II SA/Rz 1308/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr SKO.4111.898.1834.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem skargi DR (dalej: "Skarżącego") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 25 sierpnia 2022 r. nr SKO.4111.898.1834.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 15 lipca 2022 r. Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym teściową – HS. Decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że HS legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a sama opieka świadczona przez Skarżącego jest wykonywania należycie. Niemniej warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającym z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", jest pozostawania przez wnioskodawcę w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji osoby niepełnosprawnej. Taka zaś sytuacja nie zachodzi w opisywanej sprawie, bowiem Skarżący jest zięciem niepełnosprawnej HS, a ponadto niepełnosprawna ma aktywną zawodowo córkę – MR. Nie jest zatem w świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) – dalej: "K.r.o.", zobowiązany do alimentacji teściowej i w konsekwencji – w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – podmiotem uprawnionym do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że jego żona nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ w 2021 r. zdiagnozowano u niej przepuklinę kręgosłupa. Nie może podnosić ciężarów oraz schylać się, pozostaje pod stałą opieką lekarza [...], a także jest rehabilitowana. Nie może zatem z przyczyn obiektywnych sprawować stałej i długotrwałej opieki nad drugą osoba. Decyzją z 25 sierpnia 2022 r. nr SKO.4111.898.1834.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...]. Podzielając stanowisko Organu I instancji Kolegium podało, że w opisywane sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkujące możliwość przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 128 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Oznacza to, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Powyższe znajduje również potwierdzenie w uchwale NSA z 9 grudnia 2013 r. I OPS 5/13 oraz wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r. P 23/05, z 18 lipca 2008 r. P 27/07 oraz z 22 lipca 2008 r. P 41/07, w których nie zakwestionowano wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, DR wniósł o poddanie kontroli Sądu zaskarżonej decyzji. Powtarzając dotychczas sformułowaną argumentację podniósł, ze beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego powinna być całą rodzina. Korzyść z tego świadczenia odnosi bowiem osoba niepełnosprawna poprzez zabezpieczenie podstawowych potrzeb oraz egzystencji przez osoby jej najbliższe. Tym bardziej, że celem świadczenia pielęgnacyjnego ma być uzupełnienie utraconego dochodu przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako zupełnie nieuzasadniona, została przez Sąd oddalona w całości. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Należy w tym miejscu przypomnieć, że przedmiotem swej skargi DR uczynił decyzję SKO o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie kwestionuje ustaleń Organów obu instancji, że wystąpienie o to świadczenie zostało umotywowane sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym teściową HS. Matka jego żony legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, co jest równoważne z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności według art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. Rozstrzygnięcia odmowne Organów nie naruszają prawa, zarówno na płaszczyźnie procesowej i materialnoprawnej. Otóż z brzmienia art. 17 ust. 1 ust. u.ś.r. wynika jednoznacznie, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast według kolejnego ustępu art. 17 u.ś.r., tj. ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jedynie w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. SKO oczywiście trafnie stwierdza w kontekście powyższych unormowań oraz poprzez odwołanie się do stosownych orzeczeń sądowych, że niezbędnym warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.io.). Ustawodawca wyraźnie wprowadził w tym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie wprost do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podobne odesłanie można znaleźć w przepisie art. 16a ust. 1 u.ś.r. określającym niezbędne warunki uzyskania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Nie stanowi kwestii, że przepisy powołanego K.r.io. nie przewidują istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy powinowatymi, czyli pomiędzy zięciem i jego teściową. Brak takiego obowiązku pomiędzy skarżącym a osobą, którą się opiekuje, ewidentnie wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tym wypadku stosowanie wykładni rozszerzającej i wbrew przepisom ustawy uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 marca 2023 r. o sygn. akt II SA/Rz 1173/23, CBOSA). Powyższe ustalenia natury prawnej potwierdza teza uchwały NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. o sygn. I OPS 5/13, LEX, gdzie stwierdza się: Osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i la ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Istotny dla sprawy stan prawny nie uległ zmianie względem przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. W niniejszej sprawie jest bezspornym, iż bezrobotny skarżący opiekuje się swą teściową, która jest wdową i osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organy nie kwestionowały, że skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niezdolną do samodzielnej egzystencji teściową. Bezspornie jednak skarżący, będąc zięciem, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. czyli obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Ponieważ na skarżącym w żadnym z przewidzianych w prawie stopni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznej, to nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., organy administracji nie miały podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów podnieść należy, że w aktualnym stanie prawnym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Przepisy prawa nie pozwalają także na uwzględnienie okoliczności podniesionych w skardze a dotyczących braku możliwości sprawowania opieki nad teściową przez pracującą żonę skarżącego. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako w pełni zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.