II SA/Rz 1539/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.N. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M.N., B.N. i A.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2016 r. W dniu 7 listopada 2016 r. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga na opisane w sentencji postanowienie. M.N. wezwany został do solidarnego ze współskarżącą B.N. uiszczenia wpisu od ich skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że jest osobą poszukującą pracy, bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się ze wsparcia otrzymywanego w ramach pomocy społecznej w kwocie 150 zł miesięcznie. Z uwagi na stan zdrowia zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (o pow. 1 ha). Mieszka sam w domu o pow. 40 m.kw. Jest właścicielem (wraz z żoną) lasu o pow. 2 ha. Zamierza sprzedać posiadane nieruchomości, lecz nie znalazł jeszcze nabywcy. Miesięczne koszty wyżywienia to 90 zł, natomiast utrzymania mieszkania to 60 zł. Oświadczenie strony uznano za budzące wątpliwości wobec wskazania w nim jako jedynego dochodu kwoty 150 zł otrzymywanej w ramach pomocy społecznej, dlatego wezwano składającego je do jego uzupełnienia. Wnioskodawca wskazał, że zasadniczo nie podejmuje jakichkolwiek prac dorywczych, jednak w sezonie letnim i jesiennym zbierał grzyby i owoce leśne, ze sprzedaży których uzyskał kwoty po 400 zł za lipiec, sierpień i wrzesień tego roku. Korzystał wcześniej z pomocy rodziny, jednak teraz już nie, w związku z toczącą się sprawą rozwodową. Comiesięczne wydatki wnioskodawcy to: wywóz śmieci – 15 zł, woda i kanalizacja – 80 zł, gaz – 30 zł, prąd – 70 zł, telefon – 46 zł. Opłata za śmieci została uiszczona przez żonę za cały 2016 rok. Opał wnioskodawca uzyskuje z własnego lasu. Skarżący jest współwłaścicielem samochodu, którego jednak nie używa z uwagi na jego stan techniczny. Niewielką część działki użytkuje jako przydomowy ogródek, z którego uzyskuje owoce i warzywa na potrzeby własne. Skarżący przedłożył także decyzję o umorzeniu II raty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości, decyzję (z dnia 30 listopada 2016 r.) o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 300 zł z przeznaczeniem na opał oraz w wysokości 100 zł z przeznaczeniem na lekarstwa i leczenie, fakturę dokumentującą zakup lekarstw w dniu 28 listopada 2016 r. na kwotę 51,94 zł oraz zestawienie, z którego wynika, że skarżący posiada trzy rachunki bankowe, których salda na dzień 5 grudnia 2016 r wynosiły 0 zł, 1 112,08 zł oraz 46,06 zł, potwierdzenie wpłaty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (19,50 zł) oraz powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy wskazując, że nie pomimo wezwania nadal istnieją wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Referendarz doparzył się rozbieżności pomiędzy podanymi informacjami a informacjami uzyskanymi na podstawie przedłożonych dokumentów, w szczególności w kwestii wysokości kwoty jaką dysponuje wnioskodawca na swoje utrzymanie i utrzymanie mieszkania, co do pochodzenia środków znajdujących się na należącym do niego rachunku bankowym oraz wysokości wydatków na telefon. W sprzeciwie od postanowienia referendarza M.N. zarzucił błędne ustalenie, że jego sytuacją materialna nie kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy z urzędu. Zażądał zmiany postanowienia referendarza sądowego poprzez zwolnienie go od opłaty od skargi i przyznanie mu pełnomocnika z urzędu zgodnie ze złożonym wnioskiem. W ocenie skarżącego brak jest rozbieżności co do jego dochodów. W pierwotnym wniosku podał jedynie stałe źródła utrzymania, bo w jego ocenie tylko takie mają znaczenie dla ustalenia jego sytuacji majątkowej. Pozorne są także rozbieżności co do źródła z jakiego uzyskuje materiał opałowy bowiem zrozumiałym jest, że węgiel jest droższy dlatego w jego sytuacji majątkowej nie w stanie zakupić go w odpowiedniej ilości. Środki na rachunku bankowym należą do D.N. nad którą sprawuje kuratelę. Kolejne decyzje GOPS potwierdzają, że jest osobą kwalifikującą się do przyznania pomocy społecznej i potwierdzają jego trudną sytuację materialną. Nie jest możliwe także podzielenie się kosztami ze współskarżącą – żoną, bowiem w chwili obecnej nie mają żadnego kontaktu i są w trakcie rozwodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami), zwanej dalej "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika wprost, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Żądanie M.N. nie może zostać uwzględnione, bowiem przedstawione przez niego informacje nie są na tyle jasne i klarowne, aby na ich podstawie można było bezsprzecznie ustalić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione informacje nasuwają, jak słusznie przyjął referendarz poważne wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a taki wątpliwy obraz tejże sytuacji nie może być postawą do przyznania skarżącemu żądanego wsparcia. Co więcej także w sprzeciwie skarżący nie wyjaśnił niejasnych kwestii. W istocie wątpliwości te nasuwa treść wniosku, w którym podał, że na wyżywienie przeznacza miesięcznie kwotę 90 zł, która racjonalnie rzecz biorąc jest zbyt niska, aby te koszty pokryć. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwoty comiesięcznych wydatków na utrzymanie mieszkania wynoszącej 60 zł. Wprawdzie następnie w odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe dane podał już kwotę 226 zł, jednak rozbieżności w podawanych informacjach, podana wysokość wydatków na wyżywienie, jak również brak odniesienia się do innych kosztów utrzymania siebie (środki czystości, ubrania itp.), które skarżący niewątpliwie ponosi nasuwa wątpliwości co do rzeczywistych źródeł utrzymania i wysokości uzyskiwanych dochodów. Sąd zwraca uwagę także na fakt, że już w pierwotnie złożonym wniosku skarżący oświadczył, że nie ma stałego zatrudnienia nie podając żadnych racjonalnych przyczyn takiego stanu rzeczy w kontekście zasadności żądania finansowania kosztów postępowania sądowego przez Skarb Państwa. Wskazał także, że utrzymuje się ze świadczeń z opieki społecznej sugerując, że pomoc ta ma charakter stały, przy czym powołał się jedynie na decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] przyznającą zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu opału w wysokości 300 zł oraz z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie 100 zł. Te informacje w zestawianiu zawartym w sprzeciwu stwierdzeniem, że kolejne decyzje GOPS w [...] potwierdzają jego trudną sytuację materialną przy braku wskazania jakie to decyzje i w jakiej wysokości środki przyznają, potwierdzają tylko tezę, że podane przez skarżącego dane są niepełne. Ponadto, jak słusznie wskazał referendarz wnioskodawca wydatkuje co miesiąc kwotę 46 zł na telefon, co budzi zdziwienie przy takiej wysokości dochodów. Te przedstawione wyżej okoliczności przesądzają o istnieniu wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wobec tego zasadnie referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie wykazał ona bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których zasadne byłoby odstąpienie w jej wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.). Z wymienionych powodów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.