II SA/Rz 1581/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 10 października 2025 r. nr O-VII.6231.18.2025 w przedmiocie odmowy udostępnienia aktu urodzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 26 sierpnia 2025 r. nr USC.5362.277.2025; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącej K. S. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi K.S. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") z dnia 10 października 2025 r. nr O-VII.6231.18.2025 w przedmiocie odmowy udostępnienia aktu urodzenia. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 27 marca 2025 r. skarżąca wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: "Kierownik USC" lub "organ I instancji") o wydanie odpisu aktu małżeństwa A.J. i J.J. oraz o wydanie odpisu aktu urodzenia i małżeństwa K.J. Wnioskodawczyni podała, że dane znajdujące się w ww. odpisach aktów stanu cywilnego są jej niezbędne do tworzonego przez nią drzewa genealogicznego. W odpowiedzi na ww. wniosek Kierownik USC pismem z dnia 23 kwietnia 2025 r. poinformował skarżącą, że jedynym aktem, który udało się odszukać jest akt urodzenia K.J., jednak w celu wydania jego odpisu należy wykazać stopień pokrewieństwa z tą osobą, bądź wskazać interes prawny do jego uzyskania. Skarżąca w piśmie z dnia 20 czerwca 2025 r. wskazała, że K.J. była siostrą jej prababci i wniosła o udostępnienie jej aktu urodzenia poprzez wykonanie fotokopii aktu. Odpowiadając na powyższe, Kierownik USC pismem z dnia 23 lipca 2025 r. poinformował skarżącą, że nie jest osobą uprawnioną do uzyskania odpisu aktu urodzenia K.J., jednocześnie wyjaśniając, że księga, w której znajduje się jej akt urodzenia nie jest księgą archiwalną. W związku z powyższym pismem skarżąca złożyła odwołanie, którego niedopuszczalność stwierdził Wojewoda Podkarpacki postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2025 r. nr O-VII.6231.11.2025. Następnie Kierownik USC decyzją z dnia 26 sierpnia 2025 r. nr USC.5362.277.2025, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 28, art. 45, art. 130 ust. 3 , ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. 2025 r. poz. 594 z późn. zm.; dalej: "p.a.s.c.") i art. 16 b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2020 r. poz. 164; dalej: "u.n.z.a."), odmówił dokonania czynności w postaci udostępnienia skarżącej aktu urodzenia K.J. Organ wskazał jak wcześniej, że akt ten znajduje się w księdze łączonej, a zatem nie może być udostępniony ze względu na ochronę danych osobowych osób, których akta również się w niej znajdują. Od tej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że akt urodzenia K.J. pochodzi z roku ok. 1910, a zatem upłynął już ustawowy okres 100 lat przechowywania akt urodzeń w USC. Zdaniem skarżącej akt ten powinien być jawny i udostępniony zgodnie z art. 28 ust. 1 p.a.s.c. Fakt, że znajduje się w księdze łączonej, nie może stanowić podstawy odmowy. Przepis art. 28 ust. 3 stanowi, że okres przechowywania liczy się oddzielnie dla każdego rodzaju aktu, a § 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 lutego 2015 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru stanu cywilnego, zobowiązuje USC do udostępnienia aktu w sposób chroniący inne dane, a nie całkowitej odmowy. W wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z dnia 10 października 2025 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 2, art. 2 ust. 6, art. 45 ust. 1, art. 128 ust. 1 i art. 130 ust. 4 i 5 p.a.s.c., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał w pierwszej kolejności, że w sprawie pozostaje bezsporne, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania odpisu aktu urodzenia K.J., który wyznacza przepis art. 45 ust. 1 p.a.s.c. Decydujące znaczenie ma zatem ustalenie, kiedy księga stanu cywilnego staje się materiałem archiwalnym oraz, czy jednostka archiwalna, jaką jest księga stanu cywilnego, może być traktowana jednocześnie jako materiał archiwalny i niearchiwalny w zależności od dat sporządzenia poszczególnych, znajdujących się w niej aktów stanu cywilnego. W kwestii tej Wojewoda wskazał, że akt urodzenia K.J. znajduje się w księdze łączonej, dla której okres przechowywania w urzędzie jeszcze nie minął. Rejestracja stanu cywilnego w tej księdze prowadzona była do 1945 r., zatem księga ta musi być przechowywana w Urzędzie Stanu Cywilnego do czasu, gdy minie okres jej przechowywania wskazany w ustawie (art. 128 ust. 1 p.a.s.c.). W związku z powyższym nie może mieć zastosowania przepis art. 130 ust. 4 p.a.s.c., który przewiduje, że tylko w odniesieniu do ksiąg stanu cywilnego, co do których okres przechowywania już upłynął i powstał obowiązek ich przekazania do