II SA/Rz 145/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Robert Sawuła NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Kozik po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 28 lipca 2009 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...]z dnia [...].10.2008 r. nr [...] Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w zw. z art. 5 ust. 1, art. 6, art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, po rozpatrzeniu odwołania A.W. od decyzji Kierownika Świadczeń Rodzinnych działającego z upoważnienia Burmistrza S.M. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na okres od 1 września 2008r. do 31 sierpnia 2009r. na dzieci E. i K.W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że decyzją z dnia [...]r. organ I instancji odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na okres od 1 września 2008r. do 31 sierpnia 2009r. na dzieci E. i K.W., ponieważ dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wnioskodawcy przekracza kwotę uprawniającą do przyznania prawa do zasiłku rodzinnego. W odwołaniu A.W. poniósł, że organ I instancji przy ustalaniu dochodu rodziny wziął pod uwagę dochód z gospodarstwa rolnego. Nie uwzględnił jednak, że gospodarstwo to jest od paru lat wydzierżawione, na co przedłożył umowę notarialną dzierżawy. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym Kolegium powołało art. 4 ustawy, zgodnie z którym zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców lub opiekunowi prawnemu dziecka, a także opiekunowi faktycznemu dziecka i osobie uczącej się. Przyznanie zasiłku rodzinnego, w myśl art. 5 ust. 1 cyt. ustawy, zależy od tego czy dochód rodzinny nie przekracza na osobę kwoty 504,00 zł. Natomiast dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 3 ustawy). Za utratę dochodu, stosownie do art. 3 pkt 23 ustawy, należy przyjąć utratę spowodowaną uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, utratę prawa do zasiłku dla bezrobotnych, utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z wyjątkiem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratę renty lub emerytury, nie otrzymywanie świadczeń alimentacyjnych, wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej oraz wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w ustawie. Zgodnie z art. 5 ust. 8a ustawy, po 1 września 2005r. ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem m.in. części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest to umowa dzierżawy, zwarta w formie pisemnej na okres co najmniej 10 lat i zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej małżonkiem wydzierżawiającego, jego zstępnym lub pasierbem, osoba pozostającą z wydzierżawiającym we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkiem osoby pozostającym z wydzierżawiającym we wspólnym gospodarstwie domowym. Z przepisu tego wynika, że przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego nie wlicza się do dochodu rodziny, dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego tylko wówczas gdy grunt rolny jest oddany w dzierżawę, a umowa dzierżawy została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), co wiąże się z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu przepisów art. 28 ust. 4 w zw. z art. 19 w.w. ustawy. Z akt sprawy wynika, że zawarta umowa nie jest umową dzierżawy lecz użyczenia. W myśl art. 693 kodeksu cywilnego, przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Na podstawie umowy użyczenia, zgodnie z art. 710 kodeksu cywilnego, użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu przez czas oznaczony lub nieoznaczony na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. W znajdującej się w aktach sprawy umowie nie ma podanej wysokości zapłaty za dzierżawę i dlatego umowa ta jest umową użyczenia. W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił dochód utracony podlegający odliczeniu od dochodów rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 23 ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 cyt. ustawy w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Kolegium ustaliło, że rodzina wnioskodawcy składa się z 4 osób a przeciętny miesięczny dochód rodziny za rok 2007r., a więc za rok poprzedzający okres zasiłkowy, wyliczony zgodnie z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy oraz § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu poste powabnia w sprawach o świadczenia rodzinne, wynosił 2 124,47 zł. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł więc 531,12 zł i przekroczył kwotę 504 zł stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku rodzinnego, wskazaną w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uwagi na powyższe brak było postaw do zastosowania powołanego wyżej art. 5 ust. 3 ustawy, ponieważ dochód przekroczył o kwotę większą niż najniższy zasiłek wynoszący 48 zł. Jeżeli nie przysługuje zasiłek rodzinny na dziecko to nie przysługują na nie również dodatki do zasiłku rodzinnego. Skargę na tą decyzję wniósł A.W. podnosząc, że ma zawartą umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, a nie umowę użyczenia. Tytułem czynszu za dzierżawę dzierżawca będzie świadczył na rzecz wydzierżawiającego wszelkie zobowiązania wobec państwa i gminy; będzie płacił podatek gruntowy w imieniu właściciela gruntu. Podniósł, że KRUS uznał tą umowę dzierżawy za zgodną z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co wiąże się z zaprzestaniem działalności rolniczej. Żona skarżącego została decyzją Prezesa KRUS wyłączona z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia wysokości dochodu rodziny uprawniającego do nabycia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Kryterium dochodowe uprawniające do nabycia tych świadczeń, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) wynosi 504 zł. Natomiast wysokość przekroczenia tego kryterium ustalona przez organy wynosi 27 zł, wynosi bowiem 531 zł. Obok bezspornych składników dochodu (takich, jak dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych), do jego wymiaru został włączony także dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 3 348 zł. W ocenie skarżącego, dochód ten nie może być uwzględniany, gdyż korzystał z odliczenia określonego w art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji ostatecznej (21 listopada 2008 r.), tj. w wersji sprzed wejścia w życie art. 1 pkt 2 lit. b ustawy dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456), ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wliczało się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. W sprawie organy wliczyły do dochodu rodziny dochód, jaki przynoszą grunty wydzierżawionego gospodarstwa rolnego ustalając, że umowa zawarta 25 marca 2003 r. pomiędzy D.W. i J.S. (wydzierżawiającymi) a S.S. (dzierżawcą), nie odpowiada wymogom art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie określono w niej czynszu. Bezpłatne korzystanie z gospodarstwa rolnego oznacza, że zawarto umowę użyczenia, która nie skutkuje zmniejszenia dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Przepis art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych miał charakter przepisu odsyłającego. Wyłączał z dochodów rodziny uwzględnianych przy ustalaniu kryterium dochodowego dochody, jakie przynoszą grunty posiadanego przez rodzinę gospodarstwa rolnego, jeżeli umowę dzierżawy zawarto stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) umowa dzierżawy skuteczna z punktu widzenia uprawnień emerytalno-rentowych rolników to umowa, którą zawarto co najmniej na 10 lat z osobami innymi niż określone w lit. a-d oraz zgłoszono ją do ewidencji gruntów i budynków. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, umowa z dnia 25 marca 2003 r. spełnia wszelkie wymagania stawiane umowie dzierżawy określone w art. 693 § 1 k.c. W myśl tego przepisu, przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach (art. 693 § 2 k.c.). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że umowa z dnia 25 marca 2003 r. nie przewidywała czynszu i wyłącznie z tego powodu była umową użyczenia. W § 3 zawartej umowy strony stwierdziły, że "tytułem czynszu za dzierżawę dzierżawca będzie świadczył na rzecz wydzierżawiającego wszelkie zobowiązania wobec państwa i gminy". Takie postanowienie umowne wyraźnie "zastrzega czynsz w pieniądzach" w rozumieniu art. 693 k.c. Czynsz, jako należność pieniężna, może być określony nie tylko poprzez wskazanie wysokości kwoty wyrażonej w pieniądzu, ale również – zgodnie z zasadą swobody umów – w dowolny sposób pozwalający stronom na obliczenie wysokości należności. Nie ma żadnych przeszkód by wysokość czynszu wyrazić jako równowartość rocznych ciężarów ponoszonych przez właściciela gruntu na rzecz państwa i gminy. Postanowienie takie w istocie sprowadza się do konieczności corocznego ustalenia wysokości należności podatkowych (i ewentualnie innych) związanych z własnością gospodarstwa. Intencją umawiających się stron, co podkreślono w skardze, było uiszczanie przez dzierżawcę czynszu w wysokości należnego organowi gminy podatku rolnego ("podatku gruntowego"), o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). To właśnie w celu wykazania wysokości czynszu skarżący dołączył do wniosku o świadczenia rodzinne decyzję Burmistrza S.M. z dnia [...] r. (k. nr 7) w sprawie wymiaru podatku rolnego. Zatem konkluzja jest taka, że w umowie z dnia 25 marca 2003r. strony skutecznie określiły czynsz i jego wysokość, a więc zawarły umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego. Przedmiotowa umowa została także zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, co wynika ze zgłoszenia z dnia 26 marca 2003 r., jakie wpłynęło do Starosty R.-S.; potwierdzenie wpływu zgłoszenia zawarto w piśmie Starostwa Powiatowego w R. z dnia 3 listopada 2008 r. oraz w zawiadomieniach o zmianie w rejestrze gruntów z dnia 31 marca 2003 r., gdzie uwidoczniono dzierżawcę. Z naprowadzony względów stwierdzić należy, że ustalając stan faktyczny sprawy organy dopuściły się naruszenia art. 7 i art. 80, a w konsekwencji również art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza S.M. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni poczynione wyżej uwagi i w oparciu o stan prawny sprzed wejścia w życie art. 1 pkt 2 lit. b ustawy dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456), rozstrzygnie o wnioskowanym świadczeniu.