II SA/Rz 1417/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu oraz o ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania - p o s t a n a w i a - I. przywrócić J. S. termin do wniesienia sprzeciwu. II. ustanowić dla skarżącego adwokata. II SA/Rz 1417/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W związku z zawartym w skardze wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, skarżący pismem z 24 października 2014 r. został wezwany do jego złożenia na formularzu PPF (obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z uwagi na odesłanie przez wnioskodawcę "pustego" druku formularza, referendarz sądowy pismem z 19 grudnia 2014 r. wezwał skarżącego - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania - do usunięcia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania jego braków formalnych, poprzez wypełnienie formularza PPF i jego podpisanie; jako alternatywną wskazano możliwość nadesłania prawidłowo wypełnionego, kolejnego wniosku, załączając do wezwania druk PPF. Ponieważ analogiczne sytuacje zaistniały w toczących się równolegle ze skarg J. S. sprawach II SA/Rz 1411/14, II SA/Rz 1412/14 i II SA/Rz 1418/14, dlatego jednym wezwaniem objęto wszystkie ww. sprawy. Jednocześnie, odnosząc się do żądań skarżącego, aby z uwagi na stan zdrowia, wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały uzupełnione przez pełnomocnika dopiero po jego wyznaczeniu, wskazano, że objęte wezwaniem czynności stanowią niezbędny warunek do skutecznego ubiegania się m.in. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata oraz że w tym zakresie nie jest możliwe wcześniejsze ustanowienie przez Sąd pełnomocnika z urzędu i późniejsze wypełnienie przez niego ww. wniosków. Wyjaśniono również, że wbrew zawartemu w skardze twierdzeniu, brak jest odrębnych regulacji normujących w sposób szczególny przyznawanie z urzędu pomocy prawnej osobom niepełnosprawnym. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 27 grudnia 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący pismem z 29 grudnia 2014 r., ponownie wniósł o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez "obrońcę z urzędu", wskazując, że jest osobą niezaradną oraz pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym. Jednocześnie przedłożył po raz kolejny niewypełniony formularz PPF. W związku z powyższym referendarz sądowy zarządzeniem z 14 stycznia 2015 r. pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Odpis ww. zarządzenia wraz z pouczeniem, że przysługuje na nie sprzeciw do WSA w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia, oraz pouczeniem o sposobie jego wniesienia, został doręczony J. S. 21 stycznia 2015 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru zarządzenia k. 32 akt sądowych). W dniu 30 stycznia 2015 r. skarżący nadał w Urzędzie Pocztowym [...] - sprzeciw na powyższe zarządzenie. Sprzeciw został zatem wniesiony z uchybieniem terminu 7 dniowego, gdyż ostatnim dniem do jego wniesienia był 28 stycznia 2015 r. W związku ze złożonym sprzeciwem, WSA pismem z 12 lutego 2015 r. poinformował skarżącego, że został on złożony po terminie. Jednocześnie Sąd pouczył stronę, że może on złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia, w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia. J. S. zwrócił się do WSA z pismem z 17 lutego 2015 r. w którym podniósł, że jest osobą chorą psychicznie i w związku z tym jest w stałym leczeniu. Nadmienił, że nie jest w stanie sporządzić wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF - bez pomocy obrońcy z urzędu, gdyż jego stan zdrowia psychicznego mu na to nie pozwala. Jako dowód załączył kserokopię zaświadczeń lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonanie w postępowaniu sądowym czynności po upływie przewidzianego w tym zakresie terminu powoduje bezskuteczność tej czynności, o czym stanowi art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.). Jeśli jednak przyczyna, dla której strona dokonała określonej czynności procesowej z opóźnieniem była niezawiniona, to w myśl art. 86 § 1 P.p.s.a. sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem powyższego jest złożenie pisma ze stosownym wnioskiem w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w tym uchybieniu oraz równoczesne dokonanie czynności, której nie dokonano w terminie (art. 87 § 1, § 2, § 4 P.p.s.a.). W ocenie Sądu, wszystkie wymienione wyżej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu zostały spełnione. Skarżący w dniu 16 lutego 2015 r. odebrał pismo WSA z 12 lutego 2015 r. - którym poinformowano go o złożeniu sprzeciwu po terminie i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu. Skarżący