II SA/Rz 1359/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2021 r. sprawy ze skargi N. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] października 2020 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...].08.2020 r. znak: [...], w przedmiocie odmowy N. D. ( dalej: "skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia, spowodowanym koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babką A. F. ur. [...].05.1939 r. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że obowiązek sprawowania opieki na babką spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach tj. matce skarżącej A. D. oraz synu wymagającej opieki J. F. N. D. jako wnuczka, jest krewną osoby wymagającej opieki, ale jej obowiązek alimentacyjny względem babki powstaje dopiero wówczas, gdyby niemożliwe było jego zrealizowanie przez dzieci z powodu szczególnych okoliczności, do których jednak nie należy sam fakt pozostawania przez dzieci w zatrudnieniu, czy też gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W odwołaniu skarżąca zarzuciła nieprawidłowe zastosowanie art 17 ust. 1a u.ś.r. wskazując, że przepis ten nie może mieć również zastosowanie w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki. Organ II instancji nie podzielił zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż babka wnioskodawczyni — A. F. ma dwoje dzieci: córkę A. D. i syna J. F., z których żadne nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Zaznaczył, że wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał, iż ma ona czworo dzieci, nie podając jednak żadnych danych co do pozostałej dwójki, wskazując jednocześnie, że uchybienie to, i tak nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec ustaleń dokonanych względem wymienionych dzieci A. F. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz innych przedłożonych do akt dokumentów ustalił, że A. D. matka wnioskodawczyni, a córka niepełnosprawnej A. F. jest osobą aktywną zawodowo (pracuje w firmie A..), a brak możliwości sprawowania opieki nad matką polega na tym, że jest jedynym żywicielem rodziny, a ponadto ubiega się o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz opiekuje się niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem T. F.. Z kolei J. F. - syn niepełnosprawnej A. F. mieszkający w innej niż matka miejscowości, oddalonej o 21 km od miejsca zamieszkania matki, oświadczył w obecności pracownika socjalnego podczas wywiadu w dniu [...].08.2020 r., iż nie może podjąć opieki nad matką z powodu pracy zawodowej. Ponadto, jego zdaniem, opiekę nad matką winna sprawować siostra wspólnie z nią mieszkająca, gdyż to ona otrzymała majątek od rodziców. Stwierdził też, że odwiedza matkę raz w miesiącu. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że obowiązek alimentacyjny, jaki ciąży na N. D. względem jej babki, wyprzedzany jest przez obowiązek alimentacyjny, jaki ciąży względem A. F. na jej dzieciach. Organ zaznaczył przy tym, że nawet gdyby w przypadku A. D. uznać, że nie jest ona w stanie zapewnić matce opieki z przyczyn od niej niezależnych, do których to przyczyn można byłoby zaliczyć konieczność opiekowania się niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem (co uznał jednak za wątpliwe, w związku z wykonywaniem pracy zawodowej), to żadne obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką nie zachodzą w stosunku do J. F., który oświadczył, że jest osobą aktywną zawodowo, a brak sprawowania opieki nad matką uzasadnia subiektywnym przekonaniem, że to nie na nim, a na A. D. cięży w pierwszej kolejności obowiązek opieki nad matką. Obiektywną przeszkodą nie jest zdaniem organu zamieszkiwanie w pewnej odległości od matki, ani tym bardziej wykonywanie pracy zarobkowej. Wykonywanie pracy zawodowej stanowi przeszkodę prawnie obojętną względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków opieki w stosunku do osób najbliższych. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych. Okoliczność ta jest jak najbardziej zależna od woli osoby pozostającej w zatrudnieniu i nie zwalnia tej osoby z obowiązku zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Istotą ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jak podkreślił, jest bowiem właśnie rezygnacja z wykonywanego zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki nad członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne stanowi rekompensatę dochodów, utraconych w związku z rezygnacją z zatrudnienia. Pozostawanie w zatrudnieniu nie zwalnia zatem z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim bowiem przypadku nawet jeżeli obowiązek ten nie przybierze świadczenia pomocy w formie starań osobistych, to może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności ( WSA w Łodzi w wyroku z dnia 5 lutego 2013 r. sygn. akt IISA/Łd 1056/12). W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez zstępnych niepełnosprawnej. Na tej podstawie wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r, sygn. akt [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie N. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów nieprawidłowego zastosowania literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazał, że jest ona niezrozumiała. W uzasadnieniu decyzji wyraźnie bowiem wskazano, że wzięto pod uwagę nie tylko to, że zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji dzieci wymagającej opieki nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale przede wszystkim tym, że w przypadku dzieci nie da się stwierdzić, by zachodziły obiektywne przyczyny uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana zgodnie z wnioskiem organu i przy braku sprzeciwu skarżącej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na postawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Trafnie organy wskazały na brak podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobami, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128-133), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wymaga podkreślenia, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lipca 2020 r. sygn. II SA/Op 126/20). W realiach sprawy Sąd stwierdza, że skoro syn i córka niepełnosprawnej babci żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to osoby te czynne zawodowo są w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji matki (babci skarżącej). Obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza bowiem obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak już wyżej wskazano, zarówno syn, jak i córka spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie zostali wykluczeni z tego obowiązku. Nie został więc spełniony warunek, o jakim mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. I OSK 2414/15). Prowadzi to do wniosku, że zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest niezasadny. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a, skargę oddalił.