II SA/Rz 1514/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Małgorzata Wolska Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna -skargę oddala- Podaniem z dnia 18 lipca 2014 r. E.K zwróciła się do Prezydenta Miasta [.] o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad ojcem SD na okres od dnia 19 października 2013 r. Decyzją z dnia [.] sierpnia 2014 r. nr [.], Prezydent Miasta [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że nie spełnia ona przesłanek określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Nigdy nie pobierała bowiem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem; pobierała je natomiast w związku z opieką sprawowaną nad matką ZD. W odwołaniu od decyzji EK zwróciła uwagę, że opiekę sprawowała nad obojgiem rodziców. Od śmierci matki w dniu 18 października 2013 r. opiekuje się ojcem, który pomimo, że jest osobą samodzielną ze względu na wiek potrzebuje jej wsparcia. Decyzją z dnia [.] września 2014 r. nr [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] (dalej: SKO w [.] lub Kolegium), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia organu I instancji. Uzasadniając zajęte stanowisko podkreśliło, że w świetle art. 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna, świadczenie to może być przyznane wyłącznie osobom, w stosunku do których decyzje przyznające im uprzednio świadczenie pielęgnacyjne wygasły na mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie EK zarzuciła organowi odwoławczemu błędne ustalenie stanu faktycznego i interpretację przepisów bez uwzględnienia słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Skarga jest bezzasadna. Do wyżej przedstawionego stanu faktycznego dodać należy, że matka skarżącej zmarła 18 października 2013 r. Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, iż jej ojciec nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy w chwili złożenia wniosku był on w wieku ponad 87 lat. Sama skarżąca w odwołaniu wskazywała, że mimo swego wieku jest on osobą samodzielną. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania legalności decyzji, które zapadły w sprawie. Podstawową kwestią, która wynikała już z akt sprawy, a która do końca została wprost wyjaśniona na rozprawie jest to, że ojciec skarżącej S. D. mimo wieku ponad 87 lat nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na rozprawie EK okazała duplikat wniosku, w którym zwracała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na oboje rodziców. Poza sporem było, iż skarżącej nigdy nie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Wypada wyjaśnić, że w świetle wcześniejszych i aktualnych unormowań ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm. – dalej u.ś.r.) warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego czy specjalnego zasiłku opiekuńczego jest m.in. niezdolność do samodzielnej egzystencji potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1, art. 16a ust. 1 u.ś.r.). Spełnienia tego warunku (oprócz innych) wymaga także ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (zwana dalej ustawą) odsyłając do art. 17 u.ś.r. Powyższe wprost wynika z art. 2 ust. 2 ustawy, który stanowi: "Zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r." Zgodnie z art. 17.1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1a. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. 2-2d. (uchylone). 3. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 520,00 zł miesięcznie. 4. Świadczenie pielęgnacyjne przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę. 5. Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Niewątpliwie EK tych warunków w związku z deklarowaną opieką nad swoim ojcem nie spełniała, choćby z tego powodu, że jak podała "nie chodzą z ojcem po lekarzach" więc SD nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które zawsze było wymagane dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą dorosłą. Niezależnie od powyższego zasadnie wskazywały organy, że o zasiłek dla opiekunów może ubiegać się osoba, która utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1) na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r., poz. 1557) – (art. 2 ust. 1). Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów została uchwalona w wyniku zaleceń z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (OTK – A 2013/9/134) jako konsekwencja niezgodnego z Konstytucją wygaszenia z mocy prawa ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających świadczenia pielęgnacyjne. Skoro skarżąca nigdy nie miała przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad ojcem i nie wygasła taka decyzja na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. to brak było podstaw do przyznania jej tego świadczenia. Świadczenie nie mogło być także przyznane z tego powodu, że ojciec skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i takiego orzeczenia nie posiadał wcześniej. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. osoba sprawująca opiekę nad większą liczbą osób niepełnosprawnych nie mogła mieć przyznanych więcej niż jednego świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy były uregulowania ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w powiązaniu z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu aktualnym na dzień 31 grudnia 2012 r. W świetle wyżej przytoczonych przepisów skarżąca nie spełniała tych warunków po śmierci matki, na którą miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Dodać należy, że nie w każdym wypadku sprawowanie stałej opieki nad osobą w podeszłym wieku uprawnia do uzyskania świadczeń takich jak świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy czy zasiłek dla opiekuna. Niezależnie od innych warunków osoba podopieczna musi być niezdolna do samodzielnej egzystencji a fakt ten w przypadku osoby dorosłej musi zostać potwierdzony orzeczeniem właściwego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Słuszny interes strony, na który powoływała się skarżąca nie może być rozumiany jako samoistna podstawa przyznania świadczenia. Musi mieć on zawsze pokrycie w przepisach prawa materialnego, a tak w niniejszej sprawie nie było. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostaje czy skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad inną osobą – matką, skoro wniosek dotyczył już okresu po jej śmierci. Z tych względów skargę jako bezzasadną należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.