II SA/Rz 1566/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za szkody powstałe na nieruchomości postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. A. G. w terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu powołał się na okoliczności świadczące w jego ocenie o zasadności skargi. W części zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 2 428 zł. Na posiadany majątek składa się użytkowany przez byłą żonę dom o pow. 110 m², dom w którym zamieszkuje osobiście, działka rolna o pow. 0,33 ha (nieuprawiana ze względu na wiek), sad o pow. 0,35 ha (nieeksploatowany z uwagi na brak dojazdu) oraz oszczędności w kwocie 19 tys. zł. Jako ponoszone wydatki zostały wykazane obciążenia z tytułu podatku gruntowego, lekarstw, czynszu, tv, komputera i internetu, energii elektrycznej, wody, ubezpieczenia starego nieużytkowanego samochodu (aktualnie znajdującego się w komisie), zakupu drewna opałowego i pobytu w sanatorium. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. adwokata lub radcy prawnego) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarówno więc w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne, bazujące na ocenie sytuacji materialnej i możliwości płatniczych jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), zobowiązane do ponoszenia postępowania kosztów są wszystkie osoby mające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Analiza wniosku A. G. nie wykazała jego zasadności tak w całości, jak i w części. W przypadku całkowitego prawa pomocy podyktowane jest to przede wszystkim ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, że ma ono charakter zupełnie wyjątkowy i znajduje zastosowanie wobec osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej (np. bezdomni, bezrobotni, osoby pozbawione ze względu na okoliczności życiowe środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone). Przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych i do tego stosunkowo znacznych względem jednej osoby dochodach przekraczających kwotę 2,4 tys. zł miesięcznie, skarżący do takich osób bez wątpienia się nie zalicza. Także w odniesieniu do częściowego prawa pomocy wnioskodawca nie wykazał, by mimo ponoszonych wydatków dotykał go jakikolwiek niedostatek, przez który należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w której nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Punktem odniesienia do tego nie są jednak wszystkie normalne ponoszone wydatki, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, środków czystości, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, chociaż także one powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum. Treść udzielonych przez A. G. informacji w żaden sposób tego nie potwierdza i nie wykazuje związku między poniesieniem kosztów postępowania sądowego, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Zagrożenia tego nie sposób także wywieść z faktu posiadania oszczędności, na których zgromadzenie bez wątpienia musiała mu pozwalać nadwyżka dochodów nad wszystkimi ponoszonymi wydatkami. Nie bez znaczenia w tych okolicznościach – mimo złożenia wniosku o prawo pomocy - pozostaje też terminowe opłacenie przez niego wpisu od skargi. W tej sytuacji brak jest obiektywnych podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia wsparcia w ramach prawa pomocy i wyłączenia względem niego ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Jego możliwości finansowe należy ocenić jako w pełni adekwatne względem pokrycia wszystkich pozostałych jeszcze oprócz wpisu kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny (do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych, które mogą, chociaż nie muszą wystąpić w przyszłości, należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – obydwie w wysokości po 100 zł). W przedstawionej sytuacji uwzględnienie złożonego przez skarżącego wniosku naruszałoby ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Prawo to, jako instytucja wyjątkowa i finansowana ze środków publicznych, ma gwarantować dostęp do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar - wobec posiadania przez wnioskodawcę wolnych środków pieniężnych - miałoby jego przyznanie w jakimkolwiek zakresie. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują normujące go przepisy P.p.s.a. (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie nie zachodzi). Niezależnie od tego, Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (na mocy art. 134 tej ustawy rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), a z mocy jej art. 6, w razie uzasadnionej potrzeby, udziela stronom występującym bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.