II SA/Rz 1565/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [....] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Podaniem z dnia 20 maja 2014 r. KM zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [.] o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babką ZR. Decyzją z dnia [.] czerwca 2014 r. nr [.], Prezydent Miasta [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia, jednak na skutek uwzględnienia odwołania została ona uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] z dnia [.] lipca 2014 r. nr [.], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [.] września 2014 r. nr [.], Prezydent Miasta [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia w okresie od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. oraz za okres od 15 maja 2014 r. Z ustaleń faktycznych organu I instancji wynika, że wnioskodawczyni na mocy decyzji z dnia [...] października 2010 r. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad ZR na czas nieokreślony. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na mocy art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz. U. poz. 1548). Zasiłek dla opiekuna jest z kolei świadczeniem przyznawanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 567) osobom, które spełniały przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w brzmieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. ZR ma troje dzieci, z których każde pracuje. Nie można jednak uznać, że nie są one w stanie sprawować opieki nad matką, co uprawniałoby do uzyskania świadczenia wnuczkę KM, na której obowiązek alimentacyjny ciąży dopiero w dalszej kolejności. W odwołaniu od powyższej decyzji KM zarzuciła organowi błędne ustalenia stanu faktycznego, ponieważ spełnia ona przesłanki do otrzymania zasiłku dla opiekuna, pomimo że nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności. Po rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] decyzją z dnia [.] października 2014 r. nr [.], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie organu odwoławczego, skoro ZR posiada troje dzieci, to brak było podstaw do przyznania zasiłku dla opiekuna jej wnuczce KM i to pomimo tego, że sprawuje ona faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babką. Obowiązek alimentacyjny ciążący na dzieciach osoby wymagającej opieki wyprzedza taki obowiązek ciążący na wnuczce, na której nie ciąży on w pierwszej kolejności. Dzieci ZR nie muszą sprawować osobistej opieki nad matką, lecz mogą również łożyć na jej utrzymanie poprzez pokrycie kosztów opieki. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie KM przedstawiła argumentację tożsamą jak w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014, poz. 1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem ograny orzekające naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy nie budzi wątpliwości. Wspomnieć należy, że decyzją z dnia [.] marca 2010 r. nr [.], Prezydenta Miasta [.] skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od 14 października 2010 r. na czas nieokreślony z tytułu opieki nad ZR (babką) legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Decyzja ta wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. na skutek regulacji zawartej w art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548 ze zm.). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 orzekł, że art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. , poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu Trybunał stwierdził, że zrealizowanie wyroku będzie wymagało zmiany prawa. Sam wyrok Trybunału nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych. Wynika to z tego, że - zgodnie z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich - wyrok Trybunału dotyczył norm prawa intertemporalnego, które w dodatku zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń. Z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014, poz. 567) zwana dalej ustawą. Stosownie do art. 1 ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekuna osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 zasiłek dla opiekuna za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Natomiast od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu na 31 grudnia 2012 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z ust. 1a art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikało, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły, że ZR posiada troje dzieci, wszystkie zamieszkałe w [.], pracują zawodowo. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [.] z dnia [.].10.2010 r. wynika, że ZR została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że ZR opiekuje się cały czas jej wnuczka KM, która na mocy decyzji Prezydenta Miasta [.] z dnia [.] października 2010 r. nr [.] miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki na czas nieokreślony. Decyzja ta jest odzwierciedleniem oceny przyjętej przez organ, iż skarżąca spełniała warunki do świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z przepisów dotychczasowych, zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało jej przyznane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w wersji obowiązującej na dzień 31 grudnia 2012 r. (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Organ ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały zmiany, które skutkowałyby utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ww. przepisu. Uwzględniając okoliczności sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, to w sytuacji, gdy skarżąca dysponowała prawem do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego jej na mocy przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2012 r., a decyzja przyznająca jej to prawo wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. w rozumieniu art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej, to spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku dla opiekuna zważywszy, że wniosek o przygnanie tego zasiłku został przez skarżąca złożony w ustawowo zakreślonym terminie w art. 5 ust. 1 ustawy. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że organy orzekające naruszyły art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a to obligowało Sąd do uwzględnienia skargi. Nie do zaakceptowania w stanie faktycznym sprawy jest przeprowadzenie oceny tego samego stanu faktycznego sprawy na podstawie tych samych przepisów prawa, a wyniki dały dwa przeciwstawne rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić należy, że inne rozumienie powyższych unormowań prowadziłoby do naruszenia podstawowych zasad konstytucyjnych, w tym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczaniu ich egzystencji (art. 69 Konstytucji RP). Pozbawiłoby pomocy tych wszystkich, którzy zrezygnowali z pracy zarobkowej, albo jej niepodejmowali w celu zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, bowiem w związku z wejściem w życie od 1 stycznia 2013 r. nowych zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia zostało im wygaszone z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej, którego konstytucyjność została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557). Trzeba wiec uznać, ze w sposób niezgodny z Konstytucją RP utracili prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2013 r. i wobec tego powinni być objęci pomocą w ramach regulacji, która określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni poczynione wyżej uwagi i wyda rozstrzygnięcie, które będzie odpowiadało nie tylko przepisom prawa materialnego, ale również przepisom prawa procesowego. Mając na uwadze wyżej naprowadzoną argumentacje, która spowodowała uwzględnienie skargi Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję z tej przyczyny, że naruszone zostało prawo materialne.