II SA/Rz 1323/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze sprzeciwu A. w [...] od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 13 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił sprzeciw A. w [...] od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. W ostatnim dniu do złożenia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia A. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. od opłaty od skargi kasacyjnej oraz o ustanowienie adwokata. We wniosku tym podano, że stronę skarżącą będącą stowarzyszeniem zwykłym tworzą trzy osoby. Prawie corocznie podwyższana jest składka członkowska, lecz pomimo tego zabiegu A. nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Obecnie składka członkowska wynosi 500 zł rocznie i płatna jest w dwóch półrocznych ratach. Podniesiono, że główną część wydatków stanowią koszty sądowe w postępowaniach sądowo-administracyjnych, w których A. występuje jako strona skarżąca, do około 10 postępowań rocznie. Wskazano, że w 2017 r. wydatki te wyniosły 2430 zł (udział w postepowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie), zaś w pierwszej połowie 2018 r. jest to kwota 700 zł. Obecnie Stowarzyszenie musi uiścić łącznie 400 zł w czterech sprawach sądowych przed Wojewódzki Sądem Administracyjnym w Warszawie i w Białymstoku. Stowarzyszenie dysponuje aktualnie kwotą 520 zł. Nie ma natomiast jakichkolwiek środków trwałych. Z kolei w rubryce wniosku oznaczonej jako pkt 8: "Wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu" wskazano kwotę 100 zł. Ponadto, na uzasadnienie złożonego wniosku o prawo pomocy podano "wiarygodne domniemanie", że wyrok został wydany w okolicznościach nieważności postępowania. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Jak wynika z akt sądowych, strona skarżąca –A. w [...] - jest stowarzyszeniem zwykłym, które w myśl art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r. poz. 210 ze zm.), zwanej dalej "P.o.s." nie ma osobowości prawnej. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), określanej następnie jako "P.p.s.a.", może ono jako taki podmiot uzyskać prawo pomocy w częściowym zakresie (tj. obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika – art. 245 § 3 P.p.s.a.), gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrócenia uwagi wymaga użyte w powołanym art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sformułowanie "może", które oznacza, że nawet spełnienie wymienionej w tym przepisie przesłanki przyznania prawa pomocy nie uzasadnia jeszcze samo w sobie uwzględnienia żądania strony. Aby więc przychylić się do powyższego, konieczne jest przedstawienie przez stronę jakichś szczególnych okoliczności, które przemawiają za potrzebą uczynienia odstępstwa od obowiązującej w postępowaniu sądowym zasady, iż to strony tego postępowania ponoszą jego koszty (art. 199 P.p.s.a.). Ponadto, należy też mieć na względzie status stowarzyszenia zwykłego, którą to formę przybrała strona skarżąca w niniejszej sprawie. Otóż, zgodnie z art. 42 ust. 2 P.o.s., stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Natomiast w świetle art. 42 ust. 3 P.o.s., stowarzyszenie zwykłe może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Nie może zaś ono prowadzić działalności gospodarczej, a to w myśl art. 42 ust. 1 pkt 3 P.o.s. Zatem ustawodawca zezwalając na utworzenie takiej formy prowadzenia danej działalności zapewnił jednocześnie podmiotowi formę te wybierającemu określone możliwości jej finansowania. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że podmiot decydujący się na wybór przedmiotowej formy musi mieć świadomość, jakie wiążą się z tym ograniczenia w zakresie uzyskiwania dochodów. A. ma w swoim regulaminie zapisane, że jego celem działania jest ochrona przyrody ojczystej, a realizuje go poprzez np. prowadzenie badań przyrodniczych, organizację i uczestnictwo w spotkaniach, konferencjach, seminariach itp. oraz uczestnictwo jako strona skarżąca lub uczestnik na prawach strony w postepowaniach sądowoadministracyjnych. Z pewnością są to działania, które wiążą się z koniecznością wydatkowania określonych środków pieniężnych. W szczególności z udziałem w postępowaniach sądowych łączy się obowiązek ponoszenia kosztów z nimi związanych. Określając w regulaminie szczegółowe cele działalności osoby tworzące stowarzyszenie zwykłe muszą mieć na uwadze, że koniecznym jest zapewnienie środków na ich realizację. W innym bowiem wypadku powstanie takiego podmiotu nie ma żadnego uzasadnienia. W razie zaś jego udziału w postępowaniach sądowych uwzględnienie składanych przez niego wniosków o prawo pomocy oznaczałoby de facto prowadzenie wskazanej w regulaminie działalności na koszt Skarbu Państwa, co jest niedopuszczalne. Stowarzyszenie zwykłe zobligowane jest bowiem do samodzielnego zapewnienia sobie funduszy na określoną przez siebie działalność. Jak już wyżej zaznaczono, ustawa Prawo o stowarzyszeniach daje mu taką możliwość, wskazując wchodzące w grę źródła finansowania. TOP twierdzi, że co roku podwyższa składki członkowskie, jednak jest to ciągle niewystraczające do pokrycia wszystkich kosztów jego działalności. W takiej jednak sytuacji należy stwierdzić, że konieczne jest bądź dalsze podnoszenie wysokości powyższych bądź też rozszerzenie liczby swoich członków, jak też ewentualne przekształcenie w stowarzyszenie mające osobowość prawną, podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, które – w myśl art. 34 P.o.ś. może prowadzić działalność gospodarczą i uzyskiwać z niej potrzebne do realizacji statutowych celów dochody. Ponadto, należy mieć na względzie, że – zgodnie z oświadczeniem strony – dysonuje ona aktualnie kwotą 520 zł, która jest wystarczająca do pokrycia wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, wynoszącego 100 zł. Okoliczność zaś, że strona skarżąca jest jeszcze obecnie zobowiązana do uiszczenia takich kosztów w innych prowadzonych ze swoim udziałem postępowań, nie może mieć żadnego znaczenia w kontekście zasadności prawa pomocy w niniejszej sprawie. Należy mieć też na względzie, że wniosek o prawo pomocy wskazuje na wydatkowanie tylko na pokrycie kosztów postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w 2017 r. kwoty 2430 zł. Tymczasem, z wniosku tego jednocześnie wynika, że roczna wysokość składek członkowskich to 1500 zł. Powyższe świadczy o tym, że Stowarzyszenie było w stanie pozyskać jakoś brakujące środki w wymiarze 930 zł, a także środki na prowadzenie innych postępowań sądowych w tymże roku, jak też innej regulaminowej działalności łączącej się z wydatkami. Końcowo, należy przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1.04.2008 r. (II OZ 271/08) wedle którego podmioty decydujące się na założenie stowarzyszenia muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, w postępowaniu sądowoadministracyjnym (i nie tylko), członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść art. 33 P.o.ś., stwierdzić należy, iż majątek stowarzyszenia powstaje z różnych źródeł, a jego gromadzenie w celu realizacji zadań statutowych należy już do stowarzyszenia. Nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa czyli wszystkich podatników, nie podejmując jednocześnie żadnych działań w celu uzyskania odpowiednich do swoich zadań środków finansowych. Z tych wszystkich względów uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku A. i to w jakimkolwiek zakresie. Stałoby to bowiem w sprzeczności z celem instytucji prawa pomocy, którym jest udzielenie wsparcia podmiotom nie mającym żadnych obiektywnych możliwości poprawy swojej złej sytuacji finansowej. Jak wyżej wskazano, możliwości takie istnieją po stronie skarżącego Stowarzyszenia, a tezy przeciwnej nie wykazano. Orzeczenie wydano w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.