II SA/Rz 147/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]. Sygn. II SA/Rz 147/13 Uzasadnienie Przedmiotem skargi L. K. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: PWIS) z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u L. K. choroby zawodowej w postaci: choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, z poz. 26 wykazu chorób zawodowych, określonym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 ze zm. – określanego dalej jako Rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych). W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej k.p.a.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy; W dniu 23 listopada 2010 r. wpłynęło do PPIS zgłoszenie podejrzenia u L. K. choroby zawodowej z pozycji 26 wykazu chorób zawodowych. PPIS decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] nie stwierdził u L. K. choroby zawodowej w postaci: choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: wirusowe zapalenie wątroby typu B, wymienione w poz. 26 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu wskazał, że L. K. przez około 37 lat pracowała w placówkach służby zdrowia w ekspozycji zawodowej na szkodliwe czynniki biologiczne, w tym WZW typ B. Wykonywała iniekcje, szczepienia ochronne, pobierała materiał do badań laboratoryjnych, zmieniała opatrunki. W szczególności organ powołał się na wydane przez Poradnię Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy orzeczenie z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W/w nie zgodziła się z treścią orzeczenia i wystąpiła z wnioskiem o ponowne przeprowadzenie badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Została ona skierowana do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, który wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...] września 2012 r., nr [....] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej określanej K.p.). W szczególności brak jest podstaw do stwierdzenia z wysokim prawdopodobieństwem, że przebyte w przeszłości zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B, wymienione w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych, spowodowane zostało czynnikiem szkodliwym dla zdrowia, występującym w środowisku pracy, ze względu na odległy okres między zakończeniem pracy w narażeniu na czynniki biologiczne, a czasem stwierdzenia cech zakażenia wirusem HBV (11 lat) oraz brak udokumentowanych objawów schorzenia w okresie aktywności zawodowej. W odwołaniu L. K. podniosła, że przebyte przez nią zakażenie wirusem HBV typu B miało i nadal ma negatywny wpływ na stan jej zdrowia. PWIS decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., opisaną na wstępie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie brak jest związku między wystąpieniem choroby zakaźnej, a narażeniem podczas pracy zawodowej. Mimo potwierdzenia klinicznego wirusowego zapalenia wątroby typu B oraz potwierdzenia ryzyka zakażenia wirusem HBV podczas całego okresu pracy zawodowej, brak jest udokumentowania schorzenia (jego początku i rozwoju) podczas pracy zawodowej, ponieważ na podstawie badań laboratoryjnych wykryto chorobę dopiero w 2010 r. Orzeczenia lekarskie stanowią szczególny rodzaj dowodu, należy je bowiem traktować jak opinie biegłych. Oznacza to, że są wiążące dla organu administracyjnego w zakresie specjalistycznego rozpoznania, zaś organ jest uprawniony do kontroli ich poprawności jedynie pod kątem prawno procesowym. Organ odwoławczy stwierdził, że w/w orzeczenia lekarskie są zgodne w rozpoznaniu, logiczne i wyczerpujące. W oparciu o ich treść oraz ocenę narażenia zawodowego stwierdził, że w sprawie niniejszej brak jest związku typu przyczyna-skutek między narażeniem na czynniki chorobotwórcze w środowisku pracy, a dolegliwościami odwołującej się. W skardze na tę decyzję L. K. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu podniosła, że organ odwoławczy błędnie ustalił, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowego między wystąpieniem choroby zakaźnej, a narażeniem na wystąpienie tej choroby podczas pracy zawodowej. Okres pomiędzy ustaniem zatrudnienia skarżącej, a wykryciem choroby na podstawie laboratoryjnych badań, (co miało nastąpić w 2010 r.) nie jest tak długi, aby nie można mówić o istnieniu związku przyczynowego między narażaniem na wystąpienie choroby zakaźnej podczas zatrudnienia w ostatnim miejscu pracy skarżącej tj. w przychodni Rejonowej nr [...] w K. lub poprzednich placówkach, w których skarżąca pracowała. W ocenie skarżącej brak udokumentowanych wcześniejszych objawów schorzenia w postaci przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby nie powinien stanowić przeszkody do stwierdzenia u niej choroby zawodowej określonej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych. Nie zgodziła się z treścią opinii medycznych wydanych w sprawie, a szczególności w tej części, w której odmawiają stwierdzenia u niej choroby zawodowej. Zarzuciła, że organy nie próbowały ustalić czasu i miejsca faktycznego zachorowania na wirusowe zapalenie wątroby typu B, skoro przyjęły, że nie było to podczas pracy zawodowej. Reasumując skarżąca podała, że z doświadczenia życiowego wynika, że pielęgniarka podczas swej pracy zawodowej w znacznie większym stopniu była narażona na zachorowanie na chorobę zakaźną niż przebywając na emeryturze. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Po analizie przedmiotowej sprawy Sąd uznał, że zachodzi konieczność rozpoznania sprawy na rozprawie, biorąc pod uwagę przepis art. 122 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy art. 2351 i 2352 K.p. oraz wykazu chorób zawodowych znajdującego się w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z art. 2351 K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Stosownie do art. 2352 K.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Poza sporem pozostaje, że u L. K. potwierdzone zostało klinicznie wirusowe zapalenie wątroby typu B oraz, że zgromadzony w aktach sprawy materiał potwierdza ryzyko zakażenia wirusem HBV podczas całego okresu pracy zawodowej. Ta ostatnia okoliczność wynika ze zgromadzonych kart narażenia zawodowego. Skarżąca pozostaje aktualnie na emeryturze, lecz od 9 listopada 1962 r. do 30 czerwca 1999 r. pracowała w różnych placówkach medycznych szczegółowo wymienionych w decyzjach organów obydwu instancji jako asystentka pielęgniarki, pielęgniarka dyplomowana, pielęgniarka środowiskowa czy starsza pielęgniarka w narażeniu na szkodliwe czynniki biologiczne, w tym właśnie wirus zapalenia wątroby typu B. Okoliczności te są wprost wskazywane w decyzjach organów I i II instancji. Nie ulega też wątpliwości, że stwierdzona u skarżącej choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 26 – choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa. Opierając się na orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia, które zostały wydane w sprawie organy stwierdzają, że ze względu na odległy okres między zakończeniem pracy w narażeniu zawodowym a czasem stwierdzenia cech zakażenia wirusem HBV (11 lat) oraz brak udokumentowanych objawów schorzenia w okresie aktywności zawodowej, brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby z poz. 26 wykazu. Zauważyć jednak należy, że cytowany wyżej przepis art. 2352 K.p. wiąże rozpoznanie choroby zawodowej z warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych także po zakończeniu pracy w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. A więc w/w "udokumentowane objawy chorobowe" mogą wystąpić także po zakończeniu pracy zawodowej w warunkach narażenia zawodowego – w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. U skarżącej te "udokumentowane objawy" wystąpiły dopiero w 2010 r. Jednakże umknęło uwadze organów, że w wykazie chorób zawodowych przy pozycji 26 w rubryce dotyczącej okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym podano "nie można określić". Oznacza to, iż nie został w Rozporządzeniu określony okres od zakończenia pracy w warunkach narażenia zawodowego, po upływie którego, jeśli nie wystąpią objawy zakażenia (udokumentowane) można wykluczyć, że zakażenie nastąpiło w czasie wykonywania pracy w warunkach narażenia. Zdaniem Sądu nie można zapisów z pozycji 26 wykazu interpretować w taki sposób, że jeśli objawy występują po zakończeniu wykonywania pracy w warunkach narażenia, to powyższe wyklucza możliwość stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego a chorobą stwierdzoną u byłego pracownika po ustaniu zatrudnienia. Wręcz przeciwnie – w tym konkretnym przypadku z przyczyn obiektywnych nie można było w wykazie sztywno ustalić tego okresu. Wszystko więc zależy od konkretnych okoliczności sprawy i zapewne rodzaju choroby oraz jej klinicznego przebiegu. W ocenie Sądu taka sytuacja stwarza konieczność szczególnie wnikliwego i precyzyjnego uzasadnienia wydawanych w sprawie orzeczeń lekarskich. Rację mają organy, że orzeczenia te mają charakter quasi opinii biegłego, bo dla ich wydania niezbędna jest wiedza specjalistyczna. Jednakże te orzeczenia podlegają ocenie takiej samej jak każdy inny dowód. Powinny być więc uzasadnione w sposób, który pozwoli (mimo braku wiedzy medycznej) na stwierdzenie, że nie zostały one wydane arbitralnie, lecz opierają się na konkretnych przesłankach. Jeśli nie jest możliwa taka ocena, to należy domagać się uzupełnienia tych orzeczeń. Podstawy do takich działań przewiduje § 8 ust. 2 Rozporządzenia R.M. w sprawie chorób zawodowych. W ocenie Sądu dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający do stwierdzenia, że stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Z zebranych w sprawie dowodów, w szczególności z orzeczeń lekarskich nie wynika choćby jak długo rozwija się z zasady stwierdzona u skarżącej choroba, czy jest możliwe aby przez tak długi okres czasu (około 11 lat) rozwijała się ona bezobjawowo, lub też ewentualne wcześniejsze objawy mogły być na tyle niedolegliwe, aby zakażona osoba mogła je lekceważyć, czy w ogóle jest możliwe aby dopiero po tak długim okresie czasu pojawiły się pierwsze objawy zakażenia itp. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności przez osoby posiadające wiedzę medyczną pozwoli na ocenę rzetelności wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich i stwierdzenie czy rzeczywiście w tym konkretnym przypadku brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie musi być szczegółowo wyjaśnione (zob. uzasadnienia wyroków WSA w Lublinie z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 769/11, Lex nr 1139271, WSA w Warszawie z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2857/11 – Lex nr 1139861 i inne). W świetle powyższego w ocenie Sądu naruszenie w/w przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że bardziej szczegółowe uzasadnienie orzeczeń lekarskich nie wykluczyłoby istnienia związku przyczynowego pomiędzy pracą w warunkach narażenia zawodowego a chorobą, której udokumentowane objawy ujawniły się u skarżącej w 2010 r. Dlatego należało uchylić decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ zwróci się do jednostek orzeczniczych o dodatkowe, bardziej szczegółowe uzasadnienie orzeczeń z wyjaśnieniem okoliczności, na które wyżej zwrócił uwagę Sąd, w szczególności jak długi jest okres rozwoju choroby, czy jest możliwe aby przez tak długi okres czasu choroba ta rozwijała się bezobjawowo lub też ewentualne wcześniejsze objawy (jakie) mogły być na tyle mało dolegliwe, aby zakażona mogła je zlekceważyć, ewentualnie czy w ogóle możliwe jest aby dopiero po tak długim okresie czasu pojawiły się pierwsze objawy zakażenia itp. Dla możliwości oceny prawdopodobieństwa, że skarżąca mogła się zarazić w czasie wykonywania pracy czy też po jej zakończeniu pomocne może się okazać przesłuchanie L. K., oczywiście w zależności od tego jaka będzie treść uzupełnionych orzeczeń. Przydatne może być także wskazanie jakie mogą być drogi zakażenia wirusem w życiu codziennym.