II SA/Rz 1302/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu - p o s t a n a w i a - I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. K. S. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od wniesionej skargi, powołując się na bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną, zawnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; wniosek ten podtrzymał w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF, obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wg udzielonych informacji, jego i pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żonę dotykają bardzo poważne problemy zdrowotne (szczegółowo opisane we wniosku), w związku z czym znaczną część posiadanych dochodów (odpowiednio emerytura w wysokości 1357 zł i renta wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie 1107 zł) przeznaczają na leczenie (z uwagi na wysokie koszty dojazdów i brak dostatecznych środków, żona zmuszona jest ograniczać lub rezygnować z rehabilitacji). Z uwagi na brak samodzielnej możliwości wykonywania większości prac domowych i gospodarskich (sprzątanie, pranie, zakupy, przygotowanie opału, koszenie trawy), niezbędne jest systematyczne korzystanie z odpłatnej pomocy innych osób. Jako ponoszone wydatki skarżący wykazał koszty leczenia (zakupu leków) dla siebie, tj. 100-200 zł miesięcznie, opłaty za: gaz – 80 zł, energię elektryczną – 90 zł, telefon – 200 zł, ścieki – 100 zł i śmieci – 45 zł, ubezpieczenie domu i podatek – 110 i 84 zł (koszt zakupu leków dla żony skarżącego, ok. 400 zł, ustalono na podstawie akt toczącej się jednocześnie sprawy z jej skargi II SA/Rz 1300/15; wynika z niej także, że oddycha przy pomocy zakupionego na raty respiratora, którego koszt wyniósł 3600 zł). Posiadany majątek obejmuje wymagający remontu dom (bez bieżącej wody, łazienki i centralnego ogrzewania) wraz z działką rolną i leśną o łącznej pow. 1,29 ha, z których nie czerpią żadnych korzyści i którymi nie są w stanie się zajmować. Skarżący wskazał również na zaciągniętą przez żonę pożyczkę u rodziny w wysokości 2 000 zł, co podyktowane było potrzebą zapłaty za wykonanie zbiornika na wodę z uwagi na zamiar urządzenia łazienki. W związku ze swoją wadą słuchu zasygnalizował również pilną potrzebę zakupu 2 aparatów słuchowych (koszt jednego to ok. 2400 zł). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza wniosku K. S. prowadzi do uznania jego zasadności w części obejmującej całość związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych. Mimo posiadania wraz z żoną stałego źródła dochodów w wysokości prawie 2,5 tys. zł miesięcznie, podyktowane jest to przede wszystkim ich trudną sytuacją finansową i materialną, która w znacznej części stanowi rezultat problemów zdrowotnych. Dochody te przeznaczane są w całości na zaspokojenie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem, a często okazują się wręcz niewystarczające na zaspokojenie wszystkich niezbędnych wydatków, skutkując ograniczeniami w rehabilitacji. Wnioskodawca wraz z żoną nie posiada również żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi (z tego samego tytułu jego żona w sprawie II SA/Rz 1300/15 miała opłacić kwotę 300 zł). Stan techniczny i wyposażenie domu w którym zamieszkują znacząco odbiega od przyjętych powszechnie standardów, co jest także dolegliwe z uwagi na ich stan zdrowia. W tym zakresie nie budzi więc zastrzeżeń podejmowanie działań mających na celu poprawę warunków bytowych (urządzenia łazienki), tak samo jak konieczność korzystania przy wykonywaniu większości czynności z pomocy innych osób. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego /wynika to z art. 199 P.p.s.a./, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 3 listopada 2011 r. II OZ 1051/11). Prawo pomocy /szczególnie w zakresie całkowitym/ powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11). Mimo opisywanych trudności, wnioskodawca wraz z żoną ma zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe oraz dysponuje stałymi dochodami, zatem do takich osób nie należy. W tym zakresie nie bez znaczenia pozostaje też fakt systematycznego inicjowania przez jego żonę przed WSA w Rzeszowie licznych postępowań sądowych (łącznie ok. 35) i skutecznego ubiegania się w większości z nich o przyznanie prawa pomocy (w zakresie całkowitym lub częściowym). Jak już wskazano powyżej, prawo to ma charakter wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. W tym zakresie, mimo niewątpliwie znacznych potrzeb po stronie skarżącego i jego żony, brak jest uzasadnionych podstaw do przyznawania stałego prymatu nad kosztami postępowania sądowego wszystkim ponoszonym przez nich wydatkom (nakładom, inwestycjom). Abstrahując od sytuacji finansowej skarżącego – stosownie do zgłaszanych w formularzu PPF postulatów - należy podkreślić, że wymogu występowania przed Sądem przez fachowego pełnomocnika nie statuują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne. Nie przesądza o tym również stopień skomplikowania sprawy, nawet jeżeli wg subiektywnego przekonania wnioskodawcy byłby znaczny; sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, a w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.