II SA/Rz 151/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. i S. P. reprezentowanych przez radcę prawnego A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian do ewidencji gruntów i budynków - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 151/12 U Z A S A D N I E N I E Skarżący K. P. i S. P. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 151/12 wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 14 marca 2012 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w D.) w imieniu skarżących wniósł sprzeciw pełnomocnik radca prawny A. K., nie zgadzając się ze stanowiskiem zawartym w wydanym postanowieniu. Zarzucono, że referendarz sądowy dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego, uznając, że skarżący są w stanie pokryć pełne koszty sądowe. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że nie wzięto pod uwagę, że nie posiadają środków na utrzymanie siebie i rodziny w wysokości pozwalającej na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazano, że na ich utrzymaniu pozostaje także ich syn K. P., który nie uzyskuje żadnych dochodów. Nadto dodali, że środki finansowe, pozostałe po odliczeniu od dochodu kosztów związanych z leczeniem i koniecznością opłacenia rat kredytu – przeznaczane są jedynie na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego oraz ich utrzymania koniecznego (żywność, mieszkanie, ubranie). Każde zaś dodatkowe koszty związane byłyby z pogorszeniem się sytuacji bytowej skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, gdyż wskazane przez skarżących informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżących nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd ustalił, że w skład gospodarstwa domowego skarżących wchodzą trzy osoby – S. P., K. P. oraz ich syn K. P. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym. Oprócz domu strony nie posiadają wartościowego majątku w postaci mieszkań, nieruchomości, zasobów pieniężnych. Członkowie rodziny utrzymują się z łącznych dochodów z wysokości 4200 zł. Z tej kwoty stałe wydatki stanowi m.in. rata kredytu na remont mieszkania – 1000 zł miesięcznie. Ponadto rodzina wydaje na swe leczenie około 500 zł miesięcznie. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżących zarówno w całości, jak i w części, gdyż podane przez nich informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekują. Biorąc pod uwagę łączne dochody skarżących i odliczając od tego comiesięczne wydatki na spłatę kredytu i leczenie, skarżącym pozostaje na miesiąc kwota 2700 zł związana z utrzymaniem koniecznym tj. na żywność, koszty i opłaty za energię i związane z korzystaniem z domu oraz ubranie. Odnosząc się do argumentów zawartych w sprzeciwie podnieść należy, że skarżący nie mają obowiązku utrzymywania dorosłego syna, prowadzącego działalność gospodarczą ze stratą. Nadto zwrócić należy uwagę, że fakt posiadania przez skarżących domu, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet w sytuacji konieczności spłaty miesięcznej raty kredytowej na jego remont. Powyższe ustalenia powodują, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżących wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy w postanowieniu objętym sprzeciwem, osiągany przez skarżących dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, oraz pozostałych kosztów sądowych, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny skarżących. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą ewentualnie opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych - w przypadku jej wniesienia oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.