archiwum państwowego, dopuszczalne jest udostępnienie przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego tych ksiąg na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Organ wyjaśnił, że księgi łączone nie są zbiorami oddzielnych ksiąg stanu cywilnego, lecz samodzielnymi księgami stanu cywilnego. Nie podlegają rozdzieleniu, na co wskazują wytyczne archiwów państwowych po kontrolach w gminach województwa podkarpackiego. Wszystkie księgi stanu cywilnego, niezależnie od tego, kiedy i gdzie zostały sporządzone łączy jedna wspólna cecha - są samodzielnymi, zamkniętymi zbiorami aktów stanu cywilnego stanowiącymi dowody wyłączne zdarzeń w nich stwierdzonych. Wojewoda zaznaczył, że terminy przechowywania ksiąg w urzędach stanu cywilnego, które określają przepisy p.a.s.c., stanowią lex specialis w stosunku do przepisów u.n.z.a. Ustawodawca celowo i świadomie określił odrębnie moment, gdy księga stanu cywilnego staje się materiałem archiwalnym, zarówno ze względu na rolę, jaką akty stanu cywilnego pełnią w polskim porządku prawnym, jak również ze względu na zakres danych jakie zawierają. Organ wskazał, że na gruncie obowiązujących przepisów p.a.s.c., kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów, o czym stanowi art. 128 ust. 1 ustawy. Jeśli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, to termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. W efekcie księga stanu cywilnego zawierająca np. księgi urodzeń, małżeństw i zgonów, powinna być przechowywana przez okres właściwy dla księgi urodzeń, czyli przez najdłuższy możliwy. Podsumowując powyższe Wojewoda wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 130 ust. 4 i ust. 5 p.a.s.c. Akt urodzenia K.J. obecnie nie stanowi materiału archiwalnego i nie można go udostępniać w oparciu o przepisy u.n.z.a. Skarżąca może na podstawie art. 130 ust. 5 p.a.s.c. żądać umożliwienia nieodpłatnego wykonania fotokopii aktu stanu cywilnego, jeśli wykaże interes prawny do tej czynności (art. 45 ust. 1 p.a.s.c.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 45 p.a.s.c., poprzez błędną wykładnię pojęcia interesu prawnego lub faktycznego, prowadzącą do bezpodstawnego przyjęcia, że wnioskodawczyni nie ma uprawnienia do uzyskania fotokopii aktu urodzenia krewnej, w celu prowadzenia badań genealogicznych, mimo że cel ten stanowi uzasadniony interes faktyczny i nie narusza dóbr osób trzecich; 2. art. 130 ust. 5 p.a.s.c., poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że Kierownik USC nie może umożliwić wykonania fotokopii aktu osobie nieuprawnionej do otrzymania odpisu, mimo że przepis ten dopuszcza taką możliwość w odniesieniu do osób zainteresowanych i w sposób nienaruszający trwałość księgi; 3. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności w zakresie charakteru i przeznaczenia aktu stanu cywilnego oraz możliwości jego udostępnienia do celów genealogicznych; 4. zasady proporcjonalności i prawa dostępu do informacji o charakterze publicznym i historycznym wynikających z art. 2 i art. 61 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 u.n.z.a. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ nie uwzględnił tego, że wniosek nie dotyczył uzyskania urzędowego odpisu, lecz jedynie możliwości wykonania fotokopii aktu w celach genealogicznych, co dopuszcza art. 130 ust. 5 p.a.s.c., jeśli nie zagraża to trwałości księgi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje stanowisko, że skarżąca nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do uzyskania odpisu aktu urodzenia K.J. określonym w art. 45 ust. 1 p.a.s.c., a tym samym zdaniem organu, nie jest również uprawniona do wykonania jego fotokopii (art. 130 ust. 5 p.a.s.c.). K.J. była siostra prababki skarżącej, zatem żeby uzyskać prawo do dostępu do jej aktu urodzenia, skarżąca powinna wykazać interes prawny, czego nie uczyniła. W piśmie z dnia 17 grudnia 2025 r., skarżąca odniosła się do stanowiska organu, zarzucając, że błędnie utożsamia interes prawny wyłącznie z kręgiem osób wskazanych w art. 45 ust. 1 p.a.s.c., pomijając możliwość istnienia interesu prawnego pośredniego. Podniosła, że organ nie dokonał indywidualnej analizy, czy w realiach sprawy istnieje rzeczywista potrzeba ochrony danych osobowych, poprzestając na automatycznym stwierdzeniu braku interesu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, a wyłącznym jej kryterium jest legalność czyli zgodność z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę naruszenia prawa i przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. Z istoty kontroli legalności wynika, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyżej wskazanych, Sąd stwierdził, że