II SA/Rz 1596/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2015 r., skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem na skutek działań wskazanych przez niego osób został pozbawiony wszelkich oszczędności i rzeczy osobistych. Wnioskodawca podał, że z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 550 zł miesięcznie. Jako posiadane zasoby wskazał akcje [...] (2110) o wartości 0 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym wystosowane do skarżącego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." skarżący zakwestionował jego zgodność z prawem. Podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, a to, iż udaje mu się przeżyć "jest zasługą siostry i jego matki". Wnioskodawca odmówił udzielenia informacji na temat wysokości średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie własne (w tym żywność i inne istotne potrzeby), kosztów utrzymania mieszkania (domu), tytułu prawnego do powyższego, jak też nie przedłożył kserokopii rachunków za prąd, gaz i czynsz, bowiem w jego ocenie dane te nie mają żadnego znaczenia dla rozpatrzenia wniosku o prawo pomocy. Skarżący oświadczył, że nie posiada żądanych informacji i nie będzie "wymyślał" ani podawał przybliżonych kwot, aby nie narazić się na "odrzucenie prawa pomocy". Podał, że posiada samochód, jednak obecnie z niego nie korzysta, bowiem nie stać go na koszty eksploatacji i napraw. Jedyne koszty poniesione w związku z tym pojazdem w 2015 r. to ubezpieczenie OC w kwocie ok. 265 zł. Koszty te, jak też z tytułu korzystania z telefonu zalicza do kosztów prowadzonej działalności. Wnioskodawca nadesłał ponadto wyciągi ze swoich rachunków bankowych z saldem na sierpień 2015 r. na trzech z nich wynoszącym 0 zł, a na kolejnych: 12,39 zł, 78,13 zł, 0,02 zł oraz 3 zł, a także deklaracje dla podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2015 r. z wykazaną podstawą opodatkowania w maju 2015 r. wynoszącą 650 zł. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym o jakie ubiega się skarżący wiąże się z obowiązkiem wykazania, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek ten wynika z art. 252 § 1 P.p.s.a., wedle którego zgłaszający żądanie wsparcia ze środków publicznych winien w składanym oświadczeniu podać dokładne informacje o swoim stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Jeśli jednak oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony bądź też budzi wątpliwości, wówczas art. 255 P.p.s.a. daje możliwość wezwania jej o złożenie dodatkowego oświadczenia, jak też do przedłożenia stosownych dokumentów. Niezastosowanie się w pełni do treści kierowanego do wnioskodawcy skutkowało odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 22 lutego 2016 r. M.B. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Przytoczył treść wezwania referendarza sądowego skierowanego do niego w dniu 26 sierpnia 2015 r. wskazując, że w jego następstwie zwrócił się do Sądu o udzielenie dodatkowych informacji na temat podstawy prawnej wezwania oraz sprecyzowanie żądanych przez Sąd informacji, jednak nie otrzymał odpowiedzi. Nie uwzględniono także jego wniosku o zobowiązanie jego żony J.K. oraz P.P. do złożenia oświadczeń o ich stanie majątkowym. Zgodził się, że pomoc prawna powinna być kierowana do osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podał definicję "minimum socjalnego", które w jego ocenie znane jest Sądowi i może być stosowane przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy. W ocenie skarżącego żądane przez Sąd informacje nie mają znaczenia dla ustalenia jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Ponadto referendarzowi sądowemu znana była z akt sprawy sytuacja skarżącego, tj. fakt, że został pozbawiony mieszkania, ruchomości i rzeczy osobistych i oszukany przez wskazane przez niego osoby. Logiczne jest, że w każdym miesiącu różne będą kwoty miesięcznych wydatków, a referendarz sądowy wie "ile miesięcznie wydaje żywność i inne potrzeby, a zatem nie ma potrzeby znęcania się nad wnioskodawcą i szukania pretekstu do oddalenia wniosku". Za bezpodstawne uznał wezwanie Sądu w zakresie podania tytułu prawnego do lokalu. Podał, że mimo braku wezwania przedłożył kopie wyciągów rachunków bankowych związanych z powadzoną działalnością gospodarczą za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. obejmujące wykonane operacje z saldem końcowym, a na wezwanie odpowiedział 45 stronicowym pismem. W jego ocenie wniosek nie został należycie rozpatrzony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku dokładne dane obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Informacje podane Sądowi na podstawie powołanych wyżej przepisów stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być dokładne, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie postawa skarżącego jednoznacznie wskazuje, że uchylał się on w istocie od współpracy z Sądem, przedstawiając informacje na temat swojej sytuacji życiowej w sposób ogólnikowy i niekonkretny i prowadząc ciągłą polemiką z Sądem w tym zakresie. Nie podał ani średnich miesięcznych wydatków na swoje utrzymanie ani też kosztów utrzymania mieszkania (domu), w którym mieszka czy tytułu prawnego do powyższego, jak też nie nadesłał kserokopii rachunków (faktur) za prąd, gaz i czynsz. Skarżący, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji, mimo wezwania referendarza sądowego, w istocie uniemożliwił Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Tym samym niejasna pozostaje jego sytuacja, na podstawie posiadanych danych bowiem nie można ustalić jakie są obciążenia skarżącego i jakie są źródła ich finansowania. Podkreślić należy, że skarżący, pomimo tego, że brak współpracy z Sądem w zakresie uzupełnienia wymaganych informacji był podstawą odmowy przyznania prawa pomocy, w sprzeciwie konsekwentnie nie przedstawił objętych wezwaniem informacji polemizując w tym zakresie z zasadnością wezwania i powołując się na brak odpowiedzi na jego pismo, w którym domagał się uszczegółowienia wezwania. Rozstrzygnięcie o udzieleniu wnioskodawcy uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego, ponieważ dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (postanowienie NSA z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 104/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.