II SA/Rz 1443/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania omyłki w decyzji I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej M. W. kwotę 357 zł /słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi M. W. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej SKO lub Kolegium) z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], wydane w sprawie odmowy sprostowania omyłki w decyzji. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: wnioskiem z 8 lipca 2013 r. M. W., reprezentowana przez adwokata zwróciła się do Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa Oddział Terenowy [...] o sprostowanie oczywistej omyłki w ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy z [...] grudnia 1989 r. nr [...], polegającej na stwierdzeniu, iż "(...) właścicielka przekazuje ½ domu mieszkalnego wraz z działką budowlaną nr 74/3 o pow. 0,04 ha (...)" poprzez zastąpienie go stwierdzeniem, iż "(...) właścicielka przekazuje ½ domu mieszkalnego wraz z działką budowlaną nr 74/4 o pow. 0,61 ha (...)". Postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], Dyrektor Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy [...] odmówił sprostowania omyłki w decyzji Naczelnika Gminy z [...] grudnia 1989 r. nr [...], w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność W. W. w zamian za emeryturę rolniczą. W uzasadnieniu podano, że W. W. wystąpiła do Urzędu Gminy [...] o przekazanie gospodarstwa rolnego składającego się z połowy domu mieszkalnego oraz działek położonych w obrębie [...] na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę rolniczą. Naczelnik Gminy decyzją z [...] maja 1989 r. orzekł o nieodpłatnym przejęciu gospodarstwa rolnego o łącznej pow. 1,99 ha oraz ½ domu mieszkalnego wraz z działką budowlaną nr 74/3 o pow. 0,04 ha, nie przydzielając działki do dożywotniego użytkowania. Następnie decyzją z [...] grudnia 1989 r. Naczelnik Gminy po wznowieniu postępowania uchylił ww. decyzję i jednocześnie orzekł o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów nr 76, 99, 157, 245, 74/3, 74/4, 74/6 o łącznej pow. 1,99 ha wraz z ½ domu mieszkalnego oraz z działką budowlaną nr 74/3 o pow. 0,04 ha, nie przydzielając działki do dożywotniego użytkowania. Niniejsza decyzja stała się ostateczna 14 stycznia 1990 r. W dniu [...] sierpnia 1994 r. decyzją Wojewody przekazano do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomości oznaczone nr 5, 74/4, 74/6, 76, 78, 94, 98, 99, 112, 120, 148, 157, 201, 245, 281 o łącznej pow. 5,70 ha. Organ zwrócił uwagę, że zarówno w decyzji Wojewody jak i protokole zdawczo-odbiorczym, brak jest wzmianki o posadowieniu budynku na działce nr 74/4, lub innych obciążeniach dotyczących tej działki. W wyniku analizy zgromadzonej dokumentacji ustalono, że nie można z całkowitą pewnością i w sposób bezsprzeczny wskazać, że decyzja Naczelnika Gminy z [...] grudnia 1989 r. zawierała oczywistą omyłkę. W świetle powyższych ustaleń organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do sprostowania ww. decyzji. W zażaleniu na to postanowienie M. W., reprezentowana przez adwokata wniosła o jego uchylenie i sprostowanie oczywistej omyłki w ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy z [...] grudnia 1989 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. SKO postanowieniem z [...] sierpnia 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że niewłaściwe wskazanie w decyzji numerów działek nie ma charakteru oczywistej omyłki, której sprostowania można dokonać poprzez usunięcie w osnowie decyzji jednego numeru działki i wstawienia w to miejsce numeru odmiennego w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Sprostowanie służy bowiem wyłącznie do usuwania nieistotnych wadliwości decyzji. Nie mogą zatem podlegać sprostowaniu w opisanym wyżej trybie błędy i omyłki istotne. Oznaczenie zaś numeru działki stanowi istotny element rozstrzygnięcia, gdyż konkretyzuje przedmiot zmiany własności. Kolegium odnosząc się do zarzutów żalącej się uznało, że są one nieuzasadnione gdyż zmierzają do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją Naczelnika Gminy. Zakres żądanej zmiany zdecydowanie przekracza pojęcie oczywistej omyłki co uniemożliwia korektę ww. decyzji. M. W., reprezentowana przez adwokata skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na postanowienie SKO z [...] sierpnia 2014 r. wnosząc o uchylenie postanowień obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art. 138 § 2 w zw. z art. 113 § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie polegające na nieuchyleniu zaskarżonego postanowienia organu I instancji w całości i nie sprostowaniu oczywistej omyłki w ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy z [...] rudnia 1989 r., 2) art. 8 w zw. z art. 138 § 2 w zw. z art. 136 k.p.a. przez ich niezastosowanie oraz dowolne i niezasadne uchylenie się od obowiązku uzupełnienia postępowania dowodowego na podstawie art. 136 k.p.a. w sytuacji, kiedy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a to w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie ani na żądanie strony, ani z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego, co godzi w zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej oraz do SKO, 3) art. 78 przez pominięcie przez Kolegium zawnioskowanych dowodów w sprawie, których przedmiotem jest okoliczność mająca znacznie dla sprawy, w tym przede wszystkim z map zgromadzonych w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, które to dokumenty świadczą o rzeczywistym posadowieniu budynku położonego w C. [...], na działce ewid. nr 74/4 o pow. 0,61 ha, obr. [...] (nr [...]), jednostka ewid. [...] – obszar wiejski, dla której to nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr [...] przez Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, 4) art. 75 § 1 k.p.a. przez nie dopuszczenie dowodów z dokumentów nie pozostających w sprzeczności z prawem i mających znacznie dla rozstrzygnięcia, co jest niezgodne z powołaną normą i nie jest uzależnione od jego swobodnego uznania, 5) art. 8 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia odmawiającego wnioskowi pomimo braku przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, co doprowadziło do naruszenia zaufania strony do organów władzy państwowej, 6) art. 7 w zw. z art. 77 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. przez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, wydanie decyzji arbitralnej i niezgodnej z prawem, bez zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz bez wyjaśnienia, z jakich powodów nie dopuszczono dowodów zgłoszonych w sprawie. W uzasadnieniu rozszerzono powyższe zarzutu. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, z przyczyn które Sąd obowiązany był dostrzec i uwzględnić z urzędu. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, która obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodać również należy, iż w myśl art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność rozstrzygnięcia w całości lub części, na podstawie art. 145 P.p.s.a. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli WSA jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy o odmowie sprostowania omyłki w decyzji Naczelnika Gminy, w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za emeryturę rolniczą. Na gruncie art. 113 § 1 k.p.a. organem właściwym do sprostowania z urzędu lub do rozpatrzenia wniosku o sprostowanie (jeżeli postępowanie prowadzone jest na wniosek strony) jest organ, który wydał decyzję, podlegającą sprostowaniu. Postanowieniem tego organu sprostować można błędy pisarskie i rachunkowe, a także inne oczywiste omyłki w wydanej decyzji. W sytuacji zmiany właściwości organów do podejmowania decyzji, do których należy decyzja o sprostowanie której wnioskowano, organem właściwym do sprostowania jest organ aktualnie właściwy do rozstrzygania w przedmiocie tej decyzji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2010 r., sygn. II OW 38/10). W niniejszej sprawie M. W. wniosła o sprostowanie decyzji z [...] grudnia 1989 r. wydanej przez Naczelnika Gminy, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 ze zm.). Zgodnie z art. 59 ust. 3 tej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te jednak przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej. Stosownie do postanowień art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości administracji rządowej. Następnie art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został uchylony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1126). Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1990 r. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Według treści art. 58 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280) – przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych w myśl art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2002 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592). Ustawodawca dokonując w 1998 r. reformy administracji w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) nie wskazał organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2013 r., sygn. I OSK 2233/11). Jak zostało to powyżej opisane sprawy związane z przejęciem gospodarstw rolnych przez Państwo od 1992 r. przeszły do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa - obecnie: Agencji Nieruchomości Rolnych, która jest państwową osobą prawną. Taki status Agencji wynika wprost z treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r. poz. 1187 ze zm.). To jednak _@POCZ@_w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 grudnia 2011 r. w sprawie nadania statutu Agencji Nieruchomości Rolnych (Dz. U. z 2011 Nr 262, poz. 1567), określono, że w skład Agencji wchodzą m.in. oddziały terenowe Agencji. Przy czym oddział terenowy z siedzibą [...] obejmuje swoim zasięgiem terytorialnym województwa: [...]. Natomiast oddziałami terenowymi kierują dyrektorzy, którzy reprezentują Agencję w zakresie terytorialnej i rzeczowej właściwości oddziałów, stosownie do postanowień statutu i pełnomocnictw udzielonych przez Prezesa (§ 10 ust. 1 pkt 6, oraz § 13 ust. 1 rozporządzenia). W konsekwencji Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnej zgodnie z właściwością rozpoznał wniosek M. W. o sprostowanie ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy z [...] grudnia 1989 r. i wydał postanowienie z [...] kwietnia 2014 r. o odmowie sprostowania omyłki. W celu wskazania w aktualnym porządku prawnym organu wyższego stopnia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 k.p.a. organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są: _@POCZ@__@KON@_1) w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej; _@POCZ@__@KON@_2) w stosunku do wojewodów - właściwi w sprawie ministrowie; _@POCZ@__@KON@_3) w stosunku do organów administracji publicznej innych niż określone w pkt 1 i 2 - odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Nadzór nad Agencją Nieruchomości Rolnych sprawuje minister właściwy do spraw rozwoju wsi, co wynika wprost z art. 3 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Skoro organem właściwym do rozstrzygania spraw związanych z przejęciem gospodarstw rolnych przez Państwo jest obecnie - Agencja Nieruchomości Rolnych, to organem wyższego stopnia wobec Agencji jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi, czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Powyższe okoliczności umknęły jednak uwadze Kolegium, które uznało się w przedmiotowej sprawie za organ właściwy do rozpoznania zażalenia wniesionego przez M. W. na postanowienie wydane przez Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy, naruszając w ten sposób art. 156 § 1 pkt 1 w związku z art. 17 pkt 3 k.p.a. Kolegium rozpoznało bowiem sprawę, która należy do właściwości rzeczowej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Takie działanie SKO doprowadziło do tego, że zaskarżona decyzja, obarczona jest kwalifikowaną wadą prawną. Wydanie przez organ administracji publicznej postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości jego działania - stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności tego postanowienia określną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Ponieważ w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 156 k.p.a., Sąd kierując się treścią art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zobligowany jest do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Wystąpienie tak istotnej wady zwalnia Sąd od obowiązku odnoszenia się do merytorycznych zarzutów skargi M. W. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 P.p.s.a.