II SA/Rz 1305/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk SO del. Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi R. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia [...] października 2013 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którą wydano w następującym stanie sprawy: Podaniem z dnia 21 sierpnia 2013 r. R. S. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytuły opieki nad niepełnosprawnym synem F. S., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym do dnia 30 listopada 2013 r. Decyzją z z dnia [...] września 2013 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] września 2013 r., Burmistrz [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej: "Uśr"). W ocenie organu I instancji strona nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 3,5153 ha, w tym 1,1160 ha przeliczeniowego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, z mocy ustawy od dnia 23 sierpnia 1999 r. Posiadanie zaś gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi w ocenie organu negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu R. S. przyznała, że jest właścicielem gospodarstwa, jednakże faktycznie go nie prowadzi, ponieważ zajmuje się opieką nad synem. Gospodarstwo prowadzi jej ojciec, który pobiera z niego również wszystkie pożytki. Zdaniem skarżącej, posiadanie przez rolnika gospodarstwa rolnego nie wyklucza możliwości uzyskania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ pracy takiej nie wymieniono w art. 3 pkt 22 Uśr. Taka zaś wykładnia powołanego przepisu świadczyłaby o naruszającej art. 32 ust. 2 Konstytucji RP dyskryminacji. W art. 17 ust. 5 Uśr zawarto katalog negatywnych przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i brak w nim wymienienia rolnika podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego czy też domownika takiego rolnika. Wskazała również, że świadczenie to na syna F. S. pobierała od maja 2010r. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2013 r. Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) dalej: "Kpa", oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 2 Uśr. W uzasadnieniu decyzji, cytując treść art. 17 ust. 1 Uśr, Kolegium podało, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Za bezsporne uznało, że syn wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 25 października 2010 r., którym zaliczono go do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji; orzeczenie wydane zostało na czas określony do dnia 30 listopada 2013 r. Jednak przeszkodą w przyznaniu świadczenia jest to, że wnioskodawczyni jest rolnikiem i podlega z tego tytułu, z mocy ustawy, ubezpieczeniu społecznemu rolników. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 stwierdzono bowiem, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 Uśr. Tym samym wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania żądanego świadczenia, w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania. W skardze R. S. domaga się "ponownego, szczegółowego i przychylnego rozpatrzenie prośby o przywrócenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla niepełnosprawnego syna F. S.". Podkreśliła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, które nie uwzględniło sytuacji życiowej jej oraz zdrowotnej syna. Wszystkie środki, jakie otrzymywała do tej pory z tytułu pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego, przeznaczała na leczenie i rehabilitację jej autystycznego dziecka, w tym zapewnienie mu odpowiedniej diety. Obecnie utrzymuje się dzięki pomocy członków rodziny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Przedmiotem kontroli są decyzje organów administracji publicznej wydane w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane wskutek rozpatrzenia podania R. S. z dnia 21 sierpnia 2013 r. Z ustaleń faktycznych organów wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 25 października 2010 r., wydanym na czas określony do dnia 30 listopada 2013 r. Skarżąca jest rolnikiem i od 1999 podlega z tego tytułu z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników, pobiera dopłaty unijne do posiadanych gruntów. Okoliczności te, znajdujące potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, pozostają jednocześnie między stronami niesporne. Rozbieżność stanowisk dotyczy natomiast tego, czy organy dokonały prawidłowej wykładni znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. II. Stosownie do art. 17 ust. 1 Uśr, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. (nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 1548), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 3 pkt 22 Uśr, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, należy przez to rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W art. 17 ust. 5 Uśr określono przypadki, w których świadczenie pielęgnacyjnie nie przysługuje. III. Przedstawiony stan prawny w powiązaniu ze stanem faktycznym sprawy pozwala stwierdzić, że organy odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie naruszyły prawa. Nie ulega wątpliwości, że R. S. sprawuje opiekę na niepełnosprawnym synem i nie pracuje, niemniej jednak – co jest w sprawie również niewątpliwe, posiada gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1403), jako rolnik, ponieważ posiadane przez nią gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego (zob. art. 6 i 7 tej ustawy). Wobec tego trafnie SKO powołało się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12, w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 Uśr. Wyjaśnienia wymaga, że pomimo zmiany stanu prawnego od czasu podjęcia tej uchwały, nadal zachowuje ona pełną aktualność, ponieważ bez zmian utrzymano w mocy ustawowy wymóg niepodejmowania przez osobę ubiegającą się o świadczenie lub zrezygnowania przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale naprowadził, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu konieczności długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym i niemożności zatrudnienia, pomimo zdolności i gotowości do jego podjęcia, zapewnienie rekompensaty finansowej nieosiąganego dochodu z powodu sprawowanej opieki, w tym składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe na podstawie art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Tymczasem, w definicji określonej w art. 3 pkt 22 Uśr nie wymieniono prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Świadczenie to zostało zatem adresowane wyłącznie do osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest natomiast osobą uprawnioną do jego otrzymania ten, kto nie podejmuje pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów, jak rolnik prowadzący działalność rolniczą. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną, ponieważ nie podlega tak jak pracownik wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "powyższe stanowisko nie godzi w zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących". IV. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości lub w części, jeśli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w sposób wyżej wskazany stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Z tych względów skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.