złożył do Sądu pismo z 17 lutego 2015 r., które w ocenie WSA stanowi wniosek o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu. W związku z powyższym zachował on wymagany termin 7-dniowy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Jednocześnie skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu. W ocenie Sądu opisany przez skarżącego stan jego zdrowia mógł być przeszkodą do zachowania przez niego terminu do wniesienia sprzeciwu. Jednocześnie wraz z wnioskiem skarżący wniósł o przyznanie obrońcy z urzędu. Powyższe uprawdopodabnia w wystarczającym stopniu faktyczną i niezawinioną niemożność złożenia do WSA sprzeciwu w przewidzianym ustawą terminie. Należy w tym miejscu podnieść, że powołany wyżej art. 87 § 2 P.p.s.a. jako jedną z przesłanek uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu podaje uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Oznacza to zatem brak konieczności dowodzenia powyższego przez stronę, a jedynie powinność przedstawienia takich okoliczności, które czynią prawdopodobnym brak jej winy, z czego składający skargę w niniejszej sprawie się wywiązał. Z podanych względów przywrócono J. S. termin do złożenia sprzeciwu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że J. S. już w skardze skierowanej w niniejszej sprawie do WSA wniósł o ustanowenie dla niego obrońcy z urzędu, z uwagi na chorobę psychiczną. Następnie pismami z 6 listopada 2014 r., 29 grudnia 2014 r., 30 stycznia 2015 r. oraz 17 lutego 2015 r. ponawiał wniosek o ustanowienie adwokata z uwagi na swój stan zdrowia. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że skarżący wielokrotnie załączał do pism kierowanych do Sądu kserokopie zaświadczeń lekarskiego, z których jednoznacznie wynika, że na skutek wypadku choruje on na traumę pourazową i w związku z tym leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd uznał, że J. S. spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w postaci przyznania adwokata. Warte uwagi jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 5 kwietnia 2013 r., sygn. III CSK 222/2012, w którym, powołał się na preambułę ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. 2011 r. Nr 231 poz. 1375 ze zm.), wskazując, że jej celem jest zagwarantowanie osobom z zaburzeniami psychicznymi ochrony ich praw, poszanowania sfery wolności i godności osobistej. Konsekwentnie, zawarta w niej dyrektywa powinna być uwzględniana przy wykładni przepisów wskazanego aktu prawnego. Jednym z nich jest art. 48, przewidujący możliwość ustanowienia dla osoby, której bezpośrednio dotyczy postępowanie, adwokata z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli ta osoba ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny. Judykatura jednolicie przyjmuje, interpretując wskazaną normę, że pojęcie "może" nie oznacza dowolności i powinno być rozumiane jako obowiązek sądu w sytuacji, gdy uczestnik postępowania ze wskazanych przyczyn nie jest zdolny do ochrony swoich praw w postępowaniu sądowym (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 r. III CSK 13/2012 niepubl., z dnia 5 kwietnia 2012 r. II CSK 575/2011 niepubl., z dnia 16 lutego 2012 r. IV CZ 2/2012 niepubl., z dnia 28 listopada 2002 r. II CKN 399/2011 niepubl.). Ponadto Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na powinność stosowania gwarancji procesowych wynikających z przepisów kodeksu postępowania cywilnego, przewidujących powinność udzielania odpowiednich pouczeń co do czynności procesowych oraz zwracania, stosownie do okoliczności, uwagi stronie na celowość ustanowienia lub wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz możliwość dopuszczenia dowodów z urzędu (por. m.in. cyt. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 r. III CSK 13/2012). W indywidualnych stanach faktycznych Sąd Najwyższy wskazał wręcz na konieczność ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a w braku tej czynności sądowej przyjął nieważność postępowania na skutek pozbawienia możności obrony praw (por. postanowienie z dnia 15 czerwca 2011 r. V CSK 390/2010 niepubl.). Wprawdzie w realiach przedmiotowej sprawy skarżący nie złożył wniosku o ustanowenie adwokata na urzędowym formularzu PPF, to jednak Sąd biorąc pod uwagę stan jego zdrowia uznał, że należy mu przyznać pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie Sąd informuje, że w przedmiotowej sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej, na podstawie art. 239 pkt 1a P.p.s.a. skarżącemu przysługuje w toku całego postępowania sądowego ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ustanowiono dla skarżącego adwokata.