organ, domaga się zaspokojenia wszystkich tych potrzeb. Należy podkreślić, że zasiłek celowy został przewidziany dla osób (rodzin), którym pomoc Państwa powinna być udzielona w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tzn. w takich okolicznościach, gdy sam zainteresowany – bez udziału własnej winy – utracił wszelką możliwość czynienia starań o poprawę własnego bytu, narażając się na zagrożenie dla własnej egzystencji. W orzecznictwie podkreśla się, że jednym z czynników decydującym o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. cyt. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r., wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.01.2009 r., II SA/Gd 797/08, LEX Nr 481492). Skarżąca takiego zaangażowania nie wykazała. Trudności w uzyskaniu pracy zarobkowej stanowią powszechny problem, a fakt bezrobocia czy choroby nie oznacza automatycznego przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Raz jeszcze należy podkreślić, że rolą pomocy społecznej jest pomoc i wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych a nie wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu takich sytuacji. Wszystkie te okoliczności wskazują, że ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie prowadząca do przyznania zasiłku celowego w kwocie 50 zł dokonana została w sposób prawidłowy. Należy też podkreślić, że wyrażone w niniejszym uzasadnieniu stanowisko Sądu zalazło aprobatę w wyroku NSA z dnia 8 września 2015 r., I OSK 1497/15, wydanym w podobnym stanie faktycznym, w sprawie ze skargi J.W.. Reasumując, Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 i uchylenia decyzji i na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.