II SA/Rz 1573/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata P. S. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. UZASADENIENIE Przedmiotem skargi K. Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], zwanego dalej SKO lub Kolegium, z dnia [...] września 2014 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] wydana w przedmiocie zasiłku celowego. Wskazaną wyżej decyzją organ I instancji po rozpoznaniu wniosku K. Z. z dnia 1 sierpnia 2014 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na uregulowanie rachunku za energię elektryczną, bieżącego rachunku za gaz oraz niedopłaty za poprzedni rachunek, wyrobienie zdjęć do dowodu osobistego, zakup dla syna G. butów oraz butów i bielizny osobistej dla K. Z. Organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie wprawdzie nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o pomoc, jednakże wydatki objęte wnioskiem K. Z. przyznanym w ramach uwzględnienia wniosku jej syna G. Z. z dnia 8 sierpnia 2014 r. w ramach projektu "Czas na aktywność w gminie [...]". Ponadto organ wskazał, że K. Z. pobiera inne świadczenia z pomocy społecznej, w tym zasiłek okresowy oraz zaplanowana jest dla niej pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków oraz w formie posiłków. Ta pomoc znacznie odciąży budżet domowy, zatem rachunek za energię elektryczną w pozostałej części wnioskodawczyni winna uregulować we własnym zakresie. W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji K. Z. przyznała, że częściowa pomoc, o którą zwracała się, została przyznana jej synowi G. Zwróciła się dodatkowo o przyznanie jej zasiłku celowego na zakup pralki oraz pokrycie dwóch rachunków za telewizję w kwocie 58, 44 zł. Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), zwanej dalej "U.p.s." oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na takie niezbędne potrzeby bytowe jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 U.p.s. prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie. Z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, że rodzina K. Z. nie posiada żadnych dochodów, a jedynym źródłem utrzymania są świadczenia otrzymywane z pomocy społecznej. Pomimo spełnienia kryterium dochodowego organ I instancji odmówił przyznania K. Z. kolejnego zasiłki celowego biorąc pod uwagę fakt, że wnioskodawczyni został przyznany: - decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] zasiłek celowy od dnia 1 września 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. w kwocie 360 zł miesięcznie, - decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] zasiłek celowy w kwocie 78, 52 zł z przeznaczeniem na zakup leków, - decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] pomoc w formie korzystania z gorących posiłków w ilości 2 porcji dziennie od dnia 1 września 2014 r. do dnia 2 stycznia 2015 r. Przyznane zasiłki celowe wyczerpują w dużej części oczekiwania skarżącej. Dodatkowo syn G. Z. otrzymał - decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] zasiłek celowy z przeznaczeniem na wyrobienie zdjęć, zakup obuwia sportowego, pokrycie rachunków za gaz, za energię elektryczną, pokrycie kosztów dojazdu na szkolenie, oraz zakup bielizny i obuwia dla matki w łącznej kwocie 258, 68 zł - decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup obuwia zimowego, żywności, pokrycie kosztów dojazdu na szkolenia w kwocie łącznej 258, 68 zł, co stanowi uzupełnienie realizacji złożonych przez wnioskodawczynię i jej syna wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowy, a jego przyznanie nie jest prawym obowiązkiem organów administracji. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie w trudnych sytuacji życiowych, których nie są one wstanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na wskazaną wyżej decyzję K. Z. wniosła o jej uchylenie w całości. Podała, że zrezygnowała z telefonu oszczędzając w ten sposób publiczne pieniądze. Zakwestionowała odmowę przyznania wnioskowanego zasiłku mimo, że spełnia kryteria jego przyznania. Wniosła o zasądzenie dla niej i jej syna rekompensaty, odszkodowania lub innej formy w kwocie 300. 000 zł, co ostatecznie uwolni organy od obowiązku "utrzymywania jej przy życiu". Podała, że dołączy dokumenty, które będą podstaw do takiego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja nie narusza prawa i z dlatego też skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej, zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy jest zapobieganie powstawania takim sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe (art. 8 ust. 2 U.p.s.), uprawniające ją do świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto należy do kręgu osób mogących być beneficjentami zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności także na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie są to jednak jedyne czynniki, jakie bierze pod uwagę organ pomocy społecznej w zakresie udzielanych świadczeń. Równocześnie bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają możliwościom i celom tej pomocy. Wysokość tej pomocy uzależniona jest więc nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej, a w każdej konkretnej sytuacji ma służyć realizacji celu pomocy społecznej, jakim jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Brzmienie przywołanych wyżej unormowań oznacza, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy, wykorzystanie własnych zasobów, uprawnień i możliwości celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znaleźli. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, także w kontekście wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje.. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, że organ administracji dysponuje w tym zakresie niczym nie skrępowaną swobodą. Podkreślić bowiem należy, iż uznanie administracyjne nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają zatem kontroli sądowej w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Dokonana w niniejszej sprawie ocena uzasadnia twierdzenie, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organy orzekające w sprawie działały zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację rodzinną skarżącej, ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej skarżącej i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Nieprzyznanie zatem skarżącej wnioskowanego zasiłku przy równoczesnym zaspokojeniu potrzeb nim objętych decyzjami wydanymi na wniosek G. Z.: z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] przyznającą zasiłek celowy z przeznaczeniem na wyrobienie zdjęć, zakup obuwia sportowego, pokrycie rachunków za gaz, za energię elektryczną, pokrycie kosztów dojazdu na szkolenie, oraz zakup bielizny i obuwia dla matki w łącznej kwocie 258, 68 zł oraz z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] przyznającą zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup obuwia zimowego, żywności, pokrycie kosztów dojazdu na szkolenia w kwocie łącznej 258, 68 zł oraz regularnym i kompleksowym wspieraniu skarżącej poprzez przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Na ww. wsparcie składa się zasiłek okresowy przyznany decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] od dnia 1 września 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. w kwocie 360 zł miesięcznie (na pokrycie bieżącej opłaty eksploatacyjnej w kwocie 215, 60 zł, opłacenie funduszu remontowego w kwocie 64, 68 zł oraz na bieżące potrzeby bytowe, tj. dokupienie żywności w kwocie 79, 72 zł), zasiłek celowy w kwocie 78, 52 zł z przeznaczeniem na zakup leków przyznany decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] oraz pomoc w formie korzystania z gorących posiłków w ilości 2 porcji dziennie od dnia 1 września 2014 r. do dnia 2 stycznia 2015 r. przyznana decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]. Pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez Ośrodek środkami finansowymi oraz ilością osób ubiegających się o pomoc. Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji Sprawach). Zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącej, jak również uwzględniły cele i możliwości pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.