skarga okazała się zasadna. Spór w sprawie dotyczy odmowy wydania skarżącej aktu urodzenia po zmarłej siostrze prababci, która na tej podstawie wywodzi swój interes prawny, wskazując na potrzebę stworzenia drzewa genealogicznego. Zgodnie z art. 45 ust. 1 p.a.s.c. odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom, o których mowa w art. 5a ust. 1, Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań. Z przywołanej wyżej treści art. 45 ust. 1 p.a.s.c. wynika, że ustawodawca zróżnicował w zakresie dostępu do akt stanu cywilnego sytuację bliskiej rodziny (małżonek, wstępni, zstępni, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, opiekun), od dalekich krewnych, którzy muszą się wykazać istnieniem interesu prawnego, aby uzyskać dostęp do dokumentów. Samo pokrewieństwo w przypadku dalszych krewnych nie stanowi pozytywnej przesłanki w zakresie dostępu do akt stanu cywilnego. W sprawach nieuregulowanych w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego zgodnie z art. 12 ust. 1 p.a.s.c. stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.) dalej "k.p.a". Stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w przepisach p.a.s.c., ani w przepisach k.p.a., choć ustawodawca wiąże z nim możliwość kształtowania sytuacji prawnej danego podmiotu. Zagadnienie to było wielokrotnie przedmiotem analizy judykatury, która w tym zakresie wypracowała jednoznaczne stanowisko. Przyjmuje się, że interes prawny to taki interes, który jest chroniony przez prawo, a ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia. Interes ten jest interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, w ramach którego podmiot jakkolwiek pozostaje bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie można wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności od organu administracji. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (por. wyroki NSA z 22.10.2021 r., II GSK 900/21; z 6.12.2016 r., II OSK 595/15 – dostępne w cbosa). W orzecznictwie sądów administracyjnych, powszechnie przyjmuje się, że chodzi o interes prawny, a nie faktyczny, przy czym musi występować bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy interesem prawnym strony, a wynikiem postępowania administracyjnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego interesu jest to, że jest on konkretny, indywidualny i aktualny. O istnieniu tego interesu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma więc osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw. O tym, czy interes prawny będący treścią żądania określonego podmiotu ma charakter prawny, decyduje treść obowiązujących w zakresie przedmiotu żądania przepisów prawa materialnego. Dopuszcza się również, aby była to norma prawa cywilnego. W tym ostatnim przypadku zwraca się jednak uwagę, że przepisy prawa cywilnego mogą być uwzględnione przy wyprowadzaniu interesu prawnego tylko wówczas, gdy przepis materialnego prawa administracyjnego odsyła do instytucji prawa cywilnego. Samoistnie natomiast normy prawa cywilnego nie dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego strony, bowiem przedmiotem regulacji tych norm są stosunki cywilne, a nie stosunki administracyjne. Skarżąca powołując się na art. 45 p.a.s.c. zarzuciła organom błędną wykładnię pojęcia interesu prawnego lub faktycznego, prowadzącą do bezpodstawnego przyjęcia, że wnioskodawczyni nie ma uprawnienia do uzyskania fotokopii aktu urodzenia krewnej (K.J.) w celu prowadzenia badan genealogicznych, mimo że cel ten stanowi uzasadniony interes faktyczny i nie narusza dóbr osób trzecich. Sąd nie podziela tego stanowiska. Prawidłowo bowiem organ pierwszej instancji ustalił, że skarżąca nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do uzyskania odpisu aktu urodzenia K.J. Krąg ten wyznacza przepis art. 45 ust. 1 PASC, który stanowi, że odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom, o których mowa w ort. 5a ust. 1, Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań. K.J. była siostrą prababki skarżącej, zatem żeby uzyskać prawo do uzyskania odpisu jej aktu urodzenia, skarżąca powinna wykazać interes prawny, czego nie uczyniła. Wniosła natomiast o umożliwienie wykonania fotokopii tego aktu twierdząc, że akt urodzenia K.J. jest już archiwalny i prawo do jego wglądu przysługuje każdemu. Wobec powyższego, kwestią sporną w niniejszym postępowaniu jest ustalenie, kiedy księga stanu cywilnego staje się materiałem archiwalnym oraz, czy jednostka archiwalna jaką jest księga stanu cywilnego może być traktowana jednocześnie jako materiał archiwalny i niearchiwalny w zależności od dat sporządzenia poszczególnych, znajdujących się w mej aktów stanu