II SA/Rz 15/18

Dnia 12 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 15 stycznia 2018 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów postępowania rozgraniczeniowego – postanawia – Utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 15 stycznia 2018 roku, sygn. II SA/Rz 15/18. W skardze na opisane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. M. (dalej w skrócie: "skarżąca"), zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Swój wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną. Wyjaśniła, że ma 80 lat, mieszka sama w starym, nadającym się do remontu domu o pow. 90 m2. Jej dochód stanowi renta rodzinna w wysokości 1.215 zł. Jako majątek skarżąca wskazała oprócz wymienionego wyżej domu również nieruchomość o pow. 1,58 ha. Skarżąca zaznaczyła, że w związku z tym, iż ma trudności z poruszaniem się często pomaga jej syn. Wymieniony udziela jej także pomocy przy zakupie żywności i lekarstw. On także znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jej comiesięczne wydatki to: żywność – 700 zł, rata pożyczki - 320 zł, lekarstwa – 150 zł, gaz – 100 zł, prąd – 100 zł, podatki i wywóz śmieci – 50 zł, opał – 150 zł. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 roku Referendarz Sądowy odmówiła skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniła, że wpis od skargi w niniejszej sprawie nie jest obiektywnie rzecz biorąc wysoki i wynosi 100 zł, co w zestawieniu z wielkością otrzymywanej przez skarżącą renty wskazuje na potrzebę przyjęcia, że opłata ta mieści się w zasięgu możliwości płatniczych wymienionej. Następne, ewentualne koszty sądowe nie będą przekraczać powyższej kwoty. Zwróciła również uwagę na wynikającą ze złożonego przez skarżącą oświadczenia różnicę pomiędzy wysokością dochodu wymienionej (1210 zł) a wysokością zadeklarowanych przez nią comiesięcznych wydatków (1570 zł). Zdaniem Referendarza Sądowego wskazuje to bądź na zawyżenie tych ostatnich bądź też na uzyskiwanie przez stronę jakiegoś dodatkowego dochodu, którego źródeł nie ujawnia (np. wsparcia finansowego od syna). Wskazała również na fakt spłacania przez skarżącą pożyczki, której miesięczna rata jest stosunkowo wysoka w porównaniu z jej świadczeniem rentowym. W ocenie Referendarza Sądowego, twierdzenia skarżącej, że zaciągnęła ją celem pokrycia stałych wydatków, wydają się mało prawdopodobne biorąc pod uwagę wskazaną wyżej wielkość raty z tytułu jej spłaty i to, że wydatki, na które miałaby być przeznaczana mają przecież okresowy, stały charakter. Podkreśliła przy tym, że co do zasady prywatne zobowiązania stron są ich osobistą sprawą i nie mogą automatycznie skutkować potrzebą udzielenia stronie wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. Powołany wyżej art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. stanowi bowiem, że tylko wydatki o charakterze koniecznym mają pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z koniecznością uiszczenia należności publicznoprawnej. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że pożyczkę zaciągnęła na opłacenie robotników, którzy odbudowali zawalony w wyniku obciążenia śniegiem budynek gospodarczy. Podała również, że korzysta z pomocy finansowej syna jedynie gdy jest w bardzo wielkiej potrzebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej w skrócie: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, podane przez skarżącą informacje dotyczące jej sytuacji dochodowej, materialnej, życiowej i osobistej wskazują, iż niezasadnie ubiega się przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie. Stanowisko Referendarza Sądowego, iż dochody skarżącej pozwalają jej na uiszczenie wpisu w kwocie 100 zł jest słuszne. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, osiąga ona miesięczny dochód w kwocie 1.215 zł, natomiast jej miesięczne wydatki na wyżywienie, opłaty za media, zakup opału i lekarstw wynoszą ok. 1.250 zł. Natomiast wydatki związane ze spłatą pożyczki Referendarz Sądowy słusznie uznała za niedotyczące zaspokajania podstawowych potrzeb. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w świetle stosownego orzecznictwa sądowego (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.03.2014 r. sygn. akt I OZ 226/14, z dnia 27.11.2008 r. sygn. akt II FZ 512/08). Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinno ograniczać się do przypadków, gdy strona z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, a więc gdy całość środków którymi dysponuje przeznacza na niezbędne i niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Skarżąca osiąga stały dochód, który wystarcza na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb, w razie konieczności korzysta z pomocy finansowej syna. Kwota wpisu nie jest wygórowana i wynosi 100 zł. Nie zachodzi więc ryzyko utrudnienia skarżącej dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć umożliwieniu skorzystania z prawa do sądu przez osoby nieposiadające dostatecznych środków finansowych. Z tych względów Sąd na podstawie art. 260 § 1 Ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.