II SA/Rz 138/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. M. W. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że "w sprawie przez siebie niezawinionej" nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wg podanych w nim informacji oraz złożonego dodatkowego oświadczenia: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości odpowiednio 1187 i 1625 zł. (kwoty netto), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 64 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,21 ha i zabudowaniami gospodarczymi, - z uwagi na wiek (74 i 78 lat) i szczegółowo opisany zły stan zdrowia pozostaje wraz z mężem w stałym i kosztownym leczeniu (często korzystają z prywatnych konsultacji lekarskich, na co jednak nie posiadają rachunków, gdyż "gabinety te nie wystawiają rachunków, a żądanie tych rachunków mogło by nas pozbawić możliwości dalszego leczenia w tych gabinetach", - na ponoszone w skali miesiąca wydatki składa się zakup żywności – ok. 1000 zł., opłaty za energię elektryczną – 76 zł., gaz – 121 zł., wodę i kanalizację – 97 zł., wywóz śmieci – 28 zł., telefon – 24 zł., zakup odzieży i środków czystości – odpowiednio 500 i 100 zł., zakup lekarstw dla skarżącej i męża – 420 i 340 zł., odpłatne konsultacje lekarskie i dojazdy – 400 i 200 zł. Zakup opału na sezon zimowy to 3130 zł. Jako załączniki zostały przedstawione kserokopie faktur za pobyt skarżącej i męża na turnusie rehabilitacyjnym w dniach 7–20 września 2013 r. na kwoty 1358 i 1418 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, tak w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, jedynym warunkującym go czynnikiem jest stan majątkowy osoby wnioskującej /oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są/, oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i związanych z kosztami koniecznego utrzymania wydatków. M. W. mimo powołania się na ponoszone wydatki oraz "skromne świadczenia rentowe", wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi nie wykazała spełnienia żadnej z powyższych przesłanek, tj. na czym miałby polegać sygnalizowany we wniosku PPF - związany z poniesieniem kosztów postępowania - ewentualny uszczerbek dla koniecznego utrzymania jej i męża, a więc z jakimi negatywnymi skutkami by się to dla nich wiązało i jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie mogliby przez to zaspokoić. Mimo braku zastrzeżeń co do rodzaju wyszczególnionych przez nią wydatków, z których praktycznie wszystkie kwalifikują się do uznania za związane z zaspokajaniem takich potrzeb, wątpliwości budzi ich wysokość, gdyż suma wszystkich wymienionych kwotowo (z rozliczeniem do tego okresu koszów zakupu opału) daje ich zdecydowaną nadwyżką nad dochodami (3568 zł. względem kwoty 2812 zł.) i to w sytuacji, gdy kwota wydatków nie uwzględnia kosztów pobytu na turnusie rehabilitacyjnym. Ponieważ już w treści wniosku PPF znalazło się stwierdzenie skarżącej, że ponoszone koszty utrzymania i leczenia przekraczają świadczenia rentowe jej i męża, celem jego wyjaśnienia, w piśmie o złożenie dodatkowego oświadczenia wezwano ją do kwotowego oznaczenia ponoszonych wydatków oraz wskazania, czy pobierane świadczenia stanowią jedyne ich źródła dochodów. Analiza wykazu tych wydatków, wobec potwierdzenia tej ostatniej okoliczności, tj. braku innych źródeł dochodu i niewyjaśnieniu sposobu pokrywania różnicy między dochodami a wydatkami, w sposób jednoznaczny wskazuje zatem na zawyżenie tych drugich, a tym samym przemawia przeciwko uznaniu wiarygodności udzielonych informacji. Logiczne i niebudzące wątpliwości jest bowiem, że taka sytuacja w rzeczywistości nie może mieć miejsca, gdyż co najwyżej wydatki mogą bilansować się z dochodami, ale nigdy ich przekraczać. W kontekście powyższego brak jest podstaw do wyłączenia względem wnioskodawczyni wynikającego z art. 199 powołanej ustawy obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Wynikający z tego wyjątkowy charakter prawa pomocy połączony z finansowaniem tej instytucji ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności na podstawie których jest ono przyznawane nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a tym bardziej nie mogą być one interpretowane na korzyść osoby wnioskującej. Znamienne przy tym jest, że z tych samych powodów, tj. nadwyżki wydatków nad dochodami oraz braku wskazania źródeł pokrycia niedoboru, odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie II SA/Rz 540/13 (prawomocne postanowienie z dnia 30 sierpnia 2013 r.). W tej sytuacji wydanie orzeczenia uwzględniającego złożony wniosek prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. I FZ 221/11). Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10), w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Abstrahując od powyższego, wyraźnego podkreślenia wymaga, że mimo wszystkich ponoszonych na bieżąco wydatków, skarżąca wraz z mężem była w stanie poczynić oszczędności na opłacenie kosztów turnusów rehabilitacyjnych w wysokości prawie 2,8 tys. zł. Kwota ta znacząco przekracza wysokość związanych ze sprawą kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W ewidentny sposób świadczy to o zdolności wygospodarowania przez wnioskodawczynię środków finansowych na pokrycie całości kosztów postępowania, które mają charakter jednorazowy (w postępowaniu sądowoadministracyjnym brak jest przy tym obowiązku występowania przez fachowego pełnomocnika, a sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.