cywilnego. Należy przypomnieć, iż według Organu odwoławczego księga znajdująca się w Urzędzie Stanu Cywilnego w [....], której zażądała skarżąca strona, nie jest materiałem archiwalnym, zatem nie może być udostępnione przez Kierownika na zasadach wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że możliwość dostępu do ksiąg stanu cywilnego regulują przepisy ustawy dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (dalej PASC). Data zamknięcia księgi stanu cywilnego jest decydującą przy ustalaniu, czy upłynął przewidziany w przepisach prawa okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego i tym samym stała się ona materiałem archiwalnym. Jak wynika z akt sprawy, akt urodzenia K.J. znajduje się w księdze łączonej, dla której okres przechowywania w urzędzie zdaniem organu -jeszcze nie minął. Rejestracja stanu cywilnego w niniejszej księdze prowadzona była do 1945 roku, zatem księga ta musi być przechowywana w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] do czasu, gdy minie okres jej przechowywania wskazany w ustawie (art. 128 ust. 1 PASC). W związku z powyższym nie może mieć zastosowania przepis art. 130 ust. 4 ustawy PASC. Artykuł ten przewiduje, że tylko w odniesieniu do ksiąg stanu cywilnego, co do których okres przechowywania już upłynął i powstał obowiązek ich przekazania do archiwum państwowego, dopuszczalne jest udostępnienie przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego tych ksiąg na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Okoliczności tej sprawy są analogiczne do tych, w jakich orzekał NSA w wyroku z dnia 1 marca 2023 r., sygn. II OSK 192/22, CBOSA. Stwierdzono w nim przekonująco, iż nieprawidłowa jest taka ich interpretacja, która kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów utożsamia z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Podkreślono, że z art. 130 ust. 4 P.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub aktów zbiorowych stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a P.a.s.c. W tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o ich przechowywaniu, co pozwala przyjąć, że przepis ten reguluje zasady udostępnienia materiałów o tyle, że wskazuje na podmiot odpowiedzialny za ich udostępnienie. Wyraźnie podkreślono w tym judykacie : Nie stanowi jednak podstawy do uznania, że brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego ze względu chociażby na prowadzenie więcej niż jednej księgi stanu cywilnego w danej księdze stanu cywilnego, uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów. Wykładnia art. 130 ust. 4 P.a.s.c. w związku z art. 128 ust. 1 i 1a P.a.s.c. musi odbywać się w świetle ogólnej zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W art. 16b ust. 2 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach mowa jest, że materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku: 1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń - po 100 latach, b) małżeństw i zgonów - po 80 latach. Przepisy tej ostatniej ustawy stanowią według NSA lex specialis względem unormowań P.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Za prezentowanym w uzasadnieniu rozumieniem omawianych przepisów przemawia również kontekst historyczny prowadzenia ksiąg stanu cywilnego w latach, które obejmują księgi metrykalne W istocie analogiczny sposób zinterpretowano i zastosowano przepisy P.a.s.c. w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 lutego 2022 r., o sygn. akt II SA/Rz 1540/22, LEX., WSA w przywołanym orzeczeniu w pełni podzielił stanowisko, wyrażone m.in. w wyroku WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. sygn. III SA/Kr 925/19, w wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 417/17 oraz w wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r. IV SA/Wa 538/19, iż brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych (w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i zgonu - stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 materiał archiwalny) mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu. Analogiczne stanowisko wypowiedział też WSA w Rzeszowie w wyroku z 19 października 2022 r., sygn. II SA/Rz 578/22, CBOSA, i stanowisko to sąd orzekający w tej sprawie w całości podziela i uznaje za własne. Zasadnie podkreśla się w tym orzeczeniu, że z przepisu art. 130 ust. 4 P.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie P.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. Podkreślenia wymaga, że istota tej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie wskazanych nią materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia. Zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, lecz jest ona księgą zamkniętą, co do zasady, również nie stosuje się przepisów P.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych w niej zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem tej księgi stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje zaś ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że błędna jest interpretacja organów administracji, które kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącą materiałów z ksiąg stanu cywilnego wiązały z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Trzeba zauważyć, że art. 128 ust. 1 i ust. 1a P.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego związane z przekazaniem tych ksiąg do właściwych archiwów państwowych po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Taka konstrukcja sama w sobie nie ustanawia zatem żadnych reguł dotyczących udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia. Jednocześnie z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i ust. 1a P.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie P.a.s.c.) z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów, w tym akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu a nie udostępnianiu ww. materiałów. Innymi słowy, art. 128 ust. 1, w szczególności zd. 2 oraz ust. 1a P.a.s.c. nie wprowadzają zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania. Zestawienie treści powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym należy traktować jako lex specialis względem unormowań P.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 P.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 ww. ustawy powszechne prawo dostępu każdego do materiałów archiwalnych. Stanowiska tego nie niweczy też zdanie 2 w art. 130 ust. 4 P.a.s.c., że udostępnianie ww. materiałów przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co mogłoby sugerować związek między upływem terminu przechowywania księgi w urzędzie stanu cywilnego a jej udostępnianiem. Z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. jasno wynika, że materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń - po 100 latach; b) małżeństw i zgonów - po 80 latach. Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. a i "b" u.n.z.a. W orzecznictwie Sądów administracyjnych jednolicie wyraża się pogląd, iż podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnianiu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i akt akty zgonu stanowiące materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu (zob. wyrok NSA z 22 stycznia 2019 r. , sygn. II OSK 417/17, wyrok WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r., sygn.. III SA/Kr 925/19; wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. IV SA/Wa 538/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 9 lutego 2022 r., sygn. II SA/Rz 1540/21; wyrok WSA w Łodzi z 14 lipca 2022 r., sygn. III SA/Łd 252/22 (opubl. w CBOSA). Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16 ust. 1 u.n.z.a. Oceny tej nie podważa zmiana stanu prawnego w zakresie art. 28 ust. 4 P.a.s.c., choćby z tego powodu, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia udostępnienia aktów stanu cywilnego sporządzonych przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującego Prawa o aktach stanu cywilnego, a więc do tych aktów art. 28 ust. 4 P.a.s.c. nie znajduje zastosowania. Jedynymi adekwatnymi unormowaniami w tym zakresie są art. 16a-16b oraz 22c ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, przy czym ostatni z wymienionych wprowadza zabezpieczenia wolności i praw osób, których dotyczą dane zawarte w materiałach archiwalnych, np. w formie anonimizacji, w zw. z art. 130 ust. 4 zd. 2 P.a.s.c. Zdaniem Sądu, organy dokonały nieprawidłowej wykładni i nieprawidłowo zastosowały wobec skarżącej art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4 P.a.s.c., co miało wpływ na wynik sprawy w postaci odmowy dostępu do żądanych ksiąg. Ponownie rozpoznając sprawę konieczne będzie uwzględnienie przez organ administracji ustaleń Sądu w zakresie przedstawionej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie rozpoznanie wniosku skarżącej przy uwzględnieniu reguł wskazanych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Procedując w sprawie, organ powinien przy tym ocenić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych w zakresie i na zasadach wynikających z art. 16b ust. 1 ww. ustawy, stosując przy tym ewentualnie instrumenty wskazane w art. 22c ust. 1 – 3 u.n.z.a. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku. Natomiast o kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., obejmując nimi koszty pokrytego wpisu sądowego w kwocie 200 zł.