II SA/Rz 1489/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia zastępcy prawnego. L. T. w terminie do solidarnego uiszczenia wraz z A. G. (współskarżącą) wpisu w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Utrzymuje się z renty w wysokości 591 zł (potwierdza to odcinek przekazu pocztowego świadczenia za m-c październik 2015 r.) oraz pomocy MOPS. Jako ponoszone wydatki wykazała opłaty za energię elektryczną – 60 zł, gaz – 30 zł, śmieci – 15 zł, telefon – 30 zł, ubezpieczenie domu i osobiste – razem 32 zł, podatek – 43 zł, usługi asenizacyjne – 10 zł, zakup węgla i drzewa – 84 zł oraz lekarstw – 60 zł. Posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 68 m² wraz z działką o pow. 563 m². Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego, adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście powyższych przesłanek analiza informacji udzielonych przez skarżącą wskazuje na zasadność złożonego przez nią wniosku w części obejmującej koszty sądowe. Przyznanie tego zwolnienia wynika z relatywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, która ze stosunkowo niskich dochodów zmuszona jest opłacić wszystkie wydatki związane ze swoim utrzymaniem. Z wymienionych przez nią we wniosku praktycznie wszystkie dotyczą zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, przy czym bez wątpienia należy jeszcze uwzględnić w nich wydatki stanowiące najprawdopodobniej największą pozycję w domowym budżecie, tj. związane z zakupem żywności. W tych okolicznościach praktycznie nie jest możliwe poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych, w tym warunkującego merytoryczne rozpoznanie skargi wpisu i to niezależnie od tego, czy jego opłacenia musiałaby dokonać w całości (stanowiłoby to wtedy prawie 85 % jej miesięcznych dochodów, czy w części (z uwagi na fakt solidarnego zobowiązania do jego opłacenia z A. G.). Uznając za zasadne zwolnienie L. T. od kosztów sądowych związanych z jej udziałem w sprawie, nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie zastępcy prawnego, o ile w ogóle ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie było jej zamiarem. W tym kontekście należy zauważyć, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała potrzeby jego ustanowienia, a uzasadnienie wniosku odniosła wyłącznie do kosztów sądowych. W rubryce nr 4.2 wniosku PPF nie zakreśliła także, o ustanowienie którego z zastępców prawnych się ubiega (mimo że rubryka ta odnosi się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, w sprawie objętej skargą ewentualne żądanie mogłoby dotyczyć tylko radcy prawnego lub adwokata). W przypadku całkowitego prawa pomocy duże znaczenie należy również przypisać jego wyjątkowemu charakterowi i utrwalonemu w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie poglądowi, że powinno być ono stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, całkowicie pozbawionym ze względu na okoliczności życiowe środków do życia; mimo niewątpliwych trudności finansowych, wobec posiadania zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych dochodów z pobieranej renty, wnioskodawczyni do takich osób się nie zalicza. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. W tej sytuacji, mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącej zwolnienie od całości kosztów sądowych – nawet mimo stosunkowo trudnej sytuacji materialnej - nie może ona generować po stronie Skarbu Państwa dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby i których konieczności poniesienia faktycznie nie uzasadniła. W tym zakresie należy zwrócić uwagę, że odmowa przyznania skarżącej fachowego zastępcy prawnego - odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej prawa do sądu. Obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują normujące go przepisy (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie nie zachodzi). Niezależnie od tego, Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (na mocy art. 134 P.p.s.a. rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), a z mocy art. 6 tej ustawy, w razie uzasadnionej potrzeby, udziela stronom występującym bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.