II SA/Rz 1433/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...]. Podaniem z dnia 6 sierpnia 2015 r. JS zwrócił się do Burmistrza Miasta [.] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną MS. Decyzją z dnia [.] sierpnia 2015 r. nr [.], Burmistrz Miasta [.] odmówił wnioskodawcy przyznania żądanego świadczenia, bowiem strona nie spełniała przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) dalej: "Uśr", gdyż ubiega się o świadczenie z tytułu opieki nad własną żoną, względem której nie ciąży na nim ustawowy obowiązek alimentacyjny wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pomimo tego, że żona jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wnioskodawca jest jedyną osobą mogącą sprawować nad nią opiekę i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe. W odwołaniu JS zwrócił uwagę, że jest jedyną osobą mogącą opiekować się żoną, a we wcześniejszym okresie pobierał już dwukrotnie takie świadczenie, które pobierał ostatnio do 15 marca 2015 r. Decyzją z dnia [.] września 2015 r. nr SKO [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji. W ocenie Kolegium, w przeciwieństwie do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a Uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane małżonkowi sprawującemu opiekę nad swoim małżonkiem. Wprost wynika to z dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie JS wskazał, że wbrew stanowisku organów ciąży na nim względem żony obowiązek alimentacyjny, a to z mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie powinien być zatem wyłączony z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zwłaszcza, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad żoną. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014 r. poz.1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) zwana dalej w skrócie "p.p.s.a.", z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, w tak określonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] wydało decyzję z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest sporny. Zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że pełnoletnia córka skarżących przebywa w Australii od około dwóch lat, posiada ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wskazuje jednoznacznie, że opiekę nad żoną MS z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności wykonuje mąż JS, skarżący w niniejszej sprawie ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną było w ocenie organu odwoławczego zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. Przepis ten przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z brzmienia tego przepisu Kolegium wywiodło, że małżonek osoby wymagającej opieki nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad własnym współmałżonkiem, bowiem współmałżonek pozostaje w związku małżeńskim. Mógłby co najwyżej ubiegać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o jakim mowa w art. 16a tej ustawy. Skład orzekający nie podziela argumentacji Kolegium zawartej w zaskarżonej decyzji. Sąd w pełni natomiast akceptuje pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub 1a), a niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (wyrok NSA z 20.09.2013 r., sygn. akt I OSK 2796/12, LEX nr 1375585). Z art. 17 ust. 1 pkt 4 Uśr wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niespokrewnionym, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 583 z późn. zm.) dalej zwana w skrócie "k.r.o.", wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie obowiązani są do wspólnego pożycia wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje również obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się także obowiązek opieki nad chorym i niepełnosprawnym małżonkiem. Z tych względów pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć wszystkich obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, w tym także współmałżonków. Konsekwencją tego jest przyjęcie stanowiska, że do kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 Uśr. należy także małżonek, który nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., I OSK 1196/12; 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12; 20 września 2013 r., I OSK 2796/12; 15 lipca 2014 r., I OSK 644/13; 19 listopada 2014 r., I OSK 1895/13 czy z 28 listopada 2014 r., I OSK 1158/13). Pogląd taki został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1508/13 (LEX nr 1624280), który w pełni Sąd orzekający w niniejszej sprawie akceptuje. Zaprezentowana wykładnia systemowa i celowościowa wskazuje, że art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. nie są względem siebie konkurencyjne i nie wykluczają się wzajemnie. Wręcz przeciwnie stanowią całościową regulację, aby pomoc z tytułu pełnienia opieki nad osobami niepełnosprawnymi do nich docierała. Wykładnia taka pozostaje w zgodzie z art. 2, art. 18 i art. 67 Konstytucji. Stanowisko organów obydwu instancji przyjmujące, że małżonek osoby wymagającej opieki nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką and współmałżonkiem, bo z definicji współmałżonek pozostaje w związku małżeńskim, Sąd uznał za naruszenie przepisów prawa materialnego i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obydwu instancji. Niemające znaczenia dla sprawy są wskazania Kolegium o możliwości ubiegania się przez skarżącego o specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro skarżący złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż spełnia wymagania określone także w art. 17 Uśr. W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku w ponownie prowadzonym postępowaniu ograny będą związane oceną prawną zawartą w wyroku, co skutkować będzie koniecznością przyjęcia, że skarżący spełnia przesłanki podmiotowe do zaliczenia go do osób, o których mowa w art. 17 ust. ustawy.