II SA/Rz 1447/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 9 października 2024 .r nr SKO.4115.386.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr GOPS.524.Cz.9.2023. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: Kolegium, SKO lub organ odwoławczy) z 9 października 2024 r. nr SKO.4115.386.2024, wydana w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z 21 grudnia 2023 r. M. Z. (dalej: Skarżący) wystąpił do Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt lub organ I instancji) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką L. Z., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W treści wniosku oświadczył, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 21 grudnia 2023 r. Decyzją z 29 stycznia 2024 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz.1427 – dalej: u.ś.w.) oraz art. 2 pkt. 2, art.3 pkt 11, art.17 ust. 1-4, art.20 ust 1, 2 i 3, art. 24 ust. 2a, ust. 4, art. 25 ust. 1, art.29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej: u.ś.r.), odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji, w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że L. Z. mieszka z mężem F. Z. i synem – Skarżącym. Jest bardzo zgarbiona i porusza się przy pomocy laski. Wymaga opieki i pomocy przy podstawowych codziennych czynnościach. Skarżący sprawuje opiekę nad matką i wykonuje wszystkie czynności. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w [...] z 19 grudnia 2023 r., nr [...] , matka Skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący podlega ubezpieczeniu w KRUS z tytułu posiadania gospodarstwa o powierzchni 20,5787 ha fiz. co stanowi 29,4635 ha przeliczeniowego. Skarżący nie zwracał się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w 2023 r., natomiast w 12 lutego 2024 r., złożył wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej i decyzją nr [...] została mu przyznana płatność, realizowana w dniach 22-30 kwietnia 2024 r. W piśmie z 21 marca 2024 r. Skarżący podniósł, że obecnie gospodarstwo rolne prowadzi jego syn – K. Z.. Wobec powyższego, opisaną wyżej decyzją z 29 kwietnia 2024 r., Wójt odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w jego ocenie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później aniżeli do ukończenia przez nią 18 (względnie 25) roku życia. W odwołaniu Skarżący podniósł, że stan zdrowia obojga rodziców jest ciężki, są osobami leżącymi wymagającymi całodobowej opieki tj. mycia, ubierania, karmienia, podawania leków oraz zajmowania się wszystkimi czynnościami dnia codziennego, co uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Po rozpoznaniu odwołania, opisaną na wstępie decyzją z 9 października 2024r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, stwierdził że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego koniecznym jest, aby osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmowała z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą bliską, o określonym stopniu niepełnosprawności. W przypadku rolników, zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. oznacza to zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim. Organ odwoławczy zauważył, że choć Skarżący złożył oświadczenie, że gospodarstwo rolne prowadzi jego syn, dowody – w tym informacja z KRUS o podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu oraz wniosek o zwrot podatku akcyzowego za olej napędowy wykorzystywany w gospodarstwie – wskazują na dalsze faktyczne zarządzanie gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego obejmuje bowiem zarówno wykonywanie osobistej pracy, jak i zarządzanie. Złożenie wniosku o zwrot podatku akcyzowego jest uzależnione od faktu prowadzenia działalności rolniczej, co podważa deklarację Skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie. W konsekwencji organ uznał, że Skarżący nie spełnił przesłanki rzeczywistego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co skutkuje odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący zarzucił: - naruszenie art. 17 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprzyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy były ku temu ustawowe przesłanki, - dokonanie przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, a w szczególności uznanie, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne, podczas gdy faktycznie gospodarstwa tego nie prowadzi. Nie ma nawet możliwości korzystania z działek, pól, sprzętów rolniczych z uwagi na wydane przez Sąd Rejonowy w [...] zakazy; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia czy wnioskodawca ma w ogóle możliwość prowadzenia gospodarstwa przy zakazach wydanych przez Sąd zbliżania do nieruchomości, wiat gospodarczych i sprzętów rolniczych. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Nadmienił również, że wniosek o zwrot akcyzy złożył nieświadomie, z uwagi na brak znajomości przepisów prawa i gdyby to miało wpływ na zmianę decyzji byłby w stanie zwrócić całość pobranego podatku akcyzowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 P.p.s.a. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona tylko w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). W tak zakreślonych granicach kontroli sądowej skargę wniesioną w przedmiotowej sprawie należało uwzględnić, gdyż wnioski powzięte przez organy administracyjne, co do braku spełnienia przez Skarżącego przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia są przedwczesne, w obliczu dokonanych w postępowaniu ustaleń stanu faktycznego sprawy. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy słusznie zastosował przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. zgodnie z którym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z uwagę na datę złożenia wniosku, w przedmiotowej sprawie nadal mają zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że Skarżący jako syn jest osobą uprawnioną do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w tym przypadku z tytułu rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego - w związku z opieką nad matką, a także fakt, że matka Skarżącego oraz mąż matki- ojciec Skarżącego legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, względnie zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 17 b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zatem w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów, wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22, CBOSA). W rezultacie należy stwierdzić, że organ powinien dokonać ustalenia, czy Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 oraz art. 77 § 1 K.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest zatem to, czy oświadczenie Skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego może być uznane za oświadczenie prawdziwe, odpowiadające rzeczywistości w obliczu pozostałych okoliczności stanu faktycznego sprawy w tym w szczególności wobec złożenia przez Skarżącego wniosku o zwrot podatku akcyzowego, zawartego w cenie oleju napędowego, wykorzystywanego do produkcji rolnej. SKO, odwołując się do przepisów ustawy z dnia 10 marca 2006r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej ( Dz. U. z 2023r. poz. 1948 – zwanej dalej ustawą) podkreśliło, że podmiotem uprawnionym do wystąpienia o zwrot podatku akcyzowego jest producent rolny, za którego uważa się między innymi osobę fizyczną, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Tak rozumiany producent rolny, stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy może złożyć w ściśle określonych terminach - w tym przypadku w okresie od 1 do ostatniego dnia lutego - wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Ponieważ zatem Skarżący złożył tego rodzaju wniosek w lutym 2024 r. tj. po dacie złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego na potrzeby przedmiotowej sprawy – to istnieją podstawy do uznania, że oświadczenie Skarżącego nie było zgodne z prawdą i po dacie jego złożenia Skarżący nadal prowadził gospodarstwo rolne. Tym samym, konieczna to przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie została w przedmiotowej sprawie spełniona. Metoda, którą organ odwoławczy wybrał dla zweryfikowania prawdziwości oświadczenia złożonego przez stronę, co do zasady dopuszczalna i prawidłowa, nie może zostać uznana za prawidłowo zastosowaną w przedmiotowej sprawie. Wniosek organu odwoławczego jest, w ocenie Sądu, przedwczesny w obliczu braku szczegółowych ustaleń faktycznych. W sprawie ustalono, że Skarżący złożył wniosek o zwrot podatku akcyzowego, wykorzystywanego do produkcji rolnej w lutym 2024 r. tj. zgodnie z ustawowymi terminami przewidzianymi na przedmiotowy zwrot. Nie ulega też wątpliwości, że Skarżący prowadził gospodarstwo rolne do 21 grudnia 2023r. toteż zwrot podatku za ten okres był mu należny, co nie koliduje ze złożonym oświadczeniem o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej w dacie późniejszej. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego - przewidziany jako przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia - w sposób oczywisty prowadzi do wniosku że gospodarstwo rolne było uprzednio prowadzone, a zatem nie odbiera stronie możliwości dokonania rozliczeń z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa w przeszłości. Skoro bowiem z woli ustawodawcy rozliczenie kosztów prowadzenia działalności rolniczej, w zakresie podatku akcyzowego zawartego w cenie paliwa, wykorzystywanego do produkcji rolnej, następuje za okresy wsteczne - po dacie poniesienia stosownych kosztów - to sama data wniesienia stosownego wniosku nie może wywoływać negatywnych skutków dla osób, które po zakończeniu działalności rolniczej, rozliczają się z fiskusem za okresy wsteczne. Sam status producenta rolnego na gruncie ustawy, wynikający z faktu posiadania gospodarstwa rolnego, nie jest tożsamy z przesłanką prowadzenia tego gospodarstwa, przyjętą za przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego sam fakt złożenia wniosku o zwrot akcyzy w konkretnej dacie, nie determinuje rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, bez konieczności poczynienia dalszych ustaleń faktycznych. Reasumując, w ocenie Sądu, sam fakt złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie paliwa, nie przesądza o braku prawdziwości oświadczenia Skarżącego o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej w dacie wynikającej z oświadczenia złożonego w przedmiotowej sprawie tj. od 21 grudnia 2023r. dopóki nie zostanie wykazane, że Skarżący ubiegał się o zwrot akcyzy za okresy w których - zgodnie z oświadczeniem własnym, złożonym na potrzeby przedmiotowej sprawy - nie prowadził już gospodarstwa rolnego. Dopiero takie ustalenie może powodować logiczną wątpliwość, co do prawdziwości oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego produkcji, z zastrzeżeniem jednak, że organy działające w sprawie dopełniły obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 K.p.a. i strona składała niespójne oświadczenia, będąc uprzedzoną o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie jej sprawy. W ocenie Sądu, w tym stanie faktycznym, skarga jest zasadna. Postępowanie organów obu instancji zostało bowiem przeprowadzone z naruszeniem przepisów o jego prowadzeniu tj. art. art. 77 § 1 i 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na skutek wadliwej weryfikacji oświadczenia Skarżącego, organy przedwcześnie odmówiły prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że wbrew treści złożonego oświadczenia, nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego, na dzień złożenia wniosku w przedmiotowej sprawie, podczas gdy poczynione ustalenia stanu faktycznego sprawy nie uzasadniają takiego wniosku. Mając powyższe na uwadze, w związku ze stwierdzonym naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd art. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw z. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając iż uchylenie decyzji organu I instancji, a co za tym idzie ponowienie postępowania przed tym organem, przyczyni się do szybszego rozstrzygnięcia sprawy, a także umożliwi stronie ewentualną kontrolę instancyjną wydanego orzeczenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu, zadaniem organu I instancji będzie zweryfikowanie spełnienia przez Skarżącego przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, z zastosowaniem wytycznych wskazanych w niniejszym uzasadnieniu tj. po ustaleniu za jakie okresy prowadzenia działalności rolniczej, Skarżący ubiegał się o zwrot akcyzy, a także wydanie decyzji w sprawie, przy uwzględnieniu, że niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. z uwagi na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. K 38/13 nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia. Przeszkody takiej nie stanowi również sam fakt podlegania ubezpieczeniom społecznym w KRUS z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, jeśli ze stanu faktycznego badanej sprawy nie wynika, że wnioskodawca – mimo złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego - w dalszym ciągu je prowadzi bądź to w formie osobiście wykonywanej pracy w gospodarstwie rolnym, bądź też w ramach czynności kierowniczych. Zauważyć również należy, że w treści skargi pojawiły się odniesienia do okoliczności, które nie były przedmiotem badania organów w przedmiotowej sprawie, a które mogłyby mieć ewentualny wpływ na ustalenia faktyczne w sprawie. Nie jest jednak jasne czy okoliczności te stanowią element stanu faktycznego tej sprawy, czy też odwołanie do nich nastąpiło na skutek omyłki pisarskiej. Wobec tego, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji umożliwi Skarżącemu wypowiedzenie się, co do zasugerowanych w treści skargi, nałożonych na niego zakazów zbliżania się do nieruchomości, wiatr gospodarczych i sprzętów rolniczych, nałożonych przez Sąd Rejonowy w [...] i dokona oceny czy i w jaki sposób ustalenia te wpływają na przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.