II SA/Rz 1566/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium"), decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.Z. (dalej: "Skarżący") od decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz"), z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że dniu 20 marca 2021 r. (powinno być: 26 marca 2021 r.) Skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem [...], który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 marca 2021 r.; z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 19 lutego 2021 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że ojciec Skarżącego jest żonaty, jego żona jest osobą niepełnosprawną i legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Ojciec Skarżącego ze względu na stan zdrowia wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę nad nim sprawuje Skarżący, który pomaga ojcu w codziennych czynnościach. Ustalono również, że Skarżący mieszka razem z rodzicami, nie pracuje, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty oraz innego świadczenia emerytalno-rentowego, nie ma ustalonego prawa do świadczeń opiekuńczych, jest rolnikiem i opłaca składki do KRUS. W trakcie postępowania administracyjnego Skarżący oświadczył, że z dniem 19 lutego 2021 r. zaprzestał wykonywania prac w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W tym stanie sprawy Burmistrz decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. odmówił przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem wskazując, że w sprawie występują dwie negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikające z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r."), tj. fakt, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18. rokiem życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub szkole wyższej przed ukończeniem 25. roku życia, a także fakt, że osoba ta pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie podnosząc, że nie zgadza się z odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 u.ś.r., a następnie wskazało, że nie podziela interpretacji wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 dokonanej przez Burmistrza. Wyjaśniło, że TK orzekł w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a zatem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Oznacza to, że organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. Tym samym Burmistrz dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., a zatem moment powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u ojca Skarżącego nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego synowi. Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Kolejność zobowiązanych do alimentacji ustala ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: "k.r.i.o."), jednak obowiązek alimentacyjny małżonka względem współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny pozostałych krewnych. W związku z powyższym zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. W rozpoznawanej sprawie żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Końcowo Kolegium zaznaczyło, że Skarżący będzie uprawniony do złożenia nowego wniosku o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonka osoby wymagającej opieki uzyska stosowne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że matka (żona osoby wymagającej opieki) posiada orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji z dnia 22 kwietnia 2021 r. i nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Skarżący dołączył do skargi wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z dnia 22 kwietnia 2021 r. potwierdzający okresową niezdolność matki do samodzielnej egzystencji do kwietnia 2022 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podkreśliło, że w dacie rozpatrywania sprawy przez Burmistrza, jak i dniu orzekania przez Kolegium, brak było w aktach sprawy kopii wypisu z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy z Kasy, która została dołączona dopiero do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 26 marca 2021 r. Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie dotyczące stanu zdrowia z którego wynika, że ojciec, urodzony w 1940 roku, zaliczony jest do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe; daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Ponadto dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki z którego wynika, że żona – [...], jest na stałe niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Po przeprowadzeniu wywiadu Burmistrz, decyzją z dnia [....] kwietnia 2021 r., odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, ze względu na brak ustalenia daty powstania inwalidztwa u osoby niepełnosprawnej oraz na pozostawanie w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i chociaż nie podzieliło argumentacji odnośnie do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., to zgodziło się z twierdzeniami, że skoro osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to Skarżącemu świadczenie nie przysługuje (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.). Decyzja ta stanowi przedmiot skargi. II. Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia. III. W odniesieniu do negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. wskazać należy, że zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wnosząc skargę, Skarżący załączył wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 kwietnia 2021 r. dotyczący matki [...]. Z orzeczenia tego wynika, że u żony osoby wymagającej stałej opieki stwierdzono okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1 kwietnia 2021 r. do kwietnia 2022 r. Orzeczenie to zostało wydane jeszcze przed datą decyzji Burmistrza, tj. przed dniem [...] kwietnia 2021 r. Przedłożony przez Skarżącego dokument potwierdza, że matka w dniu wydania decyzji była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie takiej treści wydano na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Oznacza to, że żona osoby wymagającej opieki była osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r.). W konsekwencji, w dacie rozstrzygania o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącego, nie wystąpiła przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W myśl tej regulacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega wątpliwości, że fakt istnienia tego orzeczenia nie był znany organom orzekającym, wyszedł na jaw dopiero na etapie skargi. Ujawnienie orzeczenia przed sądem administracyjnym nie jest jednak obojętne dla sprawy, z uwagi na treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W myśl tej regulacji, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że dołączenie do skargi orzeczenia o niezdolności matki do samodzielnej egzystencji wyczerpuje przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 22 kwietnia 2021 r. jest niewątpliwie nowym dowodem, nieznanym orzekającym organom obu instancji, istotnym dla rozpatrzenia wniosku Skarżącego o przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz art. 